Միջազգային ճգնաժամային խումբը (International Crisis Group) զեկույց է հրապարակել Հայաստանի անցած խորհրդարանական ընտրությունների և 2013 թվականին կայանալիք նախագահական ընտրությունների վերաբերյալ՝ արծարծելով նաև մամուլի ազատության հիմնահարցերը: Կազմակերպությունը հանդես է եկել ՀՀ իշխանություններին ուղղված մի շարք առաջարկնելով՝ ընտրական գործընթացում առաջացած խնդիրները լուծելու համար:
Զեկույցը ամրագրում է, որ մայիս ամսին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո Հայաստանը պատրաստվում է 2013 թվականի իր նշանակությամբ առանցքային նախագահական ընտրություններին, որի ընթացքը միայն կարող է կանխորոշել, թե որքանով է երկիրը ձերբազատվել երկու տասնամյակ շարունակ ընտրակեղծիքներով անցկացվող ընտրություններից և թե որքանով Հայաստանն ընդունակ ձևավորել իշխանություն, որի լեգիտիմության մակարդակը թույլ կտա իրականացնել համընդգրկուն բարեփոխումներ և կարգավորել Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները:
«Առաջիկա մրցակցային ընտրություններից առաջ, նախագահ Սերժ Սարգսյանի համար, հիրավի, սա բացառիկ առիթ է երկրի ընտրողների առջև հանդես գալու պետական գործչի իմաստնությամբ»,- նշված է զեկույցում:
Զեկույցը նշում է, որ 2008թ. հետընտրական բռնություններին հաջորդած քաղաքական ճգնաժամը, ինչպես նաև համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ցնցել են Հայաստանը:
«Քաղաքական թույլ կամքը, ինչպես նաև գործարարների դիմադրությունը ստվերել են այն թեկուզև ուշացած բարեփոխումները, որ իշխանություններն սկսել են: Արդյունքում՝ տնտեսությունը շարունակում է մնալ թույլ դիվերսիֆիկացված և արտաքին աշխարհի դրամական տրանսֆերտներից վտանգավոր աստիճանի կախված»,– նշվում է զեկույցում։
ՄՃԽ զեկույցն այնուհետև նշում է, որ բարձր մակարդակում կոռուպցիայի դեմ պայքարի մի քանի լուրջ փորձեր եղել են, սակայն գործադիր իշխանությունը փաստացի շարունակում է մնալ անվերահսկելի:
«Դատական համակարգը անկախ չէ կոմպետենտ չէ. դատախազությունը վերահսկում է դատական գործընթացը, և իշխանություններին հաշվետու դարձնելու մեխանիզմները մեծ հաշվով անարդյունավետ են»,- նշում են զեկույցի հեղինակները:
Զեկույցն անդրդառնում է նաև Հայստանում մամուլի ազատությանը վերաբերող հիմնահարցերին, այդ ազատության մակարդակը գնահատելով անբավարար:
«Չնայած լրագրողների և լրատվամիջոցների դեմ անօրինական գործողությունների թիվը նվազել է, սակայն հեռուստատեսության ոլորտում տակավին կարծիքների բազմազանության ընդգծված պակաս կա: Զեկույցն արձանագրում է, որ հեռուստատեսությունը շարունակում է մնալ հայաստանցիների գերակշիռ մեծամասնության տեղեկատվոթյան աղբյուրը»:
«Նախագահ Սարգսյանը և նրա կառավարությունը գիտակցում են ամենաառաջնային խնդիրները, սակայն բազմաթիվ բարեփոխումներ մնում են չիրագործված՝ մնալով ընդամենը թղթի վրա կամ կազմված իրագործման համար անարդյունավետ մեխանիզմներով »,– ասվում է զեկույցում:
ՄԽՎ զեկույցի հեղինակները փաստում են, որ Հայաստանի Հանրապետական և «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունների կոալիցիա չկազմելու որոշումը նոր, առավել մրցունակ խորհրդարանի ձևավորումը, վարչակազմի համար կարող է բարեփոխումներ իրականացնելու համար անհրաժեշտ խթան լինել:
«Բարեփոխումների ճանապարհին երերալն ու անհամարձակ գտնվելը Հայաստանի համար կնշանակի թուլացնել Հայաստանի ուժեղ կողմերը, և թույլ նախագահական ընտրարշավ ապահովել: Երկիրն ավելի լավ ապագայի կարիք ունի, քան նրա թերաճ տնտեսությունը և հարևանների հետ չլուծված հակամարտություններն են»,- նշված է զեկույցում:
Միջազգային ճգնաժամային խումբը Հայաստանի ժողովրդավարացումը շարունակելու, տնտեսական աճն ու բարեփոխումները խթանելու և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում Ադրբեջանի հետ բանակցություններում ավելի լավ պատրաստ լինելու համար ներկայացնում է մի շարք առաջարկներ։
1. Տնտեսական բարեփոխումները դարձնել խիստ առաջնահերթություն և պետական ինստիտուտների նկատմամբ մեծացնել հանրության վստահությունը:
2. Բարելավել ընտրական գործընթացի թերությունները, որոնք մատնանշել են միջազգային դիտորդական առաքելությունը:
3. Կոռուպցիայի դեմ պայքարը դարձնել պետական առաջնահերթություն՝ պատասխանատվության ենթարկելով դրանում ներգրավված պաշտոնյաներին:
4. Ընդունել քրեական դատավարության նոր օրենսգիրք, որը կուժեղացնի դատական համակարգի անկախությունը, կմեծացնի փաստաբանների դերը և կփոքրացնի գլխավոր դատախազի իշխանությունը:
5. Մեծացնել մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակին ֆինանսական աջակցությունը, հատկապես՝ նրա գործունեությանը մարզերում:
6. Ոստիկանության նկատմամբ հաստատել քաղաքացիական վերահսկողություն, պայքարել ուժային մարմիններում առկա կոռուպցիայի դեմ, ստեղծել նախարարություն, որին ոստիկանությունը հաշվետու կլինի:
7. Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը Ադրբեջանի հետ միասնաբար լուծելու հարցում կրկնապատկել ջանքերը և Թուրքիայի հետ երկխոսության պատուհանը բաց պահել:
Ճգնաժամային խումբը առաջարկներ է արել նաև ԱՄՆ-ին, Եվրոպական Միությանը և միջազգային կազմակերպություններին: Մասնավորապես, ՄՃ խումբը վերջիններիս հորդորում է տեխնիկական և ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանի կառավարությանը ընտրությունների մասնակցելու իրավունք ունեցողների ցուցակների հետ կապված խնդիրների լուծման, հատկապես՝ ուռճացված ընտրացուցակների հարցում, որը խաթարում է հանրության վստահությունն ընտրական գործընթացի նկատմամբ։
