Մոլոկաններով բնակեցված՝ էթնիկապես համասեռ Ֆիոլետովո և Լերմոնտովո գյուղերը Հայաստանի մնացած մասից անջատված ավանդական ռուսական տարածքների տպավորություն են թողնում։ Տղամարդիկ տարիներ շարունակ չսափրած երկար մորուք ունեն, իսկ կանանց մեծ մասը գլխաշոր է կրում։ Ալկոհոլ օգտագործելն այստեղ արգելված է, իսկ փոխարենը օգտագործում են ավանդական թեյը: Համայնքից դուրս ամուսնություններն էլ գրեթե երբեք չեն խրախուսվում, իսկ հաղորդակցության միակ լեզուն մինչ այժմ էլ ռուսերենն է։
Մոլոկանները թեև արդեն բավական երկար ժամանակ է՝ ապրում են Հայաստանում և կարողացել են այստեղ` մասնավորապես նշված 2 գյուղերում, հաստատել իրենցը, սակայն մոլոկանների բազմաթիվ՝ չափազանց կարևոր խնդիրները` հատկապես կրթության հետ կապված, արդեն երկար տարիներ շարունակում են ուղեկցել նրանց:
«Ամբողջ գյուղից ամենաշատը 5 հոգի է բուհ ընդունվում, դպրոցների տված կրթությունն էլ մի բան չէ, գյուղական դպրոց է, ու պարզ է, թե ինչ վիճակում կլինի»,- ասում է «Ռուսաստանի հայրենակիցների օգնության և աջակցության հիմնադրամի» նախագահ Իվան Սեմյոնովը:
Ամբողջ Հայաստանի տարածքում մնացել է միայն 2 գյուղական ռուսական դպրոց:
Ֆիոլետովո և Լերմոնտովո գյուղերի այդ դպրոցները չեն ապահովում կրթության այն մակարդակը, որն անհրաժեշտ է միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ ընդունվելու համար, ինչն այդ գյուղերի երեխաներին զրկում է ոչ միայն բարձրագույն կրթություն ստանալու, այլև լուրջ մասնագիտություն ձեռք բերելու հեռանկարներից` դատապարտելով մոլոկաններին օժանդակ աշխատանքի:
Ու դեռ բավական չէ եղած վատ վիճակը, տարբեր ուսումնասիրություններ վկայում են, որ մոլոկաններն էլ շարունակում են իրենց արժեքները կրթությունից բարձր դասել: Ինչպես եզդիների դեպքում, այստեղ էլ առաջնայինը աշխատանքն է։ Համայնքների երեխաները, դպրոց գնալու փոխարեն, մշակում են դաշտերն ու հետևում անասուններինև ամեն տարվա մայիսից մինչև հոկտեմբերի կեսը, իսկ երբեմն էլ՝ մինչև նոյեմբերի սկիզբը նրանք աշխատում են դաշտում։
Մոլոկանների շատ համայնքներում 8-րդ դասարանը համարվում է կրթության շրջանի ավարտը, և ամենևին զարմանալի չէ, որ բուհ ընդունվողների թիվը մինչ այժմ դեռ ոչ մի տարում 5-ը չի գերազանցել: Ինչ վերաբերում է մոլոկանների մշակութային օջախներին` «Դե, ծնունդներին երգում են, պարում են… դա է»,- ասում է Իվան Սիմյոնովը:
