ՀԱԿ-ը համազգային շարժման 30-րդ տարեդարձին նվիրված «Սկիզբ-88» խորագրով տոնական հանրահավաք էր կազմակերպել Ազատության հրապարակում: Երեք տասնամյակն էապես փոխել է Հայաստանը, նաև՝ ազատության խորհրդանիշ դարձած հրապարակը, որն այսօր ոչ թե ծփում էր մարդկային բազմությունից, այլ գրեթե դատարկ էր. Կոնգրեսի կոչին արձագանքել էր 200-300 մարդ: Բացակա էր նաև 88-ի շարժման ամենասպասված բանախոսը` առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը:
Հավաքն ավելի շատ տխրեցրեց, քան տոնական տրամադրություն փոխանցեց մարդկանց, որովհետև բոլորը հասկանում են` ակցիայի հիմքում բացառապես պատմական բաղադրիչն է` առանց զարգացման, շարունակության: «Սկիզբ-88» խոսուն խորագիրը չկարողացավ խորհրդանշել այսօրվա հանրահավաքը, որովհետև սկիզբ լինում է շարունակության դեպքում. այսօրվա ակցիան ավելի շատ նման էր վերջաբանի` կոնկրետ քաղաքական ուժի, նրա գործիչների համար:
Խնդիրն ամենևին էլ հանրահավաքի սակավամարդությունը չէ. հեռու ենք այն կարծրատիպային մտածողությունից, որ հաղթանակի, հաջողության գրավականը «կրիտիկական զանգվածն» է: Հոռետեսության պատճառներն ավելի խորքային են և չեն սահմանափակվում միայն ՀԱԿ-ով:
Հայաստանի նախագահները իրենց կառավարման տարիները համարել են հաջողված` իրենցից առաջ և հետո տեսնելով միայն խավարն ու պետականության կործանումը: Հայաստանում այդպես էլ չի ձևավորվում քաղաքական մշակույթ, որը թույլ կտա որևէ կուսակցության` ձախողման, երկրի սխալ ընթացքի մեջ տեսնել իր մեղքը, պատասխանատվությունը:
«Ու եկան չար ուժերը և տարան ամբողջ հաղթանակը: Այսօրվա միջոցառման նպատակն է փորձել վերականգնել այդ ոգին, այդ արժանապատվության զգացումը, այդ հաղթողի հոգեբանությունը, սա ավելի շատ դա է խորհրդանշում»,- այսօր ասել է ՀԱԿ փոխնախագահ Արամ Մանուկյանը: Ոչ մի ոգի էլ չի վերականգնվի, եթե քաղաքական ուժերը շարունակեն ժողովրդին «կերակրել» «չարի ու բարու» մասին ասքով: Մանուկյանի տրամաբանությամբ` «չար»-ը բոլոր այն մարդիկ և ուժերն են, որոնք 1998-ից հետո ստանձնել են իշխանությունը: «Չար» Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը համազգային շարժման երկրորդ շերտի գործիչներ են, ըստ այդմ` կարելի է կասկածել ՀՀՇ-ի «բարության», առհասարակ` համազգային շարժման վեհության վրա, որովհետև նրա հատակն այնքան էլ զուլալ չի եղել: Համենայնդեպս` Արամ Մանուկյանի մատուցմամբ:
Եթե նույնիսկ 1998-ից հետո Հայաստանում հաստատվել է «չար» մարդկանց իշխանությունը, ապա դա ընդամենը հետևանք է այն բանի, որ 90-ականների կեսերից Հայաստանում կանգ առան քաղաքական և տնտեսական բարեփոխումները, ստեղծվեց նոմենկլատուրային կապիտալիզմի արատավոր համակարգը:
Հաղթանակի մսխումը սկսվել է ՀՀՇ-ի իշխանության տարիներին ու այդ հանգամանքը հնարավոր է դարձրել 1998-ի պալատական դավադրությունը` դրանից բխող բոլոր հետևանքներով:
Եթե Երրորդ հանրապետության իշխանությունները ինստիտուցիոնալ մակարդակի հասցնեին 88-ի հաղթանակը, Արամ Մանուկյանն այսօր ստիպված չէր լինի խոսել «չարի ու բարու» թեմայով: Մյուս կողմից` քաղաքական նման միստիկ կոդերով հնարավոր չէ նորից համախմբել հասարակությանը: Հենց սա է պատճառը, որ Ազատության հրապարակի այսօրվա հավաքն ավելի շատ նման էր վերջաբանի:
Լուսանկարը՝ Photolure-ի
