Վերջին զարգացումները ցույց են տալիս, որ Հայաստանը հավակնում է դառնալ միջուկային նյութերի ապօրինի թրաֆիքինգի ոլորտում տարածաշրջանային կենտրոն:
Երեկ հայտնի դարձավ, որ Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայության մարմինների իրականացրած օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում կասեցվել է ռադիոակտիվ նյութի ապօրինի իրացման դեպք: Մեզ նաև հաջողվեց պարզել, որ այդ նյութը հատկապես վտանգավոր է սննդի մեջ օգտագործելու դեպքում, քանի որ ներթափանցելով ոսկրերի և հյուսվածքների մեջ` քայքայում է մարդու օրգանիզմը: Մինչ մանրամասներին անցնելը նկատենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունը միացել է 46 այլ պետություններին՝ հավաստելով իր աջակցությունը «Աշխատանքային ծրագրին», ըստ որի՝ մասնակից երկրները կձգտեն անհրաժեշտության դեպքում բարելավել իրենց ազգային քրեական օրենսդրությունը՝ միջուկային նյութերի ապօրինի թրաֆիքինգի և միջուկային ահաբեկչության բոլոր տիպի դեպքերը քննելու համար անհրաժեշտ լիազորություններ ունենալու նպատակով, և պարտավորություն են ստանձնում նման հանցագործությունները դատապարտել օրենքի ամենայն խստությամբ:
Ինչևէ, վերջին դեպքի առնչությամբ ԱԱԾ լրատվական վարչության պետ Արծվին Բաղրամյանից տեղեկացանք, որ օտարերկրյա քաղաքացուն «ստրոնցիում» տեսակի ռադիոակտիվ նյութ փոխանցելու պահին ձերբակալվել են ՀՀ քաղաքացիներ Կարեն Դանիելյանը, Արարատ Հակոբյանը, Կարեն Եդիգարյանը և Տիգրան Հովհաննիսյանը: Փաստի առթիվ ՀՀ Քր.օր.-ի 233-րդ հոդվածի 1-ին մասի (Ռադիոակտիվ նյութ ապօրինի պահելը և իրացնելը) հատկանիշներով հարուցված քրեական գործի նախաքննությունը կատարում է ԱԱԾ քննչական վարչությունը: Արծվին Բաղրամյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ ավելին ասել չի կարող:
Ռազմական փորձագետ Արծրուն Հովհաննիսյանը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց, որ ցանկացած ռադիոակտիվ նյութ պետական ռազմավարական նշանակություն ունի` և՛ հեռանկարային, և՛ առօրեական անվտանգության հետ կապված: Այսինքն՝ իր բաղադրությամբ կարող է շատ վտանգավոր լինել հասարակության համար: Դրանք իրենց արժեքով և նշանակությամբ բացառիկ են: Առհասարակ, աշխարհում նման կարգի նյութերի շարժը բոլոր պետությունների կողմից խստագույնս վերահսկվում է:
«Առաջին լրատվական»-ը փորձեց բոլոր հնարավոր եղանակներով պարզել, թե իրենից ինչ է ներկայացնում «ստրոնցիում» տեսակի ռադիոակտիվ նյութը:
Գիտությունների ազգային ակադեմիայի քիմիական բաժանմունքի քարտուղար Լևոն Թավադյանը, ներկայացնելով տվյալ ռադիոակտիվ նյութի վտանգավորության աստիճանը, պարզաբանեց. «Ես դրա մասնագետը չեմ, բայց ըստ էության կարճ կարող եմ ձեզ ինֆորմացիա տալ: Վտանգավոր է նրանով, որ ռադիոակտիվ է մնում շատ երկար ժամանակ` տասնյակ տարիներ: Կան նյութեր, որոնք արագ մարվում են: Ավելին՝ վտանգ է ներկայացնում նրանով, որ եթե մտավ սննդի մեջ, ներթափանցում է ոսկրակառուցվածքի մեջ և ներսից մարդուն վնասներ է պատճառում: Հիմնականում սննդի միջոցով է վտանգ ներկայացնում, որվհետև որպես ճառագայթող նյութ թույլ նյութ է»:
«Էկոատոմ» ընկերության գիտական գծով ղեկավար Գագիկ Մարտունյանը տեղեկացրեց, որ այն արձակում է բետտա ճառագայթներ, որոնք շատ արագ կլանվում են. «Նույնիսկ թուղթը կարող ես դնել, և այն քեզ համար կարող է դառնալ պաշտպանիչ, քանի որ չի տարածվում, արագ կլանվում է: Բայց օրգանիզմի մեջ դրա ներթափանցումը խիստ վտանգավոր է, որովհետև տարածվում է ոսկորների և հյուսվածքների մեջ և քայքայում: Վտանգավորության տեսակետից կարելի է ասել, որ աննշան վտանգավոր է, եթե սննդի մեջ չի օգտագործվելու: Այդ ռադիոակտիվ նյութի կյանքի տևողությունը մոտ 27 տարի է:
Բայց մի 50-60 տարի գոյատևում է»: Մեր հարցին, թե դա որ դեպքերում են օգտագործում և որ երկրներում՝ ավելացրեց. «Դա հիմնականում օգտագործվում է բժշկության մեջ` որպես բետտա ճառագայթման աղբյուր»: Գագիկ Մարտունյանը, պատասխանելով մեր հարցին, նաև նշեց, որ Հայաստանում դրա հումքը չկա. կա՛մ ինչ-որ տեղից է բերվել, կա՛մ սովետի ժամանակից է մնացել: «Եկել է, մնացել, չի օգտագործվել. երևի դա են փորձել արտահանել: Ուրիշ աղբյուր չկա: Եթե հիմա հեռանկարային է դրա օգտագործումը, այն ժամանակ դա չի օգտագործվել: Հայաստանում այն չի արտադրվում, և դրա հումքը չկա»,- ավելացրեց Գագիկ Մարտունյանը: Նրա խոսքերով, թեկուզ հետազոտական նպատակների համար բոլոր զարգացած երկրներն էլ կուզենային այն ձեռք բերել՝ օգտագործելով հեռախոսների, նոութբուքերի և նմանատիպ այլ սարքավորումների համար, որ երկար ծառայեն:
Հիշեցնենք, որ 2010թ. ապրիլի 22-ին ՀՀ ԿԱ ազգային անվտանգության ծառայությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 215-րդ հոդվածի 2-րդ և 233-րդ հոդվածի 1-ին մասերով հարուցվել էր քրեական գործ ՀՀ քաղաքացիներ Սմբատ Տոնոյանի և Հրանտ Օհանյանի կողմից գերհարստացված 90.8% ուրան տեսակի ռադիոակտիվ նյութ 2010թ. մարտ ամսին Երևան քաղաքում Գարիկ Դադայանից (նախկինում` 2004թ., ուրան տեսակի ռադիոակտիվ նյութի մաքսանենգության ու իրացման համար դատապարտված) ձեռք բերելու, Երևան-Թբիլիսի գնացքով մաքսանենգությամբ Վրաստան տեղափոխելու և Թբիլիսի քաղաքում իրացնելու դեպքի առթիվ: Սմբատ Տոնոյանը և Հրանտ Օհանյանը Վրաստանում հարուցված քրեական գործի շրջանակներում 2010 թվականին Վրաստանի դատարանի կողմից մեղավոր էին ճանաչվել ռադիոակտիվ նյութերի մաքսանենգության և ապօրինի շրջանառության համար ու դատապարտվել ազատազրկման համապատասխանաբար 14 և 13 տարի ժամկետներով:
ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության վարույթում քննվող քրեական գործից անջատվել է Գ.Դադայանի վերաբերյալ մասը և 2010թ. դեկտեմբերի 9-ին մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել Տավուշի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ ըստ էության քննելու համար: 2011թ. մայիսի 25-ի դատավճռով Գ.Դադայանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-215-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 233-րդ հոդվածի 1-ին մասով` դատապարտվելով ազատազրկման 7 տարի ժամկետով, գույքի բռնագրավմամբ: Դեռևս միջոցներ են ձեռնարկվում՝ պարզելու Վրաստան տեղափոխված ուրանի ձեռքբերման աղբյուրը, քանզի գործի քննությամբ պարզվել է, որ Հայաստանում չկան համապատասխան տեխնիկական և լաբորատոր պայմաններ 90.8% գերհարստացված ուրան ստանալու համար:
«Ժամանակ»
