Քաղաքագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Գարիկ Քեռյանի հետ «Առաջին լրատվական»-ի զրույցը նվիրված է 1991 թվականի օգոստոսյան այս օրերին ԽՍՀՄ-ում իրականացված հեղաշրջման փորձին:
Ինչպես նկատեց քաղաքագետը՝ օգոստոսի 19-ի վերջակետին հասնելու համար Խորհրդային Միությունը ճգնաժամային լուրջ ուղի էր անցել, որը հետևանք էր երկբևեռ աշխարհակարգում երկու բևեռների՝ Խորհրդային Միության և Միացյալ Նահանգների բավականին երկարատև և հյուծիչ մրցավազքի. «Դրա նպատակն էր ստեղծել այնպիսի տնտեսական-քաղաքական պայմաններ, որի արդյունքում չարիքի կայսրություն և դեմոկրատիայի համար լուրջ վտանգ համարվող Խորհրդային Միությունը կանգնի փլուզման և կրախի առջև»:
Մեր զրուցակցի խոսքով՝ այդ քաղաքականությունը սկսել էր վարվել դեռևս 1960-ականներից. «Եվ ահա Գորբաչովը ձեռնամուխ եղավ վերակառուցման կամ «պերեստռոյկա»-ի քաղաքականությանը, որը քաղաքական ոլորտում ենթադրում էր բազմակարծություն և դեմոկրատիա, տնտեսական ոլորտում՝ շուկայական մեխանիզմների ներդրում:
Սակայն այս իրավիճակի հակասականությունն այն էր, որ հնարավոր չէր դեմոկրատիայի զարգացում միակուսակցական երկրում և վարչահրամայական կառավարման պայմաններում անցում դեպի շուկայական տնտեսություն: Եվ արդեն 80-ականների վերջին պարզ էր, որ Խորհրդային Միությունը տանուլ է տվել սառը պատերազմում»:
Քաղաքագետը հիշեցրեց 1989թ. Գորբաչովի և Բուշ ավագի Մալթայի հանդիպումը, որի արդյունքում Խորհրդային Միությունը զորքերը դուրս բերեց Աֆղանստանից, ինչպես նաև Արևելաեվրոպական երկրներից՝ նրանց հնարավորություն տալով որոշել սեփական ճակատագիրը, իսկ «ամենադավաճանական» քայլը Խորհրդային Միության 15 հանրապետություններին անկախություն տալու պայմանավորվածությունն էր:
Կարծիքները բազմազան են՝ արդյո՞ք սա իսկապես հեղաշրջում էր, թե՞ հեղաշրջման ֆարս. մինչև այսօր պահպանվում են շատ հարցականներ, որոնք իրենց պատասխանը կստանան հավանաբար 100 տարի հետո: «Սակայն նման ծաղրական հեղաշրջում պատմության մեջ թերևս չէր եղել»,- նկատեց պարոն Քեռյանը:
Քաղաքագետի խոսքով՝ այդ սցենարը և հետագա իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ սա իրականում վերնախավում կազմակերպված ֆարս էր՝ հեղինակազրկելու և մեկուսացնելու համար Խորհրդային Միության կազմաքանդմանը ընդդիմացողներին. «Սա հավանաբար Գորբաչով-Ելցին տանդեմի կողմից ծուղակ էր Խորհրդային Միության պահպանման կողմնակիցներին ներքաշելու այդ կեղծ հեղաշրջման մեջ: Եվ այդ ֆիասկոյից հետո հնարավոր չէր կասեցնել Խորհրդային Միության փլուզման գործընթացը»:
Օգոստոսի 19-ը կարելի է գնահատել նախ որպես պրիմիտիվ հեղաշրջման ծաղր և միաժամանակ՝ 20-րդ դարի վերջի ամենախոշոր աշխարհաքաղաքական փոփոխություն:
