«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Մոսկվայի «Միաբանություն» կենտրոնի ղեկավար Սմբատ Կարախանյանը:
– Պարոն Կարախանյան, սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացն արդեն քննարկումների փուլում է: Փաստորեն, իշխանությունները ետ չկանգնեցին սկսած գործից:
– Դա պլանավորված գործընթաց էր: Քանի որ պաշտոնավարումը շարունակելու այլ ելք չունեն, նման փոփոխություններ են նախաձեռնում, թեև դա էլ ելք չէ: Հայաստանի իշխանությունները գիտակցում են, որ եթե հանկարծ իշխանության կառավարումը ձեռքներից բաց թողնեն, դա իրենց համար կարող է անցանկալի հետևանքներ ունենալ: Չէ՞ որ այս իշխանությունը ոչ թե ժողովրդի կողմից է ձևավորվել, այլ զավթվել է քրեաօլիգարխիկ ուժային կառույցի կողմից: Եվ իշխանությունն արտաքին ուժերի հետ առևտրի, քծնանքի, ինչ կասեք՝ մենք կանենք քաղաքականությունն օգտագործելով՝ երկարաձգել է իր կառավարման ժամանակը: Բայց այսօր արտաքին բոլոր կենտրոններն ասում են, թե այս իշխանությունը պիտի փոխվի: Իսկ այս իրավիճակում, բնական է, որ իշխանությունները պիտի մի բան հորինեն, և սահմանադրական փոփոխությունները նրանց ինքնապաշտպանության վերջին ճիգն է: Սահմանադրական այս փոփոխություններն ուրիշ որևէ այլ տրամաբանության մեջ չեն տեղավորվում, հերթական շուստրիություններով մտածում են, թե ինչպես մի մեխանիզմ ստեղծեն, որ նորից իշխանությունն ամբողջությամբ հսկողության տակ վերցնեն: Մտածում են, թե կուսակցական մեծամասնություն կստեղծեն, որը կրկին ամեն ինչ իր ձեռքը կվերցնի: Եվ իշխանությունը կղեկավարենք, թեև ոչ անմիջաբար, բայց միջնորդված կերպով:
– Բայց Սերժ Սարգսյանն ասել է, որ ինքը չի ցանկանա ստանձնել Ազգային ժողովի նախագահի ու վարչապետի պաշտոնները: Իսկ երրորդ անգամ նա չի կարող որպես նախագահի թեկնածու առաջադրվել:
– Վարչապետ չի դառնա, բայց նա ուզում է ստեղծել մի իշխող կուսակցություն, քաղաքական մենաշնորհ ունեցող մի իշխանություն, որի ղեկավարման բոլոր թելերը կվերցնի իր ձեռքը: Ոչ թե կստանձնի այդ պաշտոններից մեկը, այլ կլինի նրանց վերևում: Եվ այդ դիրքում կնշանակի վարչապետին, նախագահին և այլ պաշտոններ զբաղեցնողներին:
– Եվրասիական տնտեսական միության բոլոր երկրներում գործում է նախագահական կառավարման համակարգը, և այդ կառույցում իրենց երկրներին նախագահներն են ներկայացնում: Այդ երկրների շարքում որքա՞ն է հարմար Հայաստանում խորհրդարանական կառավարման համակարգ ներդնելը: Կամ ներդնելու դեպքում էլ մյուս չորս երկրների՝ ՌԴ-ի, Բելառուսի ու Ղազախստանի նախագահների կողքին որքա՞ն ճիշտ կլինի Հայաստանի քիչ լիազորություններ ունեցող նախագահը կամ ուժեղ լիազորություն ունեցող վարչապետի ներկայանալը:
– Խորհրդարանական կառավարումը լավ տարբերակ է, բայց այդ դեպքում խնդիրներ կառաջանան: Բնական է, որ կուսակցության ղեկավարի կողմից ղեկավարվող նախագահին ԵՏՄ երկրների նախագահների կառույցում լուրջ չեն ընդունելու: Բնական է, այդ մարդու հետ խոսելու են ընդամենը որպես մի ներկայացուցչի, որպես մի դեսպանի: Նրա հետ որևէ մեկը լուրջ հարցեր չի քննարկելու: Ես համոզված եմ, որ ինչ եռյակ՝ ԱԺ նախագահ, նախագահ կամ վարչապետ էլ նշանակվի, նրանք ինչ լիազորություններ էլ ունենան, խնդիրներ անպայման լինելու են: Բացի այդ՝ արդեն ակնհայտ է, որ նույն իշխանության մեջ ճեղքվածքներ, կոմպրոմատների գործադրման երևույթներ կան: Եվ արդեն ակնհայտ է, որ իշխանության մեջ սուր պայքար է գնում: Շատ լավ իմանալով այն դեմքերին, ում անունները շրջանառվում են նախագահի, ԱԺ նախագահի, վարչապետի կամ ուժային կառույցների ղեկավարների պաշտոնների համար, կարող եմ ասել, որ ներիշխանական լարումներ են ստեղծվելու: Բոլորը ցանկանալու են ղեկավարել ֆինանսական հոսքերը, բոլորը ցանկանալու են ուժային կառույցների ռեալ ղեկավարումը վերցնել իրենց ձեռքը, ներքին պատերազմ է գնալու դրանց համար: Եվ այդպես ստեղծվելու են երեք-չորս կենտրոններ: Բայց միևնույն է՝ նրանց փոխելու են: Ներսից թույլ չտվեցին, ջարդեցին, վերացրեցին ժողովրդի կողմից իշխանություն ձևավորելու բոլոր մեխանիզմները, ուժային կենտրոններն են սկսելու զբաղվել Հայաստանի իշխանություններով:
– Դուք համոզվա՞ծ եք, որ Ձեր ասած այդ ուժային կենտրոնները չեն ցանկանում, որ գործող իշխանությունները շարունակեն պաշտոնավարել:
– Չեն ցանկանում: Բոլոր վերլուծություններն ու տեղեկատվությունները համադրելով՝ կարելի է ասել, որ որևէ մեկը չի ցանկանում, որ այս իշխանությունները շարունակեն պաշտոնավարել: Այս վարչակազմն իր իշխանավարումը երկարաձգելու համար բոլոր գերտերությունների ղեկավարների, ուժային կառույցների հետ խաղերի մեջ է մտել: Եվ բոլորին ինչ-որ հարցում խաբելու և «ֆռցնելու» փորձեր է արել: Եվ իրենք մտածում էին, թե մալադեց, որ այսքան կարողացանք: Չէ՛, չկարողացա՛ն, բոլորը նրանց օգտագործեցին: Եվ հիմա եկել է ժամանակը, որ նրանց ուզում են ցտեսություն ասել:
– Ռուսաստա՞նն էլ չի ցանկանում, որ գործող իշխանությունները շարունակեն պաշտոնավարել:
– Հարցը Ռուսաստանի մեջ չէ: Ռուսաստանն էլ չի ցանկանում, ԱՄՆ-ն էլ չի ցանկանում, Եվրոպան էլ չի ուզում, անգամ Ճապոնիան ու Չինաստանը չեն ուզում: Բոլորն էլ հասկացել են, որ արդեն ժամանակը չափից շատ է անցել, ինչ արել են՝ հերիք է: Ռուսաստանի օրակարգում չկա Հայաստանում այսպիսի իրավիճակ ստեղծելը: Ռուսաստանը ցանկանում է, որ Հայաստանը մնա նորմալ, տարածաշրջանային ուժեղ պետություն: Բայց մարդիկ դա չեն անում:
