«Ազատություն» ռադիոկայանի հաղորդմամբ՝ ԱՄՆ-ի Քոնեքթիքութի նահանգի Միդլթաուն քաղաքի Վեսլեյան համալսարանի պրոֆեսոր Փիթեր Ռութլանդը The Moscow Times-ում հրապարակել է «Պատերազմի ամպերը նորից կուտակվում են Կովկասի վրա» խորագրով մի վերլուծություն, որում անդրադարձել է տարածաշրջանի հակամարտություններին.
«Կազանի հանդիպման ձախողումից հետո է՛լ ավելի է ուրվագծվում պատերազմի վերսկսման վտանգը: Այս անգամ Ադրբեջանը կարող է նոր պատերազմ նախաձեռնել՝ նպատակ ունենալով հետ բերել 1992-1994 թվականներին կորցրած տարածքները:
Հայաստանը պնդում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հայությունն ունի անկախ ապրելու իրավունք, և որ հայերը, հաշվի առնելով կողմերի միջև առկա թշնամանքը, պարզապես իրատեսական չեն համարում փոքրամասնության կարգավիճակով Ադրբեջանում ապրելու գաղափարը։ Երկու կողմերն էլ մեկմեկու մեղադրում են խաղաղ բնակչության նկատմամբ բռնարարքներ գործադրելու մեջ:
Այս հակամարտությունն ընդունված է բնութագրել որպես երկու սկզբունքների՝ Ղարաբաղի ինքորոշման և Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության բախում, ինչը վեճը սոսկ դարձնում է տեսակետների տեխնիկական տարբերություն, որը մի քանի լավ իրավաբաններ հեշտությամբ կլուծեն:
Իրականում երկու կողմերի բարոյական կամ իրավական սկզբունքների միջև տարբերություն չկա, և վեճն ավելի նմանվում է պաղեստինա – իսրայելական հակամարտությանը, որտեղ դրված է «երկու ժողովուրդ, մեկ տարածք» հարցը:
Տարաձայնությունը ծագում է այն ժամանակ, երբ փորձ է արվում որոշել, թե ում է պատկանում այդ «անշարժ գույքը՝ Ղարաբաղը», որը ռազմավարական արժեք չհանդիսացող փակ լեռնային մի տարածք է՝ 100 հազարից քիչ ավելի բնակչությամբ:
Փոխարենը, այդ տարածքը կողմերի համար ունի խորհրդանշական մեծ կարևորություն:
Ադրբեջանի համար այն վերադարձնելը ռազմական պարտության բերած ահավոր նվաստացումից ձերբազատվելու և 600 հազար անտեսված փախստականներին հայրենի բնակավայրեր վերադարձնելու հարց է:
Հայաստանն էլ ձգտում է ապահովել հայության կյանքը տարածքներում, որտեղից նրանց մեկ դար շարունակ հետևողականորեն փորձում են արտաքսել, ինչի կիզակետն էր Հայոց ցեղասպանությունն Առաջին աշխարհամարտի տարիներին:
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պնդում է, թե ժամանակն աշխատում է իրենց օգտին: Բայց նա ունի 2013 թվականի ընտրության խնդիր և պետք է ինչ-որ նվաճում ապահովի Ղարաբաղի հարցում: Բացի այդ, 2014 թվականին նավթի արդյունահանումը կհասնի գագաթնակետին, ինչից հետո նավթային եկամուտները կսկսեն աստիճանաբար նվազել:
Ալիևը բազմիցս է հայտարարել, թե Ղարաբաղի անկախությունն Ադրբեջանի համար անընդունելի է։ Ալիևը մեկ նպատակով է շարունակում բանացային գործընթացը՝ միջազգային համայնքին ապացուցելու, թե Հայաստանն է արգելափակում Մադրիդյան սկզբունքների իրականացումը, ինչը հնարավոր կլինի ներկայացնել որպես պատերազմ նախաձեռնելու պատրվակ:
Քաղաքագետների կարծիքով՝ հնարավոր է կարճատև պատերազմ, որի արդյունքում հաղթող կողմ չի լինի, սակայն դա ճանապարհ կհարթի իրական բանակցությունների համար:
Պրոֆեսորը նշում է, որ ճիշտ այդպես է եղել 1973 թվականի Յոմ Կիպուրի [Եգիպտոսի և Իսրայելի միջև] պատերազմից հետո, երբ Եգիպտոսի նախագահ Անվար Սադաթը հայտարարել էր, թե հաղթել է, և համաձայնել էր մասնակցել Քեմփ Դևիդի խաղաղության բանակցություներին:
Անորոշ արդյունքով պատերազը նաև կլռեցնի երկու կողմերի «բազեներին» և թույլ կտա նախաձեռնել խաղաղութան գործընթաց՝ չվախենալով հեղաշրջման վտանգից:
Այսօրվա դրությամբ պատերազմը կանխող հիմնական հանգամանքն այն է, որ գերտերությունները չեն ցանկանում նոր կոնֆլիկտ Կովկասի տարածաշրջանում»:
