Արցախում հակառակորդի դիպուկահարի կրակոցից կրկին զինծառայող է զոհվել: Եվ դա՝ մի քանի օր առաջ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունից հետո, որը մեծ արձագանք գտավ իր աննախադեպ հասցեականության պատճառով: Առաջին անգամ համանախագահները մատնանշեցին, որ առաջինը կրակել է Ադրբեջանը, որին հետևել է հայկական զինուժի պատասխանը: Այդ փաստը նշեց նաև ՌԴ ԱԳՆ խոսնակը: Հայտարարության առիթը Ադրբեջանի հրթիռային հարվածն էր հայկական ՀՕՊ կայանին, որը մասնակի վնասվել էր:
Մինսկի խմբի հայտարարությունը ունեցավ մեծ արձագանք, քանի որ թեկուզ մասնակի, այդուհանդերձ՝ պարունակում էր հրադադարը խախտող կողմի պատասխանատվության մատնանշում, Ադրբեջանի՝ առաջինը կրակելու մասին հայտարարություն: Դրանից անցնում է մի քանի օր, և սահմանին զոհ՝ Ադրբեջանի դիպուկահարի կրակոցից, և այդ ողբերգական հանգամանքը «սառը ջուր» է այն ոգևորության վրա, որ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը առաջ էր բերել մասնավորապես Հայաստանի իշխանության, ինչու ոչ՝ նաև հասարակության բազմաթիվ այլ շերտերի մոտ:
Մյուս կողմից՝ միայն միամիտը կարող էր, իհարկե, սպասել, որ Բաքուն այդ հայտարարությունից հետո դադարեցնելու է մարդասպանությունը սահմանին, դադարեցնելու է կրակել, խախտել հրադադարն ու լարել վիճակը: Բանն այն է, որ Բաքուն այլ անելիք չունի, Բաքվին այլ բան չի մնացել: Մյուս կողմից, սակայն, խնդիրը լոկ այն չէ, որ Բաքուն այլ անելիք չունի: Խնդիրը նաև այն է, որ Բաքուն շարունակում է իրեն զգալ անպատիժ, նույնիսկ հասցեական հայտարարությունից հետո, որովհետև գլխավոր խնդիրը, այդուհանդերձ, պատասխանատվության մեխանիզմի կիրառումն է: Այսինքն՝ մի բան է հայտարարել, որ խախտողն Ադրբեջանն է, մեկ այլ բան է՝ սահմանել խախտումների համար պատասխանատվություն: Լավ է ուշ, քան երբեք՝ իհարկե, եթե Մինսկի խումբը գոնե այժմ հասցեական հայտարարում է հրադադարի խախտման պատասխանատու կողմի մասին, բայց իրավիճակը այլևս վաղուց պահանջում է նոր մակարդակ, այսինքն՝ խախտողի համար պատասխանատվության մակարդակ: Միայն այդ դեպքում է հնարավոր քիչ թե շատ երաշխավորված համարել այն, որ Բաքուն զերծ կմնա մարդասպանությունից կամ էապես կնվազեցնի իր գործողություններում այդ հանցավոր տարրի առկայությունը:
Ահա այդ հարցում առկա են մի շարք հարցադրումներ: Կկարողանա՞ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ եռյակը գալ ընդհանուր հայտարարի հրադադարի խախտման համար պատասխանատու կողմի հանդեպ որևէ պատժամիջոցի կիրառման հարցում: Հասցեական հայտարարության ընդհանուր հայտարարի խումբը վերջապես եկավ, բայց դա ամենևին չի նշանակում, որ այդպիսով արտահայտվում է որևէ ռազմավարական համաձայնություն:
Հասցեական հայտարարությունն առայժմ իրավիճակային է և այդպիսին կլինի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չկա պատասխանատվության մեխանիզմի հարցում որևէ առաջընթաց: Պատասխանատվության մեխանիզմի ներդրումն է, որ երկար ժամկետով կփոխի իրավիճակը և, այսպես ասած, ինստիտուցիոնալ կերպով կսահմանափակի Ադրբեջանի դեստրուկտիվ գործողությունները:
Այդ հարցում, սակայն, իրավիճակը թերևս բախվում է համանախագահ երկրների ռազմավարական շահերի հակադրությանը: Եվ այստեղ նույնիսկ տեսականում ավելորդ է դառնում քննարկել, թե հատկապես ո՞ւմ է խանգարում Բաքվին առավել ազդեցիկ լծակներով զսպող իրավիճակի ձևավորումը, հատկապես ո՞ր համանախագահ տերությանը:
Մյուս կողմից, սակայն, կան որոշակի բավական բացահայտ տարրեր, որոնք տալիս են առնվազն նախնական եզրակացության առիթ: Խոսքն, օրինակ, ադրբեջանա-ռուսական ռազմատեխնիկական գործակցության մասին է, քանի որ կրակելու հնարավորությունից զրկվելու դեպքում Բաքուն ինչո՞ւ պետք է սպառազինություն գնի Ռուսաստանից: Չէ՞ որ Ալիևը հենց դրա համար է դարձել Մոսկվայի հաճախորդը, որպեսզի զենքի հետ միասին գնի նաև առնվազն լարվածությունը պահելու քաղաքական աջակցությունը: Հատկապես նկատի ունենալով այն, որ Հարավային Կովկասում Ռուսաստանն է դեռևս շարունակում լինել անվտանգության, այսպես ասած, գերակա միավորը:
Այս ամենով հանդերձ՝ ակնհայտ է նաև, որ հայկական կողմն այդ իրավիճակում այլ ելք չունի, քան հետևողականորեն բարձրացնել առաջնագծում զինվորների անվտանգությունը, ռազմատեխնիկական հագեցածությունը: Այս պահին Ադրբեջանին զսպելու առավել գործուն միջոց Հայաստանը չունի, հետևաբար դրա համար չունի որևէ միջոց խնայելու իրավունք: Եվ, իհարկե, զինվորի անվտանգության համար որևէ միջոց չխնայելու համար նախ պետք է ստեղծել այդ միջոցը:
Բայց Հայաստանում իշխանությունը ներկայումս զբաղված է ներքին հարաբերություններ պարզելով՝ ամբողջ ջանքը, եռանդն ու ժամանակը պետության համար հավելյալ միջոցներ ստեղծելուն ուղղելու փոխարեն:
