Ադրբեջանը արդեն տևական ժամանակ գնում է իրավիճակի հետևողական սրման: Դա տեղի է ունենում մի քանի հարթակում բանակցային ինտենսիվ շփումներից և քննարկումներից հետո, և խաղաղության համաձայնագրի հնարավորության մասին հայտարարություններին զուգահեռ: Հետևաբար, այդ ֆոնին Ադրբեջանի սրացման քաղաքականությունը տալիս է հետևյալ եզրահանգումների առիթ՝ կամ Ադրբեջանի սրացման տանող քայլերը նույն բանակցային հարթակներում քննարկումների այսպես ասած արդյունք են, մաս, դե ֆակտո «տրամաբանական շարունակություն», կամ Ադրբեջանը այդ բանակցությանը ստանալով իր պահանջների մերժում Հայաստանից, միաժամանակ բանակցային տարբեր հարթակներից կամ որևէ հարթակից «ստացել» է շանտաժի ուժին վերադառնալու «քարտ-բլանշ»:
Հայաստանի հանրությանը հազիվ թե հասու լինի, թե իրականում ինչ է կատարվել ու կատարվում՝ պատճառահետևանքային առումով: Հանրությանը հայտնի է միայն, որ աշխարհում միմյանց դեմ են դուրս եկել և անգամ պատերազմի միջոցով ազդեցության համար պայքարի կռիվ են տալիս աշխարհաքաղաքական տարբեր կենտրոններ, որոնց կռվի թիրախ է նաև Կովկասը: Բայց, սա ընդհանուր պատկերն է, որն ունի բազմաթիվ մանրամասներ ու մանրուքներ, որոնց մի զգալի մասն էլ հենց ծավալվում է հայ-ադրբեջանական բանակցային պրոցես ասվածի շրջանակում: Դրանց հանրագումարում ինչն է Ադրբեջանին բերել կամ տվել լարվածության խթանման, իրավիճակի թեժացման նոր ալիքի «իրավունք» կամ հնարավորություն: Սա է, որ շատ բարդ է գնահատել ստույգ: Եվ այստեղ, պետք է թերևս ձևավորել որոշակի պարզ նշաձողեր, որոնց միջոցով Հայաստանի հանրությունը պետք է կարողանա առավելագույնս կառավարել խոշոր կենտրոնների միջև բարդ պայքարում իր շահերի պաշտպանության ծանր խնդիրը: Կա տարածված ընկալում և կանխավարկած, որ իրավիճակի ապակայունացումը խթանում են Ռուսաստանը, Թուրքիան, որոնք դեմ են արևմտյան ակտիվությանն ու դերակատարմանը: Այստեղ չեմ անդրադառնում այդ կանխավարկածի իրատեսականության աստիճանին, տրամաբանականության գործակցին:
Առաջնորդվենք այն կանխավարկածով, որ դա այսպես ասած լիովին իրականություն արտացոլող կանխավարկած է: Այդ դեպքում, առաջանում է հարց, կարո՞ղ է «հավաքական Արևմուտքը» իր հերթին հակազդել ապակայունացման այդ խթաններին և Ադրբեջանին պահել կայունության դաշտում, բերելով իրապես խաղաղության: Եթե կարող է, և, եթե կա ցանկություն, ապա ԱՄՆ, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Բրիտանիան, մի շարք այլ երկրներ պետք է հանդես գան Ադրբեջանի ագրեսիվ քաղաքականությունը դատապարտող հայտարարությամբ: Չի՞ ստացվում ՄԱԿ ԱԽ հավաքականություն, Ռուսաստանը կամ որևէ մեկը խանգարու՞մ է, շատ լավ: Իսկ ինչ կամ ո՞վ է խանգարում, որ ցանկություն ունեցող երկրները, օրինակ վերը թվարկածները, անեն իրենց հայտարարությունը և այդ կերպ օրինակ ձևավորեն Կովկասի խաղաղության միջազգային կոալիցիա, խաղաղության ռիսկերի հստակ գնահատականով և այդ ռիսկերին հավաքականորեն հակազդելու հստակ պատրաստակամությամբ: Թե՞ այդուհանդերձ, ապակայունացման այս «զիգզագը» ունի շատ ավելի բազմաշերտ պատճառներ ու պատճառահետևանքային կապերի տարբեր հասցեներ:
Արդարացումները, թե Հայաստանի դաշնակիցն այլ է, այսօր մեղմ ասած այդքան էլ ազնիվ չեն, ու անկեղծ չեն, որովհետև իր այսպես ասած դաշնակցի վարքագծի գնահատական Հայաստանը տալիս է բաց ու հստակ, ստանձնում է դա անելու պատասխանատվությունը: Եթե Հայաստանից պահանջվում է ավելին, ապա այստեղ արդեն դա նշանակում է, որ դրանք պատրվակներ են, ոչինչ չանելու ալիբիներ, որովհետև ավելին շատ տեսանելիորեն մեծացնելու է Հայաստանի ու նաև Արցախի ռիսկերը, մինչդեռ դրանց հակազդման աջակցության միջազգային մեխանիզմները տեսանելի չեն: Գործնականում սակայն, իրադրությունն իհարկե շատ ավելի բարդ է, պարզապես հայ ժողովրդին ու հասարակությանը տարբեր մեխանիզմներով դնում են պարզեցված կամ պարզունակ չափումների հարթության վրա: Այդ պատճառով էլ, հայ ժողովուրդն էլ իր հերթին պետք է արտաքին դերակատարների առաջ դնի շատ պարզ հարցեր, պարզելու համար՝ խաղաղության կամ պատերազմի նրանց իրական ցանկություններն ու մոտիվները:
