«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Հանրային խորհրդի անդամ, քաղաքագետ Սուրեն Զոլյանը։
-Պարոն Զոլյան, ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը պատրաստվում է Մոսկվա մեկնել։ Այցը հատկապես ուշագրավ է, որովհետև նախորդելու է ԱլԳ գագաթնաժողովին, որտեղ Հայաստանը պատրաստվում է ԵՄ-ի հետ նոր փաստաթուղթ ստորագրել։ Կարծում եք՝ մոսկովյան այցն այդ ստորագրման իմաստով ինչ-որ տհաճ անակնկալներ կմատուցի՞։
-Հաշվի առնելով միջպետական հարաբերությունները, համայնքի հետ կապվածությունը, բնական եմ համարում, որ Սերժ Սարգսյանը գնում է Մոսկվա, հատկապես, որ այնտեղ հաճախակի նաև հարսանիքների է մասնակցում։ Ընդհանրապես՝ պետք չէ վախենալ, որ Մոսկվայում ինչ-ինչ խուժաններ կհարձակվեն ու կստիպեն ինչ-որ բան անել։ ԵՄ-ի հետ բանակցություններն արդեն երկու տարի է՝ ընթանում են, և եթե որևէ խնդիր լիներ, ինչ-որ կերպ ավելի վաղ իրեն զգացնել կտար։ Այն խոչընդոտները, որ կային նախկինում՝ այսօր չկան ու ստորագրման իմաստով արգելք չի լինի։ Ես շատ խորը չեմ ծանոթացել պայմանագրին, բայց այն ավելի շատ բարեմաղթանքներ է հիշեցնում և ոչ մի փոխադարձ պատասխանատվություն։
-Կարծում եք՝ այդ փաստաթուղթը Սերժ Սարգսյանի համար ներքին խնդիրներ կլուծի՞՝ 2018-ին ընդառաջ։
-Իհարկե ներքին խնդիրներ կան և եթե չեք մոռացել, ԵԺԿ գործոնը միշտ հիշատակվում է և իշխանությունների համար լեգիտիմացման առիթ է դառնում։ Բայց սա ավելի շուտ իմիտացիոն գործոն է, այդ հարաբերություններն այնքան էլ խոր չեն։ Եվրոպայի ժողովրդական կուսակցությունն էլ կարևոր կլիներ, եթե համապատասխան պետություններն ու կուսակցությունները ինտեգրված լինեին այդ արժեհամակարգին։ Եթե այդ համադրումը չկա՝ լուրջ ազդեցություն չի լինի։
-Այսինքն՝ կարող ենք ասել, եր Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առումով լուրջ դիվերսիֆիկացիա չի լինի, նույնիսկ փաստաթղթի ստորագրումից հետո։
-Իհարկե չի լինի։ Գիտեք՝ մարդը եթե եվրոպական կոստյում է հագնում, մարմինը նույնն է մնում, այլ տեսք չի ստանում։ Անգամ ոչ թե կոստյումի, այլ փոխկապի հետ կհամեմատեմ։ Լավ կլինի, որ ռուսական կոստյումի հետ, մի հատ էլ եվրոպական փոխկապ կապվի։ Մենք խնդիր ունենք տնտեսական զարգացումների, բայց ընթացքը ցույց է տալիս, որ այդ զարգացումը չկա։ Ու խնդիրը ոչ ԵԱՏՄ-ն է, ոչ էլ ԵՄ-ն, խնդիրը իշխանություններն են ու այն աշխատանքը, որ նրանք չեն տանում։ Եվրոպական հեռանկարն այսօր սարերի հետևում է, ու դրա պատճառը Հայաստանում ստեղծված իրավիճակն է։
-Իշխանությունները չեն անում, իսկ ընդդիմությունը պահանջատեր լինո՞ւմ է, իշխանություններին այլընտրանք առաջարկո՞ւմ է։
-Նախ և առաջ պետք է հասկանալ, որ ընդդիմությունը գիտական ինստիտուտ չէ, որ այլընտրանքային ծրագիր առաջարկի։ Իշանությունն ասում է՝ ծրագրեր ներկայացրեք, բայց կարգն այնպիսին է, որ ով դառնում է իշխանություն՝ նա է մտածում ծրագիրը։ Եթե կառավարությունն ի վիճակի չէ խնդիրներ լուծել, պետք է հրաժարական տա։ Կա ծրագիր, որով պարտավոր է այս ու այն կետերն անել, եթե ոչ՝ թող հրաժարական տա։
Վերջերս ամբողջ հայության համաշխարհային, տիեզերական հավաք կար, և ես չկարողացա այդ հավաքից թարմ միտք ընկակել, բացի նրանից, որ ՀՀ իշխանություններն ասում են՝ փող տվեք, իսկ Սփյուռքի ներկայացուցիչներն ասում են՝ չենք վստահում, չենք տա։ Այսինքն՝ եթե դիսկուրսը պարզունակ դարձնենք՝ դա է, ես որևէ այլ միտք չտեսա։ Ամբողջ հայությունը, այն մարմինները, որ ազգ են ներկայացնում, այսօր գաղափար ի վիճակի չեն ծնել, մի «Ամուլսար» է դարձել, ոչ միայն էկոլոգիական, այլ գաղափարական աղետ է։ Չկան մտքեր, որոնք, նախ և առաջ ճիշտ ձևով բնութագրեն այսօրվա Հայաստանի վիճակը և առաջարկեն լուծումներ, որ Հայաստանն այս վիճակից հանեն։ Հիմա սպասել, որ ընդդիմությունը շտկի իրավիճակը՝ անիմաստ է։ Սպասել, որ իշխանությունն իրենց դարդերն ու շահերը թողած զբաղվի ազգի խնդիրներով՝ միամտություն է։ Այդ ինչո՞ւ մինչև հիմա չեն զբաղվել, հանկարծ հիմա՞ պետք է սկսեն զբաղվել։
-Կարո՞ղ է 2018-ից հետո սկսեն զբաղվել։ Եվ ընդհանրապես, ի՞նչ սպասել 2018-ի ապրիլից հետո։
-Գուցե 2040-ին սպասենք, որովհետև Սերժ Սարգսյանն այդ թիվն է հնչեցրել։ Եթե նայենք ծրագրերը և այսօրվա իրականությունը՝ կհամոզվենք, որ այսօրվա քաղաքական ուժերն ի վիճակի չեն այդ ծրագրերն իրականացնել։ Հիմա նայենք հարևաններին ու ասենք՝ Բաքու-Ջեյհան, Բաքու-Թբիլիսի-Կարս՝ ձեռնամուխ ենք եղել և ստացվել է։ Դրանք բավականին լուրջ ծրագրեր են, և հիմա նույն Ադրբեջանը, աշխարհի հետ նայեք, թե ինչպես է խոսում, նույն Եվրոպայի խորհրդին ասում է՝ ոչ թե Ադրբեջանի համար է ԵԽ-ն կարևոր, այլ ԵԽ-ի համար Ադրբեջանը։ Իհարկե դա լկտիություն է, ցույց է տալիս կրթվածության բացակայություն, բայց ցույց է տալիս, բայց սա ոչ թե խավիարային դիվանագիտություն է, այլ ռեալ տարված աշխատանք։
