Հարցը, թե ով է լինելու վարչապետը 2018 թվականի ապրիլից հետո, մշտապես էլ ենթադրել է ընդգրկման ավելի լայն շրջանակ, քան զուտ այդ պաշտոնի նշանակումը կամ նշանակվողը: Եվ դրա մասին առիթներ ունեցել ենք գրելու բազմաթիվ անգամ: Բանն ամենևին այն չէ, թե ում է նշանակելու վարչապետ խորհրդարանական մեծամասնությունը: Հարցն այն է, թե ինչպիսին է լինելու այդ մեծամասնությունը, ինչպիսին է լինելու ուժերի հարաբերակցությունը թե՛ խորհրդարանի մեծամասնությունում, թե՛ ՀՀԿ-ում ընդհանրապես, մասնավորապես՝ ՀՀԿ «պոլիտբյուրոյում»:
Դա այնքան պարզ իրողություն է, որ թերևս չկա անհրաժեշտություն պարբերաբար կամ անընդհատ շեշտելու, երբ խոսակցություն է գնում 2018-ի վարչապետի խնդրի մասին: Վարչապետի խնդիրը, այսպես ասած, իշխանության խնդրի համառոտ ձևակերպումն է: Այդ իմաստով 2018-ի ապրիլից հետո ինչ-որ մեկը անկասկած նշանակվելու է վարչապետ, բայց իշխանության խնդիրը չի հանգուցալուծվելու՝ այն պարզ պատճառով, որ դրա համար պահանջվում է չափազանց երկար ժամանակ:
Նախագահության տասը տարին անգամ Սերժ Սարգսյանի համար բավարար չեղավ իշխանության խնդիրը հանգուցալուծելու համար: Առանցքային գործոններն այստեղ շատ են՝ թե՛ փոխադարձ կապվածությունը իշխանության ներսում, երբ բավական սուր հակադրությունները, այնուհանդերձ, ինչ-որ տեղ կանգ են առնում «համատեղ հանցանքի» ազդեցության առաջ, թե՛ ֆեոդալական բնույթի հարաբերությունները, երբ բոլորը բոլորին քավոր են, սանիկ, բարեկամ, խնամի և այլն: Թե՛ իշխող համակարգի ոչ լեգիտիմությունն ու տնտեսական հարաբերությունների, այսպես ասած, փակ բնույթը:
Սակայն հիմնարար գործոնը իշխանության խնդրի հանգուցալուծման հարցում Հայաստանի ազդեցության ոլորտի խնդիրն է, այսինքն՝ այն ոլորտի, որում գտնվում է Հայաստանը: Ըստ այդմ, մինչև չհանգուցալուծվի Հայաստանում ռուսական ազդեցության խնդիրը, իշխանության խնդիր հանգուցալուծվել չի կարող, և Հայաստանի իշխանությունը մշտապես լինելու է ներքին բաժանարար գծերի, տնտեսական և իշխանական շահերի բախման ռեժիմում:
Բանն այն է, որ դա ռուսական ազդեցության գոտու առանցքային փականներից մեկն է, գուցե նույնիսկ հիմնարար փական: Ինչպես Ղարաբաղյան խնդրում է Ռուսաստանը խաղալով թեժացման սպառնալիքի վրա փորձում կառավարել երկու կողմերին և պահել իր գերակայությունը ընդհանրապես տարածաշրջանում, այդպես էլ զուտ հայաստանյան շրջանակում Ռուսաստանը հենց միևնույն համակարգում գտնվող սուբյեկտների շահերի բախման վրա է կառուցում իր ազդեցությունը: Հետևաբար, քանի դեռ այդ ազդեցության հարցը լուծված չէ, քանի դեռ գտնված չէ դրա կամ ներքին, կամ արտաքին հաղթահարման մոդելը, Հայաստանում իշխանության հարց, որպես այդպիսին, չի հանգուցալուծվի երբեք: Ընդամենը հնարավոր են ակտիվ և պասիվ փուլեր՝ ըստ իրավիճակի:
Այդ խնդրի լուծման ներքին մոդել Հայաստանն առայժմ չունի, այդ թվում նաև ընդդիմադիր դաշտում քաղաքական ամլության հետևանքով: Բարեբախտաբար, կան որոշակի միտումներ արտաքին դաշտում լուծման մոդելների ձևավորման առումով: Արևմուտք-Ռուսաստան դիմակայությունը որքան էլ Հայաստանի համար պարունակում է ռիսկեր, միաժամանակ ընձեռում է նաև հնարավորություն՝ ռուսական ազդեցության ռեժիմի որևէ էական փոփոխության առումով:
Խնդիրը ամենևին պետք չէ դիտարկել Հայաստանի՝ Ռուսաստանից Արևմուտք անցման պարզունակ տարբերակով: Խնդիրը շատ ավելի խորն է ու բազմաշերտ, և այն կարող է չենթադրել, այսպես ասած, ճամբարի սկզբունքային փոփոխություն, բայց էապես փոխել, այսպես ասած, ռեժիմը, օրակարգը, ինչն էլ իր հերթին կարող է բերել իշխանության խնդրի քիչ թե շատ որոշակի հանգուցալուծման:
