Կատարելով Ադրբեջանի աներկբա պայմանը, Երեւանը կապահովի՞ այն կետը, որտեղ Բաքուն այլեւս կդադարեցնի իր հավակնությունները, կամ այսպես ասած՝ կձեւավորվի Երեւանի դիրքերի երկաթյա լեգիտիմությունը, ինչի մասին խոսում է Նիկոլ Փաշինյանը, անդրադառնալով այսպես կոչված ադրբեջանական գյուղերի խնդրին: Այս հարցեը Հայաստանում քննարկվում է, կամ ավելի շուտ՝ բարձրաձայնվում է 2020 թվականի պարտությունից ի վեր: բարձրաձայնվում է, որովետեւ քննարկում որպես այդպիսին գործնականում չկա, հազվադեպ բացառություններով հանդերձ:
Կա բարձրաձայնում, որի շուրջ պարզապես սպասարկվում են ներքաղաքական եւ արտաքին քաղաքական տարբեր կոնյուկտուրաներ: Որովհետեւ, չկա օրինակ գլխավոր հարրցերից մեկը՝ իսկ ընդհանրապես ի՞նչն է ժամանակակից աշխարհում լեգիտիմության աղբյուր, ո՞րն է լեգիտիմությունը ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում, ի՞նչ չափանիշներ ու սահմանումներ ունի այն: Միջազգային իրավու՞նք: Արժե՞ թվարկել օրինակները, թե ինչպես է աշխարհաքաղաքական շահի համար ոտնահարվել եւ ոտնահարվում միջազգային իրավունքը, ընդ որում ոչ միայն այսօր՝ փաստացի համաշխարհային պատերազմի շրջանում, այլ նույնիսկ երեկ, տարիներ առաջ, անգամ տասնամյակներ առաջ:
Միջազգային իրավունքը ապահովում է ուժային կենտրոնների «լեգիտիմությունը», բայց ոչ այն թիրախների, որոնք հայտնվում են այդ ուժային կենտրոնների ուշադրության կենտրոնում: Լեգիտիմություն ասվածի միակ աղբյուրը՝ ներկայումս, ուժն է: Թեեւ այդպես է թերեւս միշտ: Ուժը թերեւս ոչ այնքան իրավունք է ծնում, որքան՝ լեգիտիմություն, եթե մասնակիորեն խմբագրենք հայտնի թեւավոր արտահայտությունը: Հետեւաբար, Ադրբեջանի ուժին տեղի տալու գործընթացը Հայաստանի համար չի կարող լինել լեգիտիմության ճանապարհ, առավել եւս՝ դեպի լեգիտիմության աղբյուր տանող ճանապարհ:
Իրավիճակը չափազաննց բարդ է, անխոս: Եվ խնդիրը բոլորովին էլ հերոսության եւ դավաճանության դաշտում չէ, եթե դուրս ենք գալիս քաղաքական կոնյուկտուրայի շրջանակից: Պետք է ընդունել՝ չկա լուծում, ուժայինից բացի: Հետեւաբար, պատասխանը պետք է փնտրել այն դաշտում, որտեղ հետեւյալ հարցն է՝ Հայաստանը համալիր, համակարգային, ինստիտուցիոնալ եւ հոգեբանական առումով անու՞մ է առացվելագույնը այդ լուծմանը պատրաստ լինելու համար:
