«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Ռեգիոն» հետազոտական կենտրոնի տնօրեն Լաուրա Բաղդասարյանը:
– Տիկին Բաղդասարյան, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տեղի ունեցած վերջին գործողությունները, քառօրյա պատերազմը, դրան հաջորդած բարձր մակարդակով հանդիպումները Վիեննայում ի՞նչ են հուշում: Արդյոք այս հակամարտությունը մոտ է դիվանագիտակա՞ն ճանապարհով կարգավորման, թե՞ ռազմական լուծումն այլընտրանք չի ունենալու:
– Ես կարծում եմ, որ դիվանագիտական լուծումը դեռ շատ հեռու է: Ապրիլյան իրադարձությունները պատերազմ էին, պատերազմական իրավիճակ էր սկսվել, որը, իմ կարծիքով, հիմա ունի որոշակի դադար և կարող է ունենալ որոշ ակտիվ փուլեր, բայց այն հանգամանքը, որ Հայաստանը Ղարաբաղի հետ միասին գտնվում է պատերազմական գործընթացում՝ ինձ համար կասկածներ չի առաջացնում:
Վիեննայում դիվանագիտական շփումների փորձ արվեց, որից հետո շատերը պատրանքի մեջ են, թե այդ հանդիպումը կարող է մոտեցնել կողմերին և ուղղորդել հակամարտության քաղաքական կարգավորման, բայց հակամարտության կողմերի միջև հակասությունների խորությունը չի մեղմվել: Ես կարծում եմ, որ այս հակասությունների խորությունը, թեժացած հասարակությունը, դիսկուսը շատ ավելի ագրեսիվ են, և հետևաբար այս պահին հակամարտության քաղաքական լուծում հնարավոր չէ: Լավագույն դեպքում կարելի է պայմանավորվել կրակի դադարեցման կամ էսկալացիայի դադարեցման մասին, բայց այն դեպքում, երբ կողմերն ուզում են կրակի դադարեցում:
Սակայն սկսած 2014 թվականից Ադրբեջանն արեց հնարավորը, որպեսզի հայ հասարակության մեջ լեգիտիմ դառնա պատերազմի գաղափարը, իսկ բանակցությունների գաղափարը դառնա ոչ լեգիտիմ: Ադրբեջանը կարծես կարողացավ լուծել հայ հասարակությանը գրգռելու խնդիրը, քանի որ մինչ այդ հայ հասարակության մեջ խաղաղ ճանապարհով խնդրի կարգավորումն ավելի ընդունելի էր, քան պատերազմի գաղափարը: Իսկ հիմա մենք հակառակ պատկերն ենք տեսնում: Ստեղծված մթնոլորտը չի կարող հարցը մղել քաղաքական լուծման: Ես գտնում եմ, որ այս պահին հայերն ու ադրբեջանցիները շատ հեռու են խաղաղ գոյակցելու գաղափարից:
– Այսինքն՝ ուզում եք ասել, որ մեր հասարակության մեջ էլ անջրպետը խորացավ, քանի որ եթե տարիներ շարունակ մենք ձգտում էինք տարբեր ճանապարհներով հարաբերություններ կառուցել Ադրբեջանի հետ, ապա ապրիլյան դեպքերն ավելի հեռացրեցին ու ի չի՞ք դարձրեցին այդ փորձերը:
– Միանշանակ: Իլհամ Ալիևը ապրիլի սկզբին գնալով այդ քայլին, այսինքն՝ գնալով էսկալացիայի, մի քանի քաղաքական դիվիդենտներ ստացավ: Առաջինն այն է, որ նա ուղղակի ավելի սրեց ադրբեջանական հասարակության մեջ հակահայկական տրամադրությունները: Չափազանցված չէ կարծիքը, որ հիմա ադրբեջանական հասարակությունը պատերազմելու սոցիալական պատվեր է տալիս իշխանություններին: Ալիևը լուծեց նաև մի քանի ներքաղաքական խնդիրներ: Նա դարձավ մի առաջնորդ, որն ամեն դեպքում ի վերջո փորձեց անել մի բան, որի մասին տարիներ շարունակ խոսում էր՝ այդպիսով փորձելով շեղել իր հասարակության ուշադրությունը երկրում ստեղծված վիճակից:
– Տիկին Բաղդասարյան, Դուք նշեցիք, որ Ալիևը ապրիլյան էսկալացիայով փորձում էր խնդիրներ լուծել: Արդյոք դա ավելի շատ արվում էր, որպեսզի շեղվեր հասարակության ուշադրությունը Ադրբեջանում ստեղծված տնտեսական ճգնաժամի՞ց, թե՞ ավելի շատ դա ազդակ էր ուղղված արտաքին աշխարհին: Օրերս նաև ազատ արձակվեց Խադիջա Իսմաիլովան: Ի՞նչ են Ձեզ հուշում Ալիևի այս գործողությունները:
– Իլհամ Ալիևը հիմա ինչ էլ որ փորձի անել, կփարատի այն բացասական իմիջը, որը նա ունի միջազգային ասպարեզում: Բոլորը շատ լավ հասկանում են, որ Ադրբեջանը կիսաավտորիտար, սուլթանական մի պետություն է, սակայն տարբեր պատճառներով, շահագրգվածություններով հանդուրժում են Ադրբեջանին: Ես շատ ուրախ եմ, որ, ի վերջո, ադրբեջանական բանտից մարդիկ ազատ են արձակվում, բայց ես ավելի զուսպ կարտահայտեի իմ ողջույնի խոսքը, քան անում են միջազգային կառույցների ներկայացուցիչները, որոնք ասում են, թե դա Ադրբեջանի կյանքում շրջադարձային փուլ է: Ես գտնում եմ, որ սա մի տակտիկական քայլ է: Ադրբեջանում բոլորն էլ ազատ են արձակվել կոնկրետ հանգամանքներում: Ադրբեջանը Խադիջային ազատ է արձակել, քանի որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամից որոշակի գումար ստանալու անհրաժեշտություն ունի: Դրա համար էլ Ադրբեջանի առաջ պայման է դրվել ազատել լրագրողին: Սովորական առևտուր է, ուրիշ ոչինչ: Նույնն էլ եղավ Յունուս ամուսինների դեպքում:
– Կխնդրեի անդրադառնայիք նաև տեղեկատվական դաշտին: Ապրիլյան այս չորս օրերի՝ ռազմական գործողությունների օրերին և դրանից հետո տեղեկատվական դաշտում՝ Հայաստանում և Ադրբեջանում ինչպիսի՞ համեմատություն կանեք:
– Ես գտնում եմ, որ ադրբեջանական ԶԼՄ-ներն աշխատել են խիստ սահմանափակ պայմաններում, ինֆորմացիոն վակուումային պայմաններում: Ես առաջնագծից չեմ տեսել նյութեր իրենց լրատվամիջոցներում, որն առկա էր մեր լրատվամիջոցներում: Նյութեր, որոնք բարձրացնում էին հասարակության ոգին: Սա ևս փաստում է, որ ինֆորմացիոն վակուում է եղել: Դեռևս 2014 թվականի օգոստոսյան իրադարձություններից հետո նրանք խստորեն սահմանափակեցին բոլոր հնարավորությունները, որպեսզի ադրբեջանական ԶԼՄ-ները հրապարակեն մի ինֆորմացիա, որը կտարբերվի պաշտոնական օղակներով իջեցվող ինֆորմացիայից: Ապրիլյան պատերազմի օրերին մենք տեսանք և համոզվեցինք, թե ինչ չափանիշներով են աշխատում ադրբեջանական ԶԼՄ-ները: Նրանք հրապարակում էին լուսանկարներ, որտեղ ադրբեջանցի զինվորը ոտքը դրել է հայ զինվորի դիակի վրա: Սա անընդունելի է: Մենք պետք է ընդունենք, որ մեր հարևանությամբ կա մի երկիր, որը ընդունում է այն բանաձևը, որ լավ հայը, դա սպանված հայն է, իսկ նրանք, ովքեր ընդունում են այդ բանաձևը՝ ճիշտ ադրբեջանցիներ են: Սա է այն լոզունգը, որով հիմա ապրում է Ադրբեջանը:
Հիմա պետք է մի կողմ թողնել բոլոր տեսակի խաղաղասիրական գաղափարները, և եթե հարվածում են մեզ, պետք է պատասխանել հարվածով: Խաղաղասիրական կոչերի ժամանակն արդեն անցել է կամ դրա ժամանակը դեռ չի եկել: Մարդիկ հիմա տոգորված են հարվածին հարվածով պատասխանելու անհրաժեշտության մտքով: Եվ ես հասկանում եմ այդ ընկալումը:
