Օրերս ադրբեջանական մամուլում տեղեկություններ տարածվեցին, որ Գերմանիայի Բունդեսթագի արտաքին քաղաքականության աշխատանքային խումբը հրապարակել է «Ղարաբաղյան հակամարտության 20 տարին. նոր ազդակ հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը» խորագրով փաստաթուղթ: Մեզ հաջողվեց պարզել, որ խոսքը Գերմանիայի Բունդեսթագի Քրիստոնյա-դեմոկրատական և Քրիստոնյա-սոցիալիստների դաշինքի ներկայացուցիչների մշակած փաստաթղթի մասին է, որը տեղադրված է «Եվրոպական Ադրբեջան ընկերակցություն» կայքում:
«Առաջին լրատվական»-ի տեղեկություններով, սա աշխատանքային մի փաստաթուղթ է, որը դեռևս քննարկման փուլում է և թերևս որոշ ադրբեջանամետ պատգամավորների ջանքերով հայտնվել է ադրբեջանական մամուլում: Փաստաթուղթը ինքնին բավական իրականությունից կտրված է, երբեմն էլ` համեմված անհասկանալի դիտարկումներով: Այսպես՝ փաստաթղթից տեղեկանում ենք, որ Գերմանիայի Բունդեսթագի արտաքին քաղաքականության աշխատանքային խմբի ներկայացուցիչները դիմում են Գերմանիայի կառավարությանը և ուշադրություն են հրավիրում հետևյալ յոթ կետերի վրա.
1) Պետք է ավելի մեծ ուշադրություն հատկացնել ԼՂ հակամարտության կարգավորման վրա, ինչը պետք է տեղի ունենա ԵԱՀԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի ու ՄԱԿ-ի գծով գործընկերների հետ համատեղ: Բոլոր կողմերը պետք է պատրաստ լինեն հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը, պետք է ապահովել շփման գոտում բնակվող անձանց անվտանգությունը, պետք է քայլեր ձեռնարկել փոխադարձ վստահության հասնելու ուղղությամբ:
2) Պետք է ԵՄ-ի դերն ավելացնել ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացում: ԵՄ-ը պետք է ԵԱՀԿ ՄԽ-ի կազմում փոխարինի Ֆրանսիային և վերածվի հակամարտող կողմերի միջև միջնորդի: Պետք է հստակեցվի ԵՄ-ի կոնկրետ մանդատ ունեցող Հարավային Կովկասում հատուկ ներկայացուցչի հարցը:
3) Պետք է օգտագործել բոլոր հնարավորությունները՝ «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի շրջանակներում Հայաստանին ու Ադրբեջանին միմյանց մերձեցնելու և այդ մեխանիզմի շրջանակներում տարածաշրջանային հակամարտության կարգավորումը նախապատրաստելու ուղղությամբ:
4) Պետք է կոչ անել ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում գլխավոր գործընկեր ՌԴ-ին՝ ավելի կառուցողական քայլեր ձեռնարկել ոչ թե ստատուս քվոյի պահպանման, այլ՝ տարածաշրջանում սպառազինությունների մրցավազքը դադարեցնելու և մշտական խաղաղություն հաստատելու ուղղությամբ:
5) Պետք է անվտանգության քաղաքականության ոլորտում ընդլայնել ԵՄ-ի ու Ռուսաստանի միջև երկխոսությունը՝ ԼՂ հակամարտության կարգավորման կոնկրետ զարգացման դեպքում:
6) Պետք է ԵՄ-ին անդամակցելու համար թեկնածու երկրի կարգավիճակ ստացած Թուրքիային կոչ անել, որ նա Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորի, ինչը թույլ կտա Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում սպառազինությունների մրցավազքը դադարեցնել և կնպաստի հայ-թուրքական սահմանին ռուսական սահմանապահների հետագա բացակայությանը:
7) Պետք է աջակցել Թուրքիային, որ նա ավելի կառուցողական դեր խաղա ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում և տարածաշրջանում կատարի իր ստանձնած պարտավորությունները:
Նախ ակնհայտ նկատվում է, որ փաստաթուղթը կազմված է պաշտոնական Բաքվի այսօրվա պահանջներին ու պատկերացումներին համահունչ, իսկ գերմանացի պատգամավորները, որոնք մշակել են փաստաթուղթը` անտեղյակ են հակամարտության կարգավորման գործընթացին առհասարակ: Բացի այդ, Գերմանիայի կառավարության վրա դրվում են լիազորություններ, ներկայացվում են պահանջներ, որոնց իրավասությունը այդ երկիրը չունի: Օրինակ՝ 2-րդ կետում ամրագրված` ԵԱՀԿ ՄԽ-ում Ֆրանսիայի փոխարինումը ԵՄ-ով պահանջը գրեթե անհեթեթ է, որովհետև նախ Գերմանիայի ղեկավարությունը հազիվ թե նման պահանջով հանդես գա, և բացի այդ` ԵԱՀԿ ՄԽ կազմը որոշել է ԵԱՀԿ-ն, իսկ որևէ երկրի փոփոխության հարցը նույնպես նրա լիազորությունների շրջանակում է:
Հաջորդը` 6-րդ կետում հայ-թուրքական սահմանին ռուսական ներկայության նպատակահարմարության դրույթն է: Այստեղ դարձյալ Գերմանիան երկու երկրների` ՀՀ և ՌԴ միջև կայացած համաձայնությանը հազիվ թե խառնվելու ցանկություն ունենա, քանի որ այդ կետում շարադրվածը հեռու է թե քաղաքական, թե դիվանագիտական կոռեկտության սահմաններից: Այլ հարց է, երբ փորձագիտական շրջանակները քննարկում են հայ-թուրքական սահմանի բացումից հետո ռուսական սահմանապահների հարցը, նպատակահարմարությունը և այլն, բայց երրորդ երկրի խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում այսպիսի հարցի շուրջ դիրքորոշումը ոչ միայն անհասկանալի է, այլև` անթույլատրելի:
Իսկ ինչ վերաբերում է 7-րդ կետին` աջակցել Թուրքիային, որ նա կառուցողական դեր խաղաղ ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում, ապա կարելի է ենթադրել, որ փաստաթղթի 6-րդ կետից բխեցվել է հաջորդը կետը և սրա շրջանակներում է դիտարկվում Թուրքիայի դերակատարությունը, ինչը ևս Ադրբեջանի պատկերացումների համատեքստում է:
Կարծում ենք, որ Գերմանիայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Մարտիրոսյանից ՀՀ ԱԳՆ-ն պարտավոր է բացատրություններ պահանջել, այդ երկրի խորհրդարանում այսպիսի փաստաթղթի մշակման և շրջանառության հետ կապված, և ավելին` դեսպանը պարզապես պարտավոր է ուղղակիորեն զբաղվել այս խնդրով:
