Խոշորների գերիշխող դիրքի թուլացման ազդեցությունը տնտեսության վրա նկատելի չէ. ինչպիսի քաղաքականություն է պետք որդեգրել

Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը նախօրեին խոսել էր շուկաների ազատականացման մասին և ընդգծել, որ 2018-ի վերջին շաքարավազ ներմուծող խոշոր ընկերության տեսակարար կշիռը կազմում էր 78%, նախկինում եղել է 95%, բանան ներմուծողների դեպքում՝ 30%, 57-%-ի փոխարեն, բենզինը՝ 29%-ը, 43-ի փոխարեն։

Նշենք, որ վերջերս էլ տնտեսական մրցակցության և պաշտպանության պետական հանձնաժողովն էլ ամփոփել է մի շարք ապրանքային շուկաների կառուցվածքի ուսումնասիրությունը և գնահատել դրանց կենտրոնացվածության աստիճանը: Համաձայն վիճակագրության, հաշվետու ժամանակաշրջանում մի շարք կարևոր ապրանքային շուկաներում զգալիորեն ավելացել է տնտեսվարողների թվաքանակը, ինչի արդյունքում նվազել են գերիշխող տնտեսվարողների մասնաբաժինները: Ընթացիկ տարվա փետրվարի դրությամբ շաքարավազի շուկայի մասնակիցների թիվը կազմել է 75 տնտեսվարող, բանանի շուկայինը՝ 28, ալյուրինը՝ 171: Ցորենի ներկրմամբ զբաղվում է 84 տնտեսվարող: Ավելացել է նաև բենզինի ներկրմամբ զբաղվող տնտեսվարողների թիվը՝ դառնալով 6:

ՏՄՊՊՀ ուսումնասիրություններով, նոր տնտեսվարողների մուտքը հանգեցրել է տվյալ շուկայում խոշորների տեսակարար կշիռների նվազման: Օրինակ՝ շաքարավազի ներմուծմամբ զբաղվող «Ալեքս Հոլդինգ» ընկերության տեսակարար կշիռը կազմում է 78 տոկոս՝ նախորդ տարիների 95-ի փոխարեն:

Նվազել է նաև բանանի շուկայում գերիշխող «Քեթրին Գրուպ» ընկերության մասնաբաժինը՝ 57 տոկոսից դառնալով 30 տոկոս: Կենտրոնացվածության աստիճանի նվազում է արձանագրվել նաև բենզինի և դիզելային վառելիքի շուկաներում, որտեղ «Ֆլեշ» ընկերության մասնաբաժինը նվազել է բենզինի մասով՝ 43-ից հասնելով 29 տոկոսի, իսկ դիզվառելիքի մասով՝ 51-ից դառնալով 29 տոկոս:

ԱԺ ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Միքայել Մելքումյանն «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ասաց, որ գերիշխող դիրքերի թուլացման ազդեցությունը տնտեսության վրա նկատելի կլինի միայն այն ժամանակ, երբ որ այդ մրցակցության արդյունքում հնարավոր կլինի ունենալ գների և որակի բարելավում։ «Այսինքն՝ երբ գները կիջնեն, բայց դրա արդյունքում կուզենանք որակյալ ապրենք, որովհետև ցանկացած մոնոպոլիա հանգեցնում է և՛ որակի իջեցման, և՛ գների թելադրանքի։ Երբ որ մենք զգանք, որ մրցակցության հետևանքով գներն իջնում են, այդ ժամանակ էլ կարող ենք արձանագրել, որ արդյունք կա։ Թե չէ հիմա տոկոսներ արձանագրելով հնարավոր չէ ամբողջական պատկեր ստանալ կամ ասել, թե արդյունք կա կոնկրետ։ Այս պահին ես չեմ զգում ռեալ փոփոխություն, և այդ փոփոխությունն այդքան արագ չի կարող լինել»,- ընդգծեց Մելքումյանը։

Տնտեսագետ Հայկ Բալանյանը, վերջերս «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում անդրադառնալով այս թեմային, ասել էր, որ գերիշխող դիրք զբաղեցնող ընկերությունների դիրքերի փոփոխության գործընթացը շատ դրական է, քանի որ նախկինում այդ ապրանքային շուկաներ նոր խաղացողների մուտքը կասեցվում էր ոչ օրինական մեխանիզմներով, իսկ հիմա այդ մեխանիզմները չեն կիրառվում։ Բայց Բալանյանի խոսքերով՝ կառավարության ներկայիս որդեգրած ճանապարհը դանդաղ ճանապարհ է, պետք է ավելի վճռական լինել և գերիշխող դիրք ունեցող ընկերությունների վերաբերյալ օրենսդրությունը փոխել, որպեսզի թույլ չտրվի որևէ տնտեսվարողի ձեռք բերել գերիշխող դիրք, առավել ևս՝ մենաշնորհային դիրք։ Այս ոլորտը մշտապես պետք է կոշտ վերահսկողության տակ լինի և կախված չլինի կառավարության քաղաքականությունից, այլ պայմանավորված լինի ինստիտուցիոնալ, օրենսդրական հիմքերով։