«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է քաղաքագետ Իգոր Մուրադյանը:
– Պարոն Մուրադյան, Վիեննայում տեղի ունեցավ Սարգսյան-Ալիև հանդիպումը, միջնորդների, համանախագահների և այդ երկրների արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ, ի՞նչ տվեց այս հանդիպումը, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել նաև հունիսին հանդիպում անցկացնելու համար, ըստ Ձեզ՝ բանակցություներն էական արդյունք կարո՞ղ են ունենալ, թե՞ մեզ այս ապրիլյան օրերը ցույց տվեցին, որ հակառակորդը ձգտում է հակամարտության կարգավորմանը ավելի շատ ռազմական ճանապարհով հասնել:
– Նախքան Վիեննան էլ մի բան է եղել, որի մասին արժե խոսել: Հայաստանում ռուսական գործակալները փորձում էին ցույց տալ, որ ապրիլյան պատերազմի մեղավորը Թուրքիան է: Թուրքիան այժմ հետաքրքրված է խաղաղ ապրելով և իր շուրջը խաղաղություն ապահովելով: Եթե Թուրքիան հետաքրքրված լիներ իսկապես, ապա պատերազմը ոչ թե չորս օր կտևեր, այլ ավելի երկար. Թուրքիան այսօր կախված է ոչ այնքան ՆԱՏՕ-ից, որքան Միացյալ Նահանգներից: Պետք է պարզել, թե ում էր պետք պատերազմը:
Ռուսաստանը Սիրիայում ուներ բավականին տարօրինակ իրավիճակ, փորձում էր Միացյալ Նահագների և արևմտյան հասարակության հետ բանակցությունների սեղանի շուրջ նստել: Պետք է ասել, որ դա ստացվեց, բայց չստացվեց այնպես, ինչպես ինքն էր ցանկանում. այո՛, նստեց բանակցությունների սեղանին, բայց այդ բանակցությունները Ռուաստանի ճակատագիրը չորոշեցին. Ռուաստանն ուզում էր վերադառնալ էլիտար պետությունների ակումբ, բայց Պուտինը չկանգնեց արևմտյան աշխարհի ղեկավարների կողքին: Ուզեց այլ բան՝ փորձել Կովկասում. ո՞ւմ հետ՝ Վրաստանի՞՝ դժվար է, ղարաբաղյան թեման լավ տեղավորվեց այս իրավիճակում: Ինչո՞ւ չսկսել պատերազմ, Ադրբեջանին հասկացրեցին, որ հենց հիմա էլ պետք է: Պետք է ասել, որ սա ոչ թե Պուտինի, այլ ռուս գեներալների նախաձեռնությունն էր՝ սա միանշանակ է: Չնայած Պուտինն, իհարկե, շահագրգիռ անձ էր այս հարցում: Նրան զեկուցում էին, թե ինչ է կատարվել:
– Ի՞նչ գեներալների մասին է խոսքը:
– Միգուցե ես ինչ-որ ժամանակ հետո ասեմ ազգանուններ, միգուցե շատ շուտ ասեմ: Ռուսաստանը պարտվեց այս հարցում, և շատ ավելի խորը կերպով քան պատկերացնում ենք: Ռուսաստանը հասկացավ իր պարտությունը. Լավրովը մասնակցում էր Վիեննայի բանակցություններին, բայց որպես ո՞վ, պարզապես շարքային մասնակից, ղեկավարում էր Քերին: Քերին էլ Հայաստանին ասաց՝ ահա ձեր գործընկերը, ձեր ռազմավարական դաշնակիցը՝ նրա հետ էլ գործ բռնեք:
– Այսինքն՝ Վիեննայի հանդիպումը, ընդհանուր առմամբ, արևմտյան նախաձեռնություն էր, եթե հաշվի առնենք, որ այնտեղ եղավ նաև արևմտյան համանախագահների առաջարկը՝ այդ հետաքննության մեխանիզմների հետ կապված, մշտապես հենց իրենք են բարձրաձայնել՝ ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան, իսկ Ադրբեջանը և Ռուսաստանը դրան դեմ են եղել:
– Հիմա արևմտյան աշխարհը հետաքրքրված չէ Կովկասում պատերազմով: Բրիտանական նավթային ընկերությունը ուզում է վաճառել Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, դա անել պատերազմի պայմաններում դժվար է, այդ պատճառով էլ խաղաղություն է պետք: Այսկերպ էլ բրիտանացիները վարվեցին Վրաստանում, երբ մեծ պատերազմ էր պատրաստվում: Ես չեմ հասկանում առհասարակ, երբ Վիեննային այդքան մեծ ուշադրություն է դարձվում: Այնտեղ ոչ մի արտասովոր բան տեղի չի ունեցել: Եվ տեղի չի ունենա այնքան ժամանակ, քանի դեռ Մինսկի խումբը գոյություն ունի: Դա միանգամայն անօգտակար կառույց է, և ամերիկացիները դա շատ լավ հասկանում են: Ամերիկացիները հնարավորության դեպքում կցանկանային Ղարաբաղի ողջ կարգավորումն իրենց վրա վերցնել: Եթե դա տեղի չունենա, ապա իրավիճակը նույնը կմնա: Իրական խաղաղություն չի լինի: Ով ասում է՝ Մինսկի խումբը լավ է՝ կա՛մ անկեղծ չեն, կա՛մ այլ հետաքրքրություն ունեն այդ հարցում:
– Բայց Ռուսաստանը թույլ կտա՞ Միացյալ Նահանգների դերի մեծացումն այդ հարցում, որովհետև Ղարաբաղը այն հիմնական հարցն է, որը Ռուսաստանին թույլ է տալիս ներկայություն ունենալ, այս խնդիրը չկարգավորված թողնելով՝ մշտապես իր ազդեցությունն ունենալ թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի վրա: Բավականին բարդ իրավիճակ կլինի ԱՄՆ-ի համար փորձել իր վրա վերցնել ողջ պատասխանատվությունն ու կարգավորումը:
– Տակտիկական առումով ամերիկացիներն առաջ են ընկել ռուսներից, ռուսներին կարելի է ասել դուրս են մղել. բայց ռուսները երկու արգումենտ ունեն՝ Հայաստան և Ադրբեջան, որ կաշխատեն Ռուսաստանի համար: Եվ Ռուսաստանը կանի ամեն ինչ, որպեսզի դուրս մղի Միացյալ Նահանգներին այստեղից: Կկարողանա՞ դա անել՝ չգիտեմ:
– Պարոն Մուրադյան, այս վերջին օրերին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի հետ կապված, դրանից առաջ Պերմյակովի գործի հետ կապված Հայաստանում ինչ-որ չափով հակառուսական տրամադրություններ էին առաջանում, ցույցեր էին տեղի ունենում և այլն, հիմա կարծես Ռուսաստանի՝ Կրեմլին մոտ կանգնած քաղաքագետների, փորձագետների շուրթերից ինչ-որ մտահոգություն է զգացվում, նշում են, որ եթե այս հակառուսական տրամադրությունները Հայաստանում խորանան, ընդհուպ ռուս սահմանապահներին դուրս կբերեն Հայաստանից, նաև Նժդեհի արձանի տեղադրման հետ կապված ինչ-որ անհասկանալի հայտարարություններ են հնչում, Ռուսաստանն իսկապես մտավախություն ունի՞, որ Հայաստանը կարող է դուրս գալ իր տիրապետությունից:
– Ռուաստանում և Մոսկվայում մեծ տարակուսանք կա այդ առումով: Նրանք չգիտեն՝ ինչ անեն, ծրագիր չունեն: Արտգործնախարարությունը նախագահին ոչինչ չունի առաջակելու: Բայց հարցն այն է, որ հակառուսական տարամադրությունները դրվագային բնույթ են կրում, ո՞վ է տրամադրված Ռուսաստանի դեմ՝ Հայաստանի Զինված ուժերի մի մասը և երիտասարդությունը, բայց հիմարների շատ մեծ մաս շարունակում է աղոթել Ռուսաստանի համար: Ի՞նչ անենք՝ մի լավ հարվածե՞նք, որ հասկանան, թե ովքեր են ռուսները:
– Մարդկանց այդ զանգվածին քաղաքական դաշտո՞ւմ եք տեսնում, քաղաքականից դո՞ւրս, խորհրդարանում ներկայացված կուսակցություննե՞րը, թե՞ իշխանությունները, որ ինչ-որ չափով վերջին հայտարարություններով կարծես թե իրենք էլ փորձում են դուրս գալ այդ տիրապետությունից:
– Հնարավոր է, բայց դրանք շատ փխրուն քայլեր են, ես էական քայլեր չեմ տեսնում. ո՞վ կարող է ասել, որ այդ քայլերն արվում են՝ ոչ ոք: Մենք նախկին կարգավիճակում ենք, ոչ մի պաշտոնական հայտարարություն չի արվում, ռուսների հետ համաձայնագրերում ոչ մի դրույթ կամ բառ չի փոխվել՝ ամեն ինչ մնում է հին ձևերով:
– Այսինքն՝ կարծում եք, որ այս օրերին տեղի ունեցածը պետք է հիմք հանդիսանար, որ Հայաստանը նաև ռուսական կազմակերպություններին անդամագրման առումո՞վ վերանայումներ աներ՝ ԵՏՄ, ՀԱՊԿ:
– Պարզապես ելույթների ժամանակն անցել է, այդ ելույթները՝ Բաղրամյանում և այլն ոչինչ չեն տա: Հիմնական խնդիրը Ռուսաստանից կախվածությունն է, ու եթե այդ կախվածությունը չլինի, եթե ԵՏՄ-ն փլվի, մենք դուրս գանք ՀԱՊԿ-ից, ռուսական բազան այստեղից հանենք՝ հետագա գոյության հնարավորություն կունենանք:
– Ռուսական ռազմաբազայի մասին եթե խոսենք, որ նշվում է, թե հնարավոր է, որ այդ բազան դուրս բերվի Հայաստանից, այդ բազան մեզ ինչքանո՞վ է հարկավոր, և ամենակարևորը՝ Ռուսաստանին՝ այստեղ ներկայություն ունենալու համար:
– Այդ բազան մեզ հարկավոր չէ, այդ բազան շատ մեծ խոչընդոտ է մեր զարգացման համար: Դա նյարդայնացնում է Արևմուտքին: Ինչ էլ ասեն՝ պարտադիր հիշատակում են բազան: Դա հետախուզական կենտրոն է պարզապես՝ Վրաստանի, Թուրքիայի և մեր հարցում:
– Պարոն Մուրադյան, եթե Ադրբեջանից խոսենք, ապրիլյան սցենարի կրկնությունը կամ ավելի լայնամասշտաբ գործողություններն ինչքանո՞վ եք ընդունելի համարում: Ընդունված է անվանել քառօրյա պատերազմ, բայց առկախված իրավիճակ է, ճիշտ է, հանդիպում է նախատեսվում հունիսին, այնուամենայնիվ կան տեղեկություններ, որ հակառակորդն ավելի լայնամասշտաբ գործողությունների է պատրաստվում: Ներկա իրավիճակում Ադրբեջանի թե՛ ներքին քաղաքականության, թե՛ ներքին տնտեսական իրավիճակով ինչքանո՞վ է հավանական այդ սցենարը:
– Ես չեմ կարծում, թե այժմ մեծ պատերազմ կլինի, բայց մի կարևոր հարց կա: Ես ոչ ոքի չեմ ցանկանում վիրավորել և մեր Զինված ուժերի հմտությունը կասկածի տակ դնել, բայց մենք պարտվել ենք այս պատերազմում, դա ակնհայտ չէ՞: Ի՞նչ ստացանք, մինչև հիմա գեներալների հետ չենք կարողանում մեր հարցերը կարգավորել: Գեներալներին պաշտոնանկ են անում, ձերբակալում: Մինչ պատերազմը չկա՞ր այդ ամենը, պատերա՞զմը պետք է դա ցցուն դարձներ:
– Այդ պաշտոնանկությունները իմիտացիոն բնո՞ւյթ են կրում, թե՞ իշխանություններին այս օրերն իսկապես սթափվելու, առաջ նայելու, բանակում իսկապես առողջացման ծրագրեր իրականացնելու համար են անում, կամ պարզապես մեկ-երկու չինովնիկի ազատում են աշխատանքից, որպեսզի հասարակության աչքերում էլ մեղավորների պատասխանատվությունը, այսպես ասած, թոթափեն ավելի ցածր մակարդակների վրա:
– Վաղուց հասկանալի է, որ Զինված ուժերում ռոտացիայի անհրաժեշտություն կա, ումո՞վ փոխարինել, նորերին մեծացրել ենք, դաստիարակել ենք նորերին՝ շատերը կան, բայց ռոտացիա տեղի չի ունենում: Մեր Զինված ուժերում նշանակվում են մարդիկ, ովքեր իշխանություններին են նվիրված: Ո՞ւմ են պաշտոնանկ անում՝ կաշառակերների՞ն, հիմարների՞ն: Միգուցե սա պարզապես ցուցադրություն է կամ ցանկություն, բայց արմատական ջանքեր չեմ տեսնում:
– Պարոն Մուրադյան, ուզում եմ խոսենք նաև մեր կորուստների մասին, Դուք նշեցիք, որ մենք պարտվել ենք այս պատերազմում, պաշտոնական տվյալներով 800 հա տարածք ենք կորցրել, որը մեր նախագահի խոսքերով՝ մարտավարական և ռազմավարական նշանակություն չունի: Կան սրան հակառակ տեսակետներ ունեցողներ՝ Ժ. Սեֆիլյանը, Կոմանդոսը, ովքեր ասում են, որ պետք է ռազմական ճանապարհով հետ բերենք այդ հողերը: Ի վերջո, Ձեր ուսումնասիրմամբ, ի՞նչ հողեր են դրանք, արդյո՞ք անհրաժեշտ է դրանք այս պահին հետ բերել, թե՞ անհրաժեշտ պահ է դրան հարկավոր, որպեսզի մինիմալ կորուստներով կարողանանք վերադարձնել:
– Ես չեմ պատերացնում՝ ինչպես են պատրաստվում հետ բերել այդ հողերը: Կարծում եմ միայն խոսակցություններ են, մարդիկ խոսում են և գոհ են, որ խոսում են: Պետք է բանակը զինել, էլեմենտար տեխնիկայով ապահովել, մենք պատերազմում պարտվել ենք, ինչո՞ւ՝ որովհետև հիմնական զենք մատակարարողը Ռուսաստանն է: Մեզ տվե՞լ է ինչ հարկավոր է: Ադրբեջանին, այո՛, տվել է, և պարզ դարձավ, որ Ադրբեջանն ունի առավելություն: Մենք չենք ունենա հաջողություն, եթե այլ երկրներից էլ զենք չգնենք: Այն երկրները, որոնք այսօր մեզ հետ ՀԱՊԿ-ում՝ այդ շան արկղում, դաշնակից չեն, թշնամիներ են՝ Բելառուսը, Ղազախստանը և Ռուսաստանը թշնամիներ են:
– Մենք ի՞նչ երկրներից կարող ենք ստանալ զենքի աղբյուր, Ռուսաստանը այդ մոնոպոլիան կարծես իր վրա է վերցրել, 200 միլիոն դոլարի դիմաց զենք է տրամադրել, այսպես ասած, տրամադրել է, բայց այդ զենքը այդպես էլ տեղ չի հասնում:
– Շատ երկրներ կան, և մենք որոշ բաներ ստանում էինք, իսկ այժմ՝ ոչ, ինչո՞ւ, այստեղ հարցը ոչ թե տեխնիկական կամ ֆինանսական է, այլ քաղաքական:
