Անվիճելի է, որ Հայաստանի 2017 թվականի արտաքին քաղաքական ձեռքբերումը նոյեմբերի 24-ին ստորագրված Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագիրն էր, որն իրականում դե յուրե ամրագրելով կամ արձանագրելով հայ-եվրոպական հարաբերության զարգացման նոր ճանապարհային քարտեզը՝ դե ֆակտո իհարկե ունի շատ ավելի լայն ռազմաքաղաքական նշանակություն:
Այդ տեսանկյունից նոյեմբերի 24-ը ոչ միայն 2017 թվականի, այլև Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր ամսաթվերից մեկն է: Միևնույն ժամանակ բոլորի համար է հստակ, որ այդ կարևորությամբ հանդերձ՝ նոյեմբերի 24-ը կարող է չեզոքացվել, եթե ճանապարհային քարտեզը չունենա շարունակություն կամ, այլ կերպ ասած, չիմպլեմենտացվի բավարար և համարժեք արդյունավետությամբ ու դինամիկայով:
Այս առումով կա թերևս մեկ այլ նուրբ հանգամանք, որի վրա քիչ է ուշադրություն դարձվում: Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագիրը փաստորեն, ուղղակի թե անուղղակի, կամա թե ակամա, փոխարինելու է գալիս մեկ այլ փաստաթղթի՝ հայ-թուրքական արձանագրություններին: Բանն այն է, որ նախորդ տասնամյակը Հայաստանը սկսեց հենց այդ արձանագրություններով, այդ գործընթացով, և ուշագրավ է, որ Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագրի ստորագրումը ըստ էության համընկավ հայ-թուրքական արձանագրությունների չեղարկման մասին Երևանի հռչակումներին: Սերժ Սարգսյանը սեպտեմբերին հայտարարեց, որ 2018-ի գարուն կմտնի առանց հայ-թուրքական արձանագրությունների:
Հայաստանը 2018-ի գարուն է մտնում այլ միջազգային ստորագրությամբ՝ Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագրի: Բանն այն է, որ հայ-թուրքական արձանագրություններն էլ ըստ էության լոկ երկու երկրների հարաբերության կարգավորման ճանապարհային քարտեզ չէին, այլ ավելի ընդգրկուն ու լայն աշխարհաքաղաքական, ռազմաքաղաքական գործընթաց: Այդ գործընթացը, սակայն, ի տարբերություն Հայաստան-ԵՄ համաձայնագրի, կառուցված էր ոչ թե Հայաստանի շահերի վրա, այլ Հայաստանի շահերի հաշվին, և խոշոր հաշվով հենց այդ մթնոլորտում է հասունացել թե՛ Եվրաասոցացման պայմանագրի տապալումը սեպտեմբերի 3-ին, թե՛ ապրիլյան պատերազմը, թե՛ Հայաստանի համար արտաքին քաղաքական այլ խնդիրներն ու անհարթությունները: Փոխարենը այդ գործընթացը Սերժ Սարգսյանին հնարավորություն տվեց բարդագույն ներքին վիճակում պահելու իշխանությունն ու կարգավորելու ներքին լարվածությունը, ապահովելու լեգիտիմության գոնե մեկ աղբյուր՝ արտաքինը:
Հայաստան-ԵՄ համաձայնագիրն էլ Սերժ Սարգսյանի համար անկասկած իշխանությունը պահելու փաստաթուղթ է, սակայն ինտրիգն այն է, թե ինչ կարգավիճակով՝ իշխանությունը ներսի՞ց, թե՞ դրսից պահելու փաստաթուղթ: Այս դեպքում, սակայն, հիմնարար գործոն է այն, որ այդ փաստաթուղթը գործնականում արտացոլում է Հայաստանի շահն ու անվտանգությունը, և եթե լուծվում են նաև ներքին իշխանական խնդիրներ, ապա անկասկած շատ ավելի լավ է, որպեսզի դրանք լուծվեն Հայաստանի շահը սպասարկող, քան ոտնահարող փաստաթղթերով:
Մյուս կողմից, իհարկե, ներքին կոնյունկտուրայի համար դրանք օգտագործելու հանգամանքը առաջացնում է ռիսկ, որ փաստաթղթի իմպլեմենտացիան կարող է դառնալ նոր քաղաքական, այսպես ասած, առևտրի առարկա, ինչն արդեն բացարձակապես չի բխում Հայաստանի շահից:
