«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է AL Khabar սիրիական հեռուստակայանի գլխավոր խմբագիր Սարգիս Քասարջյանը:
– Պարոն Քասարջյան, հայտնի է, որ Սիրիայի անվտանգության ծառայությունները փակել են ՀԱՄԱՍ շարժման ներկայացուցչական բոլոր գրասենյակները, այդ թվում` Խալեդ Մաշաալիի պաղեստինյան իսլամիստների քաղբյուրոյի ղեկավարի գրասենյակը: Ի՞նչ է սա նշանակում, և ո՞րը կլինի այս քայլի տարածաշրջանային հետևանքները:
– ՀԱՄԱՍ-ի գրասենյակների փակման պատճառը հենց սիրիական հարցն էր: Հայտնի է՝ Իրանից, Սիրիայից, Լիբանանից մինչև Պաղեստին ՀԱՄԱՍ-ը պաշտպանում էր ընդդիմադիր գիծը, իսկ վերջերս` պայմանավորված սիրիական հարցով, որոշում կայացվեց փոխադրել գրասենյակները Սիրիայից, քանի որ այդ գրասենյակների գոյությունը Սիրիայում վտանգված էր: Հետևանքները, կարծում եմ, մեծ չպետք է լինեն, որովհետև արդեն մինչ այս ՀԱՄԱՍ-ի հիմնական գրասենյակները փոխադրված էին Սիրիայից: Եթե Սիրիայում պահպանվի ներկայիս իշխանությունը, կարծում եմ` ՀԱՄԱՍ-ը պետք է փոխարինվի պաղեստինյան մեկ այլ կազմակերպությամբ:
– Սիրիայում ամիսներ շարունակվող պատերազմի ընթացքում կրոնական փոքրամասնությունների դեմ հարձակումների, ոտնձգությունների մասին չէինք լսել: Սակայն վերջին մեկ ամսվա ընթացքում և հայ, և արաբ քրիստոնյաների նկատմամբ ոտնձգությունների, սրբատեղիների հրզկիզման, քրիստոնյաների առևանգումների մասին տեղեկություններ ստացանք: Ի՞նչն է փոխվել այս ամիսների ընթացքում, որ այսօր Սիրիայում կրոնական փոքրամասնությունները, մասնավորապես` քրիստոնյաները դարձել են զինյալ ընդդիմադիրների թիրախ:
– Սիրիայում ընդդիմադիրների գործելակերպի մասին հնարավոր չէ խոսել, քանի որ չկա զինյալ ընդդիմադիր կողմ, որն ունի միայն մեկ-երկու գործելակերպ: Այսինքն՝ զինյալների շրջանում կան տարբեր խմբեր, որոնցից յուրաքանչյուրն արտաքին աշխարհի հետ ունի իր յուրահատուկ կապերը: Մինչև այսօր այդ ուժերն աշխատում են` որոշ հարցերում չհամագործակցելով միմյանց հետ, յուրաքանչյուր ընդդիմադիր խմբավորում ունի իր հատուկ գործելակերպը, բայց այդ բոլոր ուժերը միացել են մեկ նպատակի շուրջ, այն է` տապալել Սիրիայում գործող ռեժիմը: Այլ նպատակների շուրջ նրանք չեն կարող համագործակցել: Սիրիայում կան ռադիկալ իսլամիստներ, որոնք չեն ընդունում պետական կամ քաղաքական կարգավորումները, որոնց մեջ բնականորեն կարող են գործել պետությունը, կուսակցությունները և այլն: Ընդդիմադիրների մեծամասնությունն ունի իսլամական շունչ, սակայն այդ շունչը խմբից խումբ տարբերվում է, դրա համար փոքրամասնությունները կարող են ապահով լինել մեկ ընդդիմադիր խմբավորման կողմից, բայց ոչ` մյուսից:
Սիրիայում քրիստոնեական փոքրամասնությունները կենտրոնացած են սիրիական երկու-երեք քաղաքաներում: Դամասկոսում նման հարձակումների մասին խոսել հնարավոր չէ. այդ քաղաքում մինչև այսօր հանդարտ է իրավիճակը: Հալեպում մինչև այսօր հստակ որևէ միջադեպ չի եղել, որի թիրախում քրիստոնյաները լինեին (անշուշտ, ես մեծ դեպքերի մասին եմ խոսում)` բացառությամբ այն դեպքի, երբ քրիստոնյաներ առևանգվեցին, որի մասին գրեցին և տեղական, և արտասահմանյան լրատվամիջոցները: Սակայն նման դեպքերը չպետք է ընդհանրացնել և ասել, որ այսօր քրիստոնյաները վտանգված են:
– Ի՞նչ եք կարծում՝ Սիրիան որքա՞ն կարող է դիմակայել երկրում ստեղծված լարված ռեժիմին:
– Հստակ կարող ենք ասել, թե երբ են սկսվում պատերազմները, բայց հստակ ասել, թե երբ դրանք կվերջանան` ոչ ոք չի կարող: Թե որքան կդիմակայի պետությունը, դա ես չեմ կարող ասել: Սիրիայի պարագայում մեկ բան է հստակ` այսօր Սիրիայի հարցի լուծումը Սիրիայի սահմաններում չէ, երկրի սահմաններից դուրս է, և այս հարցը միջազգային համաձայնությամբ կարելի է լուծել: Սիրիայում ստեղծված իրավիճակը միայն ներքին ազդակներով չի պայմանավորված, այն բավականին բազմակողմ է: Սիրիայի զարգացումներում նշանակություն ունեն տարածաշրջանային պետությունները՝ Թուրքիան, Իրանը, ինչպես նաև գերտերությունները և կառույցները՝ ԱՄՆ-ը, ԵՄ-ն, ՌԴ-ն, Չինաստանը և այլ երկրներ:
– Պարոն Քասարջյան, իրականությանը համապատասխանո՞ւմ են տեղեկություններն այն մասին, որ Իրանի ղեկավարությունը դադարել է սատարել Բաշար Ալ-Ասադի ռեժիմին:
– Չեմ կարծում, թե այդպիսի բան կա: Իրանի պարագայում ուրիշ տարբերակ չկա: Իրանում անընդհատ հայտարարում են, որ իրենց քաղաքական գիծը համընկնում է Սիրիայի ժողովրդի ընտրած քաղաքական գծին:
– Այս իրավիճակում, կամ երբ Սիրիայում ստեղծված իրավիճակը հանգուցալուծվի, Սիրիան կարո՞ղ է տարածաշրջանում կարևոր դերակատար համարվել:
– Անշուշտ, եթե միջազգային նպատակը հասունանա` Սիրիայի հարցը լուծելու: Օրինակ` Լիբանանը. այնտեղ տարիներ շարունակվող խնդիրը լուծվեց միայն քաղաքական համաձայնությամբ: Քաղաքական համաձայնությունները շատ լուրջ խնդիրներ կարող են լուծել: Կարևորը նպատակ լինի` սիրիական հարցը լուծելու, որը ես մինչ այսօր չեմ տեսնում:
– Սիրիայում փոքրամասնությունները՝ քրդերը, հայերը, մշտապես պահպանել են իրենց քաղաքական չեզոքությունը: Սակայն վերջին շրջանում քրդերը Սիրիայի որոշ թաղամասերում բախումների ժամանակ դուրս եկան ընդդիմադիր զինյալների դեմ: Արդյոք սա չի՞ նշանակում, որ նրանք անցան Ասադի ռեժիմի կողմը: Սա կարո՞ղ է փոխել իրավիճակը:
– Ես չեմ տեսել, թե քրդերն անցել են Ասադի կողմը: Սիրիայի թաղամասերից մեկում՝ Էշրեֆիեյում, ցույց տեղի ունեցավ: Քրդերն ընդդիմադիրներից պահանջեցին իրենց շրջանից դուրս գալ, ընդդիմադիրներն այդ ցույցին կրակով պատասխանեցին: Պարզապես քրդերն իրենց վտանգված զգալով` այդ քայլերին գնացին, բայց չեմ կարծում, թե դա նշանակում է, որ նրանք անցան Ասադի համակիրների շարքը: Քրդերն ասում են, որ ուզում են մնալ չեզոք և չեն ցանկանում որևէ մեկի կողմն անցնել:
– Մշտապես Սիրիայի հայ համայնքը հայտնի է եղել իր կազմակերպվածությամբ: Ըստ Ձեզ` ինչպե՞ս է հայ համայնքը հաղթահարում Սիրիայում ստեղծված դժվարին իրավիճակը, և տեսնո՞ւմ եք Սիրիայում հայ համայնքի ապագան:
– Ես կհաստատեմ, որ սիրիական համայնքը ամենակազմակերպվածներից մեկն է, բայց այդ կազմակերպված լինելը որևէ ձևով հնարավոր չէր ցուցադրել պատերազմական նման պայմաններում: Օրինակ՝ Հալեպում գործընթացները շատ արագ են զարգանում: Նման ներքին պատերազմի պայմաններում ցանկացած կազմակերպված բան պետք է վտանգված լինի, աշխատի մեծ ծանրությամբ և դժվարությամբ, որը բնական է, առավել ևս` նման նյութական պայմաններում: Սիրիահայ համայնքը շատ մեծ դժվարությունների մեջ է, մեծ կորուստներ է կրել: Հալեպը, որը սիրիահայերի մայրաքաղաքն է, որտեղ մարդիկ աշխատանք ունեին, արդեն մի քանի ամիս է` այդ գործատեղերը փակ են, և հնարավոր չէ աշխատել: Ուստի այսօր նյութական մեծ խնդիրներ կան, որոնք խոչընդոտում են հայ համայնքի կազմակերպման գործին:
Այս պահին հայ համայնքի, ինչպես նաև Հալեպի այլ ժողովուրդների ապագայի մասին, իհարկե, հնարավոր չէ լավ բան ասել, որովհետև այսօր քաղաքի պայմաններն են շատ վատ: Հետևաբար այս պայմաններում լավ ապագայի մասին խոսել հնարավոր չէ:
