«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցության փոխնախագահ, քաղաքական վերլուծաբան Անուշ Սեդրակյանը:
– Հայաստանյան քաղաքական դաշտում բազմաթիվ և բազմաբնույթ կուսակցություններ կան, բացի այդ, կան հստակ դիրք ունեցող կուսակցություններ, որոնք տարբեր խնդիրներ ունեն, օրինակ` ՀԱԿ-ը պահանջում է արտահերթ ընտրություններ, իշխանական կոալիցիան մտածում է՝ կոալիցիայո՞վ հանդես գա առաջիկա ընտրություններին, թե՞ առանձին-առանձին, նորաստեղծ «Ազատ դեմոկրատներն» այս դաշտում ի՞նչ տեղ է ուզում զբաղեցնել:
– Մենք զբաղեցնում ենք հայկական քաղաքական դաշտում դեռևս չբացահայտված, դեռևս յուրահատուկ տեղ, քանի որ լիբերալ Հայաստանը մեզանում այդքան էլ ընդունված չէ և ինչ-ինչ պատճառներով չի զարգացել: Բայց պատմությունը ցույց է տվել, որ ցանկացած քաղաքական ուժ աճում և զարգանում է հենց լիբերալ տեսակետների և լիբերալ հայացքների շատ հզոր բազայի վրա: Լիբերալ աշխարհայացքը, բոլոր պարամետրերով` քաղաքական, տնտեսական, հանրային, այն բազան է, որից աճում է ժողովրդավարությունը, և եթե մենք այդ բազան հիմնովին չտեղադրենք հասարակության մեջ, ապա մենք կունենանք թերի ժողովրդավարություն, թերի ընտրություններ, ինչն, ի դեպ, ունենք: Ինձ համար բոլորովին կարևոր չէ ընտրությունների ժամանակացույցը. ի՞նչ է փոխվում, երբ ընտրությունները լինեն արտահերթ, հերթական, թե` ուշացած, դրանից կփոխվի՞ ընտրությունների էությունը, արդյոք կունենա՞նք մենք քիչ թե շատ ժողովրդավարական նորմերին համապատասխանող ընտրություններ, էլ չեմ ասում իդեալականի մասին: Հենց դա է խնդիրը, ոչ թե ժամկետը:
– Իսկ ներկայիս պայմաններում, երբ քաղաքական դաշտը, կարծես թե, բաժանված է երկու մասի` ՀԱԿ և իշխանություն, ինչպիսի՞ն են լինելու Ձեր քայլերը, ի՞նչ լուծում եք տեսնում:
– Ընդդիմադիր ուժերը պետք է դադարեն միմյանց մասին խոսել բացասական շեշտադրմամբ, որովհետև եթե մենք գտնում ենք, որ ՀԱԿ-ի քաղաքականությունն այնքան էլ արդյունավետ չէ, դա կարող ենք նշել որպես քաղաքական ուժ, բայց սխալ է անջրպետներ դնել ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի միջև: Այո՛, ՀԱԿ-ն անցել է շատ երկար ճանապարհ, բայց մենք տեսնում ենք, որ ՀԱԿ-ն իրականացնում է երկու տիպի մարտավարություն, և պարզ է, որ դրանք կարող են մյուսների համար ընդունելի կամ անընդունելի լինել: Հակաիշխանական մոլի պայքարի մեջ էլ մեծ թերություն կա. երբ մենք ասում ենք, որ իշխանությունը հստակորեն, ամենուր կատարում է սխալ քայլեր, ապա այդ դեպքում մենք դատապարտում ենք այս պետությունը, և մենք պետք է նաև նշենք, թե որտեղ են դրական քայլեր կատարվել: Եվ վերջապես, ով էլ որ աշխատում է պետության օգտին` լինի իշխանությունը, ՀԱԿ-ը, թե մենք, ապա այդ մասին պետք է անպայման խոսել, իսկ ով թերանում է, անկախ նրանից՝ ընդդիմություն է, թե իշխանություն, դրա մասին էլ անպայման պետք է բարձրաձայնել: Եթե մենք ենք թերանում, դրա մասին էլ պետք է ասել, որովհետև հենց դա է թափանցիկ ժողովրդավարությունը: Ես կարծում եմ, որ ընդդիմադիր ուժերը ոչ թե պետք է միավորվեն և միասնական դրոշակ պարզած գնան դեպի հաղթական ապագա, այլ պետք է փնտրեն ընդհանուր կետեր միմյանց հետ համագործակցության համար: Դա է պետության կառուցման արդյունավետ ճանապարհը: Տեսեք, ՀԱԿ-ը պատճառաբանեց, որ ինքը հանուն ՀՀ-ի՝ գնում է իշխանությունների հետ երկխոսության: Ես՝ իբրև փորձագետ, թեև կարծում եմ, որ դա այդքան էլ արդյունավետ չէր, բայց, այնուամենայնիվ, կարելի է փորձել, որ ընդդիմադիր ուժերն էլ միմյանց հանդեպ այնքան հանդուրժող գտնվեն, ինչպես ՀԱԿ-ը և իշխանությունը: Երկխոսությունը լավ նախադեպ է, Հայաստանում սկսել է տիրել քաղաքական հանդուրժողականության մթնոլորտ, բայց այդ հանդուրժողականությունը պետք է վերջիվերջո բերի հանրության սոցիալական և քաղաքական վիճակի բարելավմանը, որովհետև եթե մենք միմյանց նկատմամբ հանդուրժող լինենք, իսկ արտագաղթը շարունակվի, ես կարող եմ կանխազգալ, որ մի օր կհայտնվի ինչ-որ մի մարգինալ հոսանք, որը կջնջի այս ամենը: Դրա համար պետք է զգոն լինել և շատ հրատապ աշխատել ՀՀ քաղաքացիների բարօրության համար: Երբ մենք մտածենք, որ պետության թիվ մեկ կապիտալը մարդն է, և ոչ թե ուրանը, ընդդիմությունը կամ էլ օլիգարխները, ապա չի լինի նաև քաղաքական դաշտի այլասերում, և , վստահ եմ, այդ դեպքում քաղաքական և տնտեսական բարեկարգումներ կլինեն մեզանում:
– Առաջիկայում խորհրդարանական ընտրություններ են: «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցությունը պատրաստվո՞ւմ է մասնակցել այդ ընտրություններին, և ո՞րն է լինելու ձեր հիմնական ուղենիշն ու նպատակը:
– Նպատակը քաղաքակրթական արժեքների ներմուծումն է հասարակություն: Դա անելու գործիքները Հայաստանում շատ չեն, և հանրային սպեկտորն այնքան զարգացած չէ, որ դու կարողանաս քո անհատական կամ ինչ-որ հանրային խմբերի միջոցով ներմուծել քո բերած արժեքներն ու քաղաքական տեսլականը: Բնականաբար, դա անելու համար մնում է միայն քաղաքական գործիքը, և դրանից պետք է օգտվել, օգտագործել բոլոր այն հնարավորությունները, որոնք այն ընձեռում է, որովհետև իրոք քաղաքակրթական արժեքի ներմուծումը և կիրարկումը հանրային դաշտում բոլոր կուսակցությունների թիվ մեկ խնդիրն է, ուղղակի ոչ բոլորն են դա շատ հստակ բարձրաձայնում: Մենք փորձ ենք անում ամփոփ լիբերալ և ժողովրդավարական պետություն կառուցելու և ամբողջովին ու հիմնովին նվիրվել ենք այդ նպատակին:
– Այսինքն` մասնակցությունը խորհրդարանական ընտրություններին անխուսափելի՞ է:
– Անխուսափելի է, և դա քաղաքական գործիք է, որը յուրաքանչյուր քաղաքական ուժ ուղղակի պարտավոր է գործարկել իր նպատակներին հասնելու համար:
– Տիկին Սեդրակյան, այսօր քաղաքական ուժերը քննարկում են առաջիկա ընտրություններում դաշինքով, կոալիցիայով կամ այլ միավորումներով հանդես գալու հարցը: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Ազատ դեմոկրատները» նորաստեղծ կուսակցություն է, առանձի՞ն եք հանդես գալու խորհրդարանական ընտրություններին, թե՞ այլ քաղաքական ուժերի հետ դաշինքներ կազմած:
– Կոալիցիայի պարագայում խոսքը վերաբերում է իշխանական ռեսուրսին, և կոալիցիան միավորվում է իշխանության և իշխանությունը միավորելու շուրջ: Բնականաբար, կոալիցիոն դաշինքի բնույթը, էությունը և միավորման ռեսուրսը պատրաստ է, բայց միևնույն ժամանակ պետք է հասկանանք, որ միավորման այդ նպատակը թուլացնում է այդ ռեսուրսը, որովհետև իշխանության շուրջ խմբված մարդկանց քանակը չի կարող մեծ լինել: Երբ անդրադառնում ենք ընդդիմադիր դաշտին, ես չեմ ուզում խոսել այդ դաշտի մասին ընդդիմադիր բառի հին ընկալմամբ, այլ ուզում եմ ասել, որ հանրության ճնշող մեծամասնությունը Հայաստանում ընդդիմադիր է: Բնականաբար, բոլոր այն կուսակցությունները, որոնք սպասարկում են մեծամասնության շահերը, ընդհանուր առմամբ, իրենց մեջ պետք է մեկ ընդհանուր նպատակ ունենան, և այդ համատեքստում դաշինքները հնարավոր են: Այս առումով եթե դու քո առջև դնում ես ժողովրդավար պետության կառուցում, քաղաքակրթական արժեքների ներմուծման և ներդրման նպատակ, ապա, իհարկե, այդ պարագայում հնարավոր է ունենաս դաշինքներ, բայց ի՞նչ որակի դաշինքի մասին է խոսքը: Այստեղ արդեն ոչ թե իշխանական ռեսուրսի շուրջ է լինելու այդ միավորումը, այլ գաղափարական համախոհության և, իհարկե, պետք է փնտրենք դաշինքներ, իհարկե, մենք պետք է քաղաքական ուժերի մեջ ավելի շատ բարեկամներ և համախոհներ որոնենք, քան անջրպետներ կառուցենք: Այստեղ հարցն այն չէ, թե մենք նոր քաղաքական ուժ ենք և մենք մեզ մենակ շատ թույլ և անպաշտպան ենք զգում, այլ այն, որ եթե դու սպասարկում ես հանրային շահերը, ապա պարտավոր ես ունենալ հանրային մտածողություն, իսկ դա հանդուրժողականության, փնտրտուքի և նոր հայացքների ներմուծումն է, և մենք ուզում ենք այդ առաքելությունը վերցնել մեզ վրա:
– Իսկ անցյալի դառը փորձն աչքի առջև ունենալով, երբ մեր քաղաքական դաշտում իրական դաշինքներ շատ քիչ են ձևավորվում, ու եթե ձեզ էլ չհաջողվի գտնել համախոհներ, ապա ձեր կուսակցությունն առանձին մասնակցելո՞ւ է խորհրդարանական ընտրություններին:
– Անպայման մասնակցելու ենք, իսկ անցյալի փորձերը դառնությամբ են պսակվում, որովհետև երբևէ մարդիկ չեն միավորվել քաղաքական երկարաժամկետ նպատակների շուրջ, երբևէ պետության և հասարակության կառուցումը նպատակ չի եղել, ու հենց որ այդ հարցը դրվի որպես երկարաժամկետ նպատակ, ապա այդ ժամանակ որևէ դաշինք չի կարող դառնությամբ պսակվել, որովհետև այնտեղ արդեն երկրորդական կլինեն անձնական շահերը, անձնական համակրանքներն ու հակակրանքները: Հենց այդ ժամանակ մարդիկ կմիավորվեն գաղափարական նպատակի շուրջ, այլ ոչ թե վրեժխնդրության, ոչ թե կարճաժամկետ` իշխանափոխության նպատակի շուրջ: Գաղափարական ուժերը շանսեր ունեն երկարաժամկետ դաշինքներ կառուցելու և այժմ խնդիրը գաղափարական ուժեր փնտրելու և գտնելու մեջ է:
– Այդ դեպքում ո՞ր քաղաքական ուժն է, որ գաղափարական դաշտում կարող է համախոհ լինել «Ազատ դեմոկրատների» հետ:
– Լինելով քաղաքական դաշտում իբրև քաղաքական վերլուծաբան` բազմիցս իմ համակրանքն եմ արտահայտել «Ժառանգություն» կուսակցության հանդեպ, որովհետև նրանք դրսևորում են քաղաքացիական կեցվածք, նրանք ներմուծել են նոր քաղաքական տակտիկա` մտածել յուրաքանչյուր քաղաքացու շահերի մասին, և «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցությունն էլ այդ պրոցեսը տեսնում է ավելի համակարգված, ավելի ընդհանրական: Ես կարող եմ ասել նաև, որ ընդդիմադիր դաշտի քաղաքական ցանկացած ուժ, որն իրեն չի աղտոտել որոշակի նեգատիվ պրակտիկայով, հնարավորություն ունի համագործակցության «Ազատ դեմոկրատների» հետ, և հակառակը:
– Լիբերալ արժեքներ կրողը համարվում է Արևմուտքը, հետևաբար լիբերալ գաղափարներ ներկայացնող «Ազատ դեմոկրատներին» ևս կապում են Արևմուտքի հետ: Աշխարհաքաղաքական ներկայիս զարգացումների ֆոնին ինչքանո՞վ է նպատակահարմար լինել միայն Արևմուտքի կողքին և բացառել Ռուսաստանի կողքին լինելու հանգամանքը, որովհետև Հայաստանի արտաքին քաղաքական վեկտորը միշտ եղել է միակողմանի: Արդյոք «Ազատ դեմոկրատները» միշտ Արևմուտքի կողքի՞ն են լինելու:
– Չկա նման քաղաքական ուժ, որն այնքան հեռատես գտնվի, որ իրեն ինքնահռչակի որևէ օտարերկրյա ուժի մերկապարանոց խոսնակ: Համագործակցության մեջ ապրող ցանկացած պետություն պետք է անպայման ապահովի հավասար դիվանագիտական հարաբերություններ իրեն շրջապատող և չշրջապատող բոլոր պետությունների հետ: Դու չես կարող հայտարարել, որ դու արևմտյան կամ ռուսական ուժ ես, որովհետև այդ պարագայում կորցնում ես պետություն կառուցելու կուրսին հետևելու հնարավորությունը, և այդ դեպքում դու պարտավոր ես պախարակել մի գերուժին և մյուսին բարձրացնել: Ավելին` ինքնին այդ գերտերությունները որոշակի մրցակցային դաշտում են, բայց ոչ թշնամական, և ես չեմ պատկերացնում, թե ինչու մի փոքր երկիր, և առավել ևս մի քաղաքական ուժ այդ երկրի ներսում պետք է մտնի այդ մրցակցային դաշտ: Իհարկե, լիբերալ արժեքները արևմտյան են, բայց դրանք քաղաքական արժեքներ չեն, այլ քաղաքակրթական, և մենք իրավունք ունենք ասելու, որ պաշտպանում ենք առավել զարգացած քաղաքակրթական արժեքները: Դա նույնն է, եթե կուսակցությունը հայտարարի, թե խմելու է միայն Coca-Cola և երբեք կվաս չի խմելու:
– Այսինքն` եթե ազգային շահը պարտադրի, ապա «Ազատ դեմոկրատները» կխմեն նաև կվա՞ս:
– Ե՛ւ կվաս, ե՛ւ ուրցով թեյ: Իսկ ազգային շահն ու պետական շահը մեզանում հստակ սահմանազատված են, և ազգային շահ հիմնահարցը մենք փոխարինում ենք պետական շահ հիմնահարցով, որովհետև պետությունն ավելի կարևոր է, քան էթնոսը, հետևաբար պետությունն է մեր թիվ մեկ գերակայությունը: Ուժեղ, մրցունակ պետություն. դա է մեր քաղաքական ուժի գերակայությունը, և ես կարծում եմ, որ բոլորն էլ վաղ թե ուշ շարժվելու են այդ ուղղությամբ, քանզի պետության կորստի հետ ամեն ինչն էլ կորցնում է իր իմաստը:
– Տիկին Սեդրակյան, «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցություն այցելել է Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Մարի Յովանովիչը, և ընդհանրապես, կուսակցությունում կատարվող ցանկացած իրադարձությանը պարտադիր ներկա են ԱՄՆ դեսպանատան ներկայացուցիչներ, ինչո՞վ է դա բացատրվում:
– Արևմուտքը, այժմ՝ նաև Ռուսաստանը, զգում է քաղաքակրթական արժեքների իրական ազդեցությունը հանրության և պետության վրա: Եվ երբ ներկայացուցիչները տեսնում են տվյալ երկրում որոշակի հնարավորություն քաղաքակրթական արժեքների ներդրման և պահպանման, բնականաբար, դա նրանց հետաքրքրում է: Լիբերալ հայացք կրող կուսակցությունն այսպես թե այնպես պետք է հետաքրքրի արևմտյան ուժերին, որովհետև իրենք քաղաքակրթական արժեքների օրրանն են և նրանց հետաքրքրում է այդ արժեքների ներդրումն ու զարգացումը ցանկացած տեղ: Այստեղ մեկ այլ խնդիր կա. մենք չենք բացառում հետագա համագործակցությունը այլ դեսպանությունների ներկայացուցիչների հետ: Խնդիրը հետևյալն է, որ դու քո գործունեությամբ պետք է ապացուցես, թե ինչքանով են այդ քաղաքակրթական արժեքները քո անձնական և կուսակցական դիրքորոշման մաս և որքանով ես դու պատրաստ դրանք պաշտպանել: Դեսպանի և ԱՄՆ դեսպանության ներկայացուցիչների այցելությունը մաս է այդ ընդհանուր քաղաքակրթական էքսպանսիայի, ոչ թե քաղաքական: Իսկ քաղաքակրթական արժեքը հենց այնպես բառ չէ, ազատությունը հենց այնպես բառ չէ: Մենք այնպես ենք սովորել, թե իբր «ժողովրդավարությունն» այն բառն է, որը բոլորն ասում են, որ միմյանց խաբեն. ո՛չ, «ժողովրդավարությունն» այն բառն է, որին բոլորս ձգտում ենք, որովհետև այն բոլորիս համար ամենաապահով գոյության ձևն է, որովհետև անկախ փողային և գույքային ցենզից, Հայաստանում ոչ մեկի իրավունքները պաշտպանված չեն: Եվ հետաքրքիր է, որ Ռուսաստանում էլ քաղաքական պրոցեսները նույնպես գնում են այդ վեկտորով:
– Երբ Հայաստանում մի նոր կուսակցություն է ստեղծվում, անմիջապես սկսում են քննարկել, թե դա ում պրոյեկտն է: Դուք չունե՞ք մտավախություն, որ ձեր կողքին ունենալով ԱՄՆ դեսպանության ներկայացուցիչներին, ձեզ կարող են համարել Ամերիկայի պրոյեկտ:
– Դա մտավախություն չի կարող առաջացնել: Իրոք, Հայաստանը շատ փոքր երկիր է, և Հայաստանում շատ են սիրում փնտրել հովանավորչություն: Ինձ համար ավելի մտահոգիչ է այն հանգամանքը, որ մենք ինքներս մեզ իբրև անհատներ, իբրև պետություն այնքան չենք գնահատում, որ անպայման ցանկացած հասարակական միավորման հետևում ուզում ենք տեսնել դրսի հովանավորություն:
– Կամ էլ իշխանությունների…
– Այո՛, այսինքն` մեզ միշտ պետք է մի զորավոր, ռուսերեն ասած` ՍՐօՔՈ: Այ դա մտածողության խնդիր է, և դրա դեմ պետք է պայքարել ոչ թե ասելով, որ մենք պրոյեկտ չենք, այլ ընդհակառակը` պետք է մարդկանց ասել՝ մի փնտրիր ավելի պրոյեկտ, քան մարդու կյանքի պրոյեկտն է: Եթե յուրաքանչյուր մարդ իրականացնի իր իսկ հումանիտար պրոյեկտը, ապա այդ ժամանակ մեր բոլոր քաղաքական պրոյեկտները կդադարեն լինել ինչ-որ մեկի կարծեցյալ հովանավորության դաշտում և կմտնեն մարդկային դաշտ: Դա քաղաքականության թիվ մեկ խնդիրն է` քաղաքականությունը մարդու համար է, ոչ թե մարդն է քաղաքականության համար, ամեն ինչ արվում է մարդու համար, այ, այդ ժամանակ մարդուն որևէ հովանավոր պետք չէ: Մեկ բաժակ ջուր խմելու համար մարդուն հովանավոր պետք չէ, և ազատությունն ու արդարությունը մարդու համար Հայաստանում պետք է դառնա մեկ բաժակ ջուր խմելու նման, և որևէ մեկն այլևս հովանավոր չի փնտրի:
– Իսկ դուք ունե՞ք հնարավորություն այդ ամենն իրականացնելու համար:
– Եթե ասենք, որ ունենք բոլոր հնարավորությունները, ապա ստացվում է, որ ինքնագովազդ ենք անում: Մենք ունենք դրա անկեղծ ցանկությունը, ինչը քիչ չէ:
– Իսկ ե՞րբ եք այդ «անկեղծ ցանկությունը» գործի վերածելու, մանավանդ որ` շուտով նախընտրական շրջան է:
– Արդեն աշխատանքները տարվում են բոլոր մարզերում գրասենյակներ բացելու ուղղությամբ, բայց իսկական աշխատանքը ոչ թե այն է, երբ որ դու շատ ես խոսում քո մասին, այլ այնպես ես անում, որ ուրիշներն անուղղակիորեն խոսեն քո մասին: Այնպես որ, ստանդարտ տեսքով քաղաքական գործունեություն` միտինգներ, շատ խոսել, գուցե և մենք չանենք, ավելի կփորձենք մտնել գործնական դաշտ, որովհետև դա էլ է բացակայում մեր քաղաքական դաշտում: Այսօր մեզանում կամ շատ պրակտիկ առևտրական քաղաքականություն է տարվում, կամ էլ շատ տեսական, ամպագոռգոռ հայտարարությունների մակարդակում իրականացվող քաղաքականություն: Պետք է ունենալ այն ուղղությունը, որտեղ ուղղակի քայլ առ քայլ հստակեցվում են քո ծրագրերը և արվում են համապատասխան քայլեր՝ այդ ծրագրերը իրականացնելու համար:
