Թուրքիայի արտգործնախարար Չավուշօղլուն հայտարարել է, թե քանի դեռ Արցախի հարցը լուծված չէ, հնարավոր չէ Հայաստանի հետ հարաբերության կարգավորում: Այդ հայտարարությունն անշուշտ նոր չէ: Փոխարենը կարծես թե նոր է այն, որ Թուրքիայի արտգործնախարարը հայտարարում է, թե այս տարի ավելի հետևողական են զբաղվելու այդ հարցով: «Որոշ հարցեր լուծելու համար բավարար չէ միայն շահերդ պաշտպանելը, պետք է նախաձեռնող լինել: Այսօր, երբ Ղարաբաղի խնդիրը մնում է չլուծված, հնարավոր չէ կայունություն Կովկասում, ինչպես նաև Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորում: 2019-ին այս թեմաներով ավելի հետևողականորեն ենք զբաղվելու»,- հայտարարել է նա:
Ի՞նչ է դա նշանակում, ի՞նչ է անելու Թուրքիան Արցախի հարցի ուղղությամբ այս տարի, այսինքն՝ 2019 թվականին, որ չէր արել կամ անում նախկինում: 2019 թվականն Արցախի հարցի առնչությամբ սկսվում է որոշակի, այսպես ասած, «հուսադրող» հայտարարություններով: Հայկական հանրությունը դրանց վերաբերվում է տագնապով, իսկ նախկին իշխող համակարգի տարբեր շրջանակներ այդ տագնապը խորացնում են զանազան հայտարարություններով, թե նոր իշխանությունը Արցախի հարցում պատրաստվում է զիջման: Սա էլ իր հերթին նորություն չէ՝ այդպես եղել է գործնականում միշտ:
Միևնույն ժամանակ, նույն այդ շրջանակները բացարձակ լռություն էին պահպանում, երբ զարգանում էր Կազանի գործընթացը, երբ հայ-թուրքական ֆուտբոլային դիվանագիտությունն էր զարգանում Արցախի հարցի հետ կապակցվածությամբ, երբ Սերժ Սարգսյանը համաձայնություն էր տալիս Կազանի պլանին, երբ զարգանում էր այդ պլանը ռազմական ճանապարհով իրականացնելու ռուս-թուրք-ադրբեջանական ծրագիրը: Այդ ժամանակ նույն ուժերը, որոնք այսօր ինտենսիվ մտահոգության ռեժիմում են, քարկոծում էին հնարավոր ռազմական ագրեսիայի մասին բարձրաձայնող, կազանյան պլանի և դրա իրականացման վտանգավոր տարբերակների մասին ահազանգող եզակի լրատվամիջոցներին և փորձագետներին:
Կազանի պլանի իրագործումը տապալեց հայկական բանակը և, անկախ օրվա իշխանության հանդեպ վերաբերմունքից, այդ բանակի թիկունքին կանգնած հանրությունը: Դա ստեղծեց լիովին նոր իրավիճակ ամբողջ ռեգիոնում, և ոչ միայն Արցախի խնդրում: Սակայն Հայաստանի օրվա իշխանությունը այդ իրավիճակը չօգտագործեց առավելագույն արդյունավետությամբ, ինչում, իհարկե, իր դերը խաղացին ոչ միայն իշխանության բնույթն ու խնդիրների առաջնահերթությունը՝ դրանում պետական շահի գերակայության փոխարեն իշխանական, մասնավորապես Սերժ Սարգսյանի դիրքային շահերի առաջնահերթությունը, այլ նաև ներքին քաղաքական դաշտում այլ համարժեք քաղաքական բևեռների բացակայությունը, որոնք էլ իրենց հերթին քաղաքական և խմբային իրենց շահերն էին գերակայում պետական շահի և ռազմավարության նկատմամբ:
Հայաստանը գործնականում բաց թողեց 2016 թվականի հնարավորությունը, ավելի աշխույժ և նախաձեռնող լինելու հնարավորությունը, ապրիլյան քառօրյայից հետո աշխույժ արտաքին քաղաքականության փոխարեն՝ իրադարձությունները կենտրոնացան ներքին կյանքում հարաբերությունների պարզաբանման վրա, որի գագաթնակետն արդեն ՊՊԾ գնդի հուլիսի գրավումն էր և դրան հաջորդած զարգացումները, կառավարության փոփոխությունը: Գործնականում 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմում հայկական բանակի փաստացի հաղթանակը արտաքին քաղաքական կապիտալիզացիայի չենթարկվեց, և հայկական կողմը կորցրեց նախաձեռնողականության հնարավորությունը:
Թավշյա հեղափոխությունը տվել է այդ հնարավորությունը վերստին, և բարեբախտաբար մենք դա ստացել ենք ոչ թե նոր պատերազմով, այլ հենց այդ անարյուն, ոչ բռնի ներքին փոփոխությունների միջոցով: Թուրքիայի հետևողականության մասին Չավուշօղլուի հայտարարությունն այդ համատեքստում ուշադրության է արժանի: Ըստ էության, այստեղ թերևս առանցքային նպատակն Անկարայի համար լինելու է Հայաստանի ստացած ռազմավարական, քաղաքակրթական-քաղաքական առավելությունը չեզոքացնելը, որը, ինչքան էլ տարօրինակ հնչի, դրսևորվում է հենց կարգավորման գործընթացի վերաբերյալ «հուսադրող» հայտարարություններում:
Բանն այն է, որ իրականում այդ ուղղությամբ որևէ լուրջ բեկման կամ ճեղքման հավանականության դեպքում հայտարարությունները կլինեին զուսպ և, այսպես ասած, ավելորդ ուշադրություն չգրավող: Մինչդեռ դրանք կան, ինչը նշանակում է, որ ավելի շուտ՝ կա գործընթացի առկայության մասին իմիտացիա ստեղծելու նպատակ: Իսկ դա նշանակում է, որ կա քաղաքական գործընթացի որոշակի կայուն ֆորմատ ձևավորելու հնարավորություն, ինչի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ռազմական լարման վտանգների կառավարումը: Դա էլ Հայաստանին հնարավորություն կտա շահել թավշյա հեղափոխության տնտեսական և արտաքին կապիտալիզացիայի հնարավորություն:
