Ադրբեջանական Day.az կայքին տված հարցազրույցի ժամանակ ազգային էներգետիկ անվտանգության հիմնադրամի հիմնադիր և գլխավոր տնօրեն, տնտեսագետ ու քաղաքագետ Կոնստանտին Սիմոնովն անդրադարձել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը.
«Ես համաձայն եմ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի այն հայտարարության հետ, որ եկել է ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման հարցում կտրուկ քայլեր մշակելու ժամանակը: Իսկապես, այլևս անհնար է ձգձգել դա: Այլապես հարց է առաջանում, թե ինչի համար է ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, եթե իրավիճակն առաջ չի շարժվում մեռյալ կետից:
Իմ կարծիքով, համանախագահների այդ հայտարարությունը կարելի է որակել նաև որպես սեփական գործունեությունը որոշակիորեն արդարացնելու փորձ: Ցայժմ չի մշակվել որևէ փաստաթուղթ, որը գոնե տեսականորեն թույլ կտար դուրս գալ ստեղծված իրավիճակից:
Համանախագահ երկրներից ամենաակտիվը Ռուսաստանն է, և դա լրիվ տրամաբանական է: Այստեղ իրենց դերն են խաղում պատմական գործոնն ու Մոսկվայի ներկայիս քաղաքականությունը: Ռուսաստանը փորձում է հանդես գալ հիմնական միջնորդի դերում: Դա նվազագույնը հանգեցնում է նրան, որ հակամարտող կողմերը շփվում են միմյանց հետ: Այլ հարց է, որ Ռուսաստանի միջնորդությունը չի մոտեցնում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ժամկետը:
Ինչ վերաբերում է մյուս երկու համանախագահ երկրներին` ԱՄՆ-ին ու Ֆրանսիային, ապա այսօր նրանց ուշադրությունը գամված է երկրագնդի այլ թեժ կետերի վրա: Ակնհայտ է, որ լիբիական պատմության մեջ ՆԱՏՕ-ի ներքաշվելը, ինչը բրազիլական սերիալ է հիշեցնում, հանգեցնում է նրան, որ և´ Եվրոպայի, և´ ԱՄՆ-ի ուշադրությունը գամվել է Հյուսիսային Աֆրիկայի վրա:
Մյուս կողմից էլ մենք չենք կարող պնդել, թե ԱՄՆ-ը ամբողջովին կորցրել է ղարաբաղյան խնդրի նկատմամբ ունեցած հետաքրքրությունը: Դրա պատճառը ադրբեջանական էներգակիրների առաքումն է:
Դրա համար էլ անհրաժեշտ է դիտարկել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի «վերբեռնման» հարցը: Այսինքն՝ ԱՄՆ-ին ու Ֆրանսիային պետք է փոխարինել նոր երկրներով: Դա կարող է լինել նաև Թուրքիան, սակայն հազիվ թե դա նպաստի խնդրի կարգավորման առաջընթացին: Բացի այդ, Թուրքիայի թեկնածությունը կառաջացնի Հայաստանի խոր դժգոհությունը: Ներկայիս կազմը վատ է աշխատում, սակայն դժվար է ասել, թե որ երկրները կարող են փոխարինել նրանց:
Այսօր մենք չենք նկատում ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման խաղաղ ուղիներ: Իսկ դա նշանակում է, որ պատերազը կարող է բռնկվել ցանկացած պահի: Մենք գիտակցում ենք, որ իրավիճակն այն աստիճան լարված է, որ յուրաքանչյուր միջադեպ կարող է ցավալի հետևանքներ ունենալ: Սակայն դա չի նշանակում, թե պատերազմն անխուսափելի է առաջիկա տարում, քանի որ գոյություն ունի էներգետիկ գործոնը:
Բաքուն դեռևս մի քանի տարի ժամանակ ունի: Հիմնական էներգետիկ նախագծերը դեռևս կյանքի չեն կոչվել: Առաջիկա տարիների ընթացքում բարձր կմնա ադրբեջանական գազի հանդեպ հետաքրքրությունը, ինչը պայմանավորված է «Շահ Դենիզ» գազային հանքավայրի մշակման երկրորդ փուլով:
Սակայն մենք բոլորս գիտակցում ենք, որ Ադրբեջանի ածխաջրածինների պաշարներն անսպառ չեն: Դրա համար էլ, իմ կանխատեսմամբ, առաջիկա 5-8 տարիների ընթացքում Ադրբեջանը կշարունակի զգալի եկամուտներ ստանալ ածխաջրածինների վաճառքից:
Հենց այդ ժամանակահատվածում էլ Ադրբեջանին կենսականորեն անհրաժեշտ է լուծել ղարաբաղյան խնդիրը, քանի որ հենց այդ ժամանակահատվածում նա կտիրապետի թե´ ԵՄ-ի, թե´ Մոսկվայի վրա ազդեցիկ լծակների: Միևնույն ժամանակ ղարաբաղյան խնդիրը չի կարող ձգձվել տասնամյակներ շարունակ, ինչպես որ Պաղեստինի դեպքում է:
Իսկ ինչ վերաբերում է նրան, որ հաջորդ տարի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երեք երկրներում էլ կայանալու են նախագահական ընտրություններ, Ռուսաստանի մասով պետք է նշել, որ Ռուսաստանի համար մշտապես առաջնահերթ է հանդիսացել ածխաջրածինների թեման, որոնցով շահագրգռված է նաև Արևմուտքը: Այսինքն՝ անկախ նրանից, թե ով կառաջադրվի ու կդառնա Ռուսաստանի նախագահ, Բաքվի հանդեպ Մոսկվայի քաղաքականության մեջ Լեռնային Ղարաբաղի թեման կշարունակի հանդիսանալ ազդեցիկ գործոն, այն չի կորցնի իր այժմեականությունը:
ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի պարագայում հարկ է նշել, որ այստեղ շատ բան կախված կլինի այդ երկրներում գործող հայկական ու ադրբեջանական սփյուռքի դիրքորոշումից: Գաղտնիք չէ, որ Ֆրանսիայում Հայկական սփյուռքը բավական ազդեցիկ է: Խնդիրն այն է, թե նա ինչպես կարող է նախընտրական շրջանը ծառայեցնել ղարաբաղյան խնդրի համար: Սակայն հյուսիսաֆրիկյան ներգաղթյալների խնդիրը կարող է հետին պլան մղել Ղարաբաղի հարցը:
Նմանատիպ իրավիճակ է տիրում նաև ԱՄՆ-ում: Դրա համար էլ ես կարծում եմ, որ ամերիկյան ու ֆրանսիական քաղաքական գործիչների «թոփային» ցուցակում Ղարաբաղը գնալով կմղվի հետին պլան»:
Հիշեցնենք, որ փետրվարին Chatham House անվանմամբ հայտնի բրիտանական Միջազգային հարաբերությունների թագավորական ինստիտուտի փորձագետ Ջեյմս Նիքսին հայտարարել էր, որ Արևմուտքն անհրաժեշտ ուշադրությունը չի դարձնում ղարաբաղյան հակամարտության վրա, թեև այն ամենավտանգավորն է տարածաշրջանում.
«Փորձագետների մեծ մասի կարծիքով, ղարաբաղյան հակամարտությունը տարածաշրջանում ամենապայթյունավտանգն է, և դրանով նա գերազանցում է աբխազական, հարավօսական, ինչպես նաև մերձդնեստրյան հակամարտություններին:
Եվ չնայած այդ ամենին` Արևմուտքի հայացքը գամված է ոչ թե Ղարաբաղի, այլ Իրանի, Իրաքի և Աֆղանստանի վրա: Ես` որպես Կովկասի մասնագետ, դա բացատրում եմ Ղարաբաղի տարածքի փոքրությամբ: Արևմուտքի այդ անտարբերության պատճառով կարող են սարսափելի դեպքեր գրանցվել, ինչին ականատես եղանք Ռուանդայում, Կոսովոյում կամ էլ Իրաքում: Այսինքն՝ կարելի է ասել, որ Արևմուտքը ղարաբաղյան հակամարտությանը ուշադրություն կհատկացնի միայն արյուն թափվելուց հետո:
Արևմուտքում ղարաբաղյան հակամարտության մասին շատ քիչ բան գիտեն: Կարելի է կարծել, որ այսպես կոչված մինսկյան գործընթացը գտնվում է մահացած վիճակում: Առավել նպատակահարմար կլիներ, եթե ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի եռանախագահներից մեկի կարգավիճակում, Ֆրանսիայի փոխարեն, հանդես գար ԵՄ-ը:
Սակայն դա էլ բավական չէ. անհրաժեշտ է, որ հակամարտող կողմերն իրենք ցանկանան վերջ դնել հակամարտությանը, տվյալ խնդրին մոտենան ինքնաքննադատաբար և ըմբռնումով վերաբարվեն միմյանց դիրքորոշումներին: Արևմուտքն այս հարցում միայն կարող է որոշ չափով օգնել»:
