Հայաստանում Եվրամիության դեսպան Պյոտր Սվիտալսկին հայտարարել է, որ պատրաստ են ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանում դատական բարեփոխումների գործընթացին: Դեսպանի խոսքերով՝ քննարկվում է կամ երկարաժամկետ բյուջետային աջակցության տարբերակը՝ մի քանի տարի ծրագրով, կամ կարճաժամկետ ֆինանսական աջակցության տարբերակը: Միաժամանակ նա հայտարարել է, որ Եվրամիությունը Հայաստանին չի պարտադրում դատական ռեֆորմի որևէ մոդել: Հայտնի է, որ վարչապետ Փաշինյանը դատական ռեֆորմ իրականացնելու ֆինանսական աջակցության տեսանկյունից ակնկալիք է արտահայտել՝ կապված դատավորների բարձր աշխատավարձի հետ: Նա շաբաթներ առաջ հայտարարել է, որ եվրոպական գործընկերներին առաջարկել են օգնել աշխատավարձային վճարումների ֆինանսական օժանդակության հարցում՝ դիտարկելով բարձր աշխատավարձը դատական անկախության երաշխիքներից մեկը:
Արդյո՞ք Պյոտր Սվիտալսկին խոսելով օժանդակության պատրաստակամության մասին, նկատի ունի հենց այդ հանգամանքը: Մյուս կողմից, եթե նա խոսում է որևէ մոդել չպարտադրելու մասին, արդյո՞ք նկատի ունի, որ Եվրոպան պատրաստ է օժանդակել առանց, այսպես ասած, իր մոդելային պատկերացումները պարտադրելու: Սա իրապես լուրջ խնդիր է երկու առումով: Նախ, երբ խոսում ենք Հայաստանում անկախ արդարադատության մասին, ապա դա պետք է ենթադրի ոչ միայն Հայաստանի գործադիր և օրենսդիր, կամ որևէ իշխանությունից անկախ, այլ նաև որևէ միջազգային սուբյեկտից անկախ դատական համակարգ: Ըստ այդմ, եթե Հայաստանի դատական համակարգը պետք է բարձր աշխատավարձ ստանա, բայց լինի եվրոպական որևէ պայմանի ենթակայության ներքո, ապա սա ոչ միայն դատական, այլ ընդհանրապես նաև քաղաքական լրջագույն խնդիր է նոր Հայաստանի համար, որը շղթայական ազդեցությամբ բերելու է խորքային ռեգիոնալ և աշխարհաքաղաքական խնդիրների, այդ թվում նաև Եվրամիության կամ առնվազն ԵՄ մի շարք կարևոր պետությունների համար:
Ըստ այդմ, եթե դեսպան Սվիտալսկու երկու հայտարարությունները՝ որ պատրաստ են օժանդակել, միաժամանակ չեն ցանկանում որևէ մոդել պարտադրել, այսպես ասած՝ միատար են իմաստով և խնդրի ընդգրկումով, ապա սա կարող է լինել միանգամայն ողջունելի և նշանակալից մոտեցում: Եվ այստեղ է նաև երկրորդ կարևոր հանգամանքը: Մոտ երկու տասնամյակ Եվրամիությունը Հայաստանի հետ աշխատել է հենց մոդելային ներդրման գերակայությամբ և դրա թե՛ զուտ ոլորտային, թե՛ քաղաքական էֆեկտիվության գրեթե զրոյականությունը ակնառու էր ասոցացման գործընթացը անփառունակ տապալման տեսքով, որն ինքը ընդամենը հետևանք էր: Եվ մոդելային գերակայության սկզբունքի անարդյունավետության պատճառը լոկ այն չէր, որ իշխանությունը Հայաստանում կոռումպացված էր և ոչ լեգիտիմ: Ի վերջո, անգամ լիովին հակառակի պարագայում, կամ հանրային, սոցիալ-հոգեբանական իրողություններ, որոնք բացառում են մոդելային ունիվերսիֆիկացիան, մոդելների հանրային ադապտացիան, փոխարենը, կամա թե ակամա, խթանում տարաբնույթ մանիպուլյացիաների դաշտը:
Ըստ այդմ ստացվում է զրոյական էֆեկտ, երբ անգամ լավագույն մղումների և մոդելների համար տրամադրվող ռեսուրսները իրականում ծառայում են ավելի շուտ հետադեմ տրամադրությունների համար առիթներ ստեղծելուն, քան Հայաստանում արդիականացման միջավայր ձևավորելուն, որը ամենևին չի մտնի ազգային-արժեհամակարգային հենքի հետ հակասության մեջ, այլ կկառուցվի դրա վրա: Եթե Եվրամիությունն արել է հետևություն նախորդ երկու տասնամյակի փորձից, ապա դա կարող է հիմք դառնալ Հայաստանի հետ հարաբերության իրապես որակապես նոր շրջանակի հաստատման, որը խիստ կայուն և դիմադրունակ կլինի տարաբնույթ մանիպուլյացիաների դեմ: Առայժմ այդ խնդիրը շարունակում է գոյություն ունենալ:
