Ռուսաստանը միգուցե կկլանի Հայաստանին իր տնտեսական հորձանուտի մեջ, բայց հայ երիտասարդների հայացքներն ուղղված են դեպի արևմուտք՝ իրենց կրթության, երաժշտության և ազատության համար, գրում է ռուս լրագրող Աննա Նեմցովան The Daily Beast պարբերականում:
Անցած տարի Ռուսաստանի կողմից ղեկավարվող Եվրասիական տնտեսական միությանը պաշտոնապես միանալուց մի քանի ամիս անց Հայաստանը աճող անհանգստությամբ, եթե ոչ սարսափով նայում էր իր ամենազոր հարևանի օր օրի խորացող միջազգային մեկուսացմանը:
Ռուսաստանի 140 միլիոնի համեմատությամբ՝
Հայաստանը շատ փոքր է իր 3 միլիոնից ավելի քիչ բնակչությամբ: Հանկարծ պարզվեց, որ Ռուսաստանը կարող է դառնալ խորտակվող Տիտանիկ՝ իր ալիքների տակ ներքաշելով Հայաստանին և տանելով նրան խորհրդային անցյալ, շարունակում է Նեմցովան:
Այնպես որ, անցած շաբաթ իր Երևան կատարած այցի ժամանակ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ակնարկը, թե Ռուսաստանում հայկական համայնքը Հայաստանի բնակչությանն է հավասար, եթե ոչ ավելի մեծ, հայերը լսում էին ոչ մեծ երախտագիտությամբ: (Մի քանի տարի առաջ, Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ հանդիպման ժամանակ Պուտինը կատակում էր, թե ով է իրականում Հայաստանի նախագահը):
Այո, իրոք, հայերի երկիրը սեղմվում/փոքրանում է, բայց դա հայերին ավելի քիչ հպարտ չի դարձնում սեփական հին պատմությամբ և մշակույթով, իրենց անկախ մեդիայով, զարգացող քաղաքացիական հասարակությամբ, ինչպես նաև Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի և միլիոնավոր սփյուռքահայերի հայրենիք Միացյալ Նահանգների հետ լավ հարաբերությամբ: Այո, Հայաստանի տնտեսությունը աղքատ է և հիշողությունները տխուր, բայց մարդկանց սրտերը ազատ են և կրակոտ:
Ի տարբերություն Ռուսաստանի, որտեղ Կրեմլը արտասահմանից անկախ խմբավորումներին անվանում է «արտասահմանյան գործակալներ», Հայաստանի դռները բաց են Արևմուտքի հետ այսպիսի կամուրջների համար: Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանը (ՀԱՀ) Հայաստանի ամենահայտնի համալսարաններում բարձր դիրք է գրավում կրթության հանդեպ իր մոտեցումների շնորհիվ, որը կենտրոնացած է խոսքի ազատության, քննադատական մտածելակերպի և անկախ հետազոտության վրա:
Ամերիկյան համալսարանի նախագահ Արմեն Դեր Կյուրեղյանը ժպտում է, երբ խոսում է 1989 թվականի վաղ առավոտյան իր նախաճաշի մասին. հայ գիտնականները նրան հրավիրել էին որպես Կալիֆոռնիայի Բերքլի համալսարանի գիտնական՝ քննարկելու համար, թե Ամերիկայում հայկական համայնքը ինչպես կարող է օգնել իրենց հայրենիքի բարձրագույն կրթությանը: Երեք տարի անց, այդ ժամանակ Կալիֆոռնիայի նահանգապետ հայկական ծագումով Ջորջ Դեկմեջյանի շնորհիվ Կալիֆոռնիայի համալսարանը, այլ ամերիկյան քաղաքական գործիչներ արտասահմանում, Դեր Կյուրեղյանը և իր կոլեգաները հիմնադրեցին ՀԱՀ-ը: Այն նախկին Խորհրդային Միության երկրներում դարձավ առաջին համալսարանը, որ լիազորված էր ԱՄՆ կողմից:
Այսօր՝ քարորդ դար անց, ՀԱՀ-ը շնորհում է միջազգայնորեն ճանաչվող գիտական աստիճաններ: Կալիֆոռնիայի համալսարանը դրել է իր խիստ ստանդարտները, և իր 1200 ուսանողների շարքերում Հայաստանի ապագա էլիտայի մասն է: Դեր Կյուրեղյանը The Daily Beast-ին հպարտորեն ասում է, որ ՄԱԿ-ում Հայաստանը ներկայացնող պաշտոնյաներից չորսը ՀԱՀ շրջանավարտներ են: Նրանց որոշ մասն էլ աշխատում են նախարարություններում: Շրջանավարտների ցանկը նաև ընդգրկում է խոշոր բիզնեսների, հասարակական կազմակերպությունների, բանկերի ղեկավարների և պետական կառույցներում առաջատար ադմինիստրատորների:
«Մենք ցանկանում ենք որ այս համալսարանը լինի օրիգինալ և միջազգային,- ասում է Դեր Կյուրեղյանը:- Հայ ուսանողների համար լավ է, որ նրանք սովորեն համաշխարհային ճանաչում ունեցող միջավայրում»:
Նայելով ձյունածածկ Արարատին՝ անցած շաբաթվա վերջին ժամանակակից համալսարանը լի էր ամառային քննություններին նախապատրաստվող ուսանողներով, որոնց մեծամասնությունը Հայաստանից էին, իսկ մյուսները՝ Հնդկաստանից, Չինաստանից, Կամերունից, Ռուսաստանից և Ուկրաինայից: 35 հոգի եկել էին Սիրիայից՝ պատերազմից խուսափող փախստականների ալիքի հետ:
Եթե երիտասարդ հայերի մեջ, ինչպես արևմուտքում, այնպես էլ այստեղ, կա անդիմադրելի լավատեսության մեծ խորհրդանիշ, ապա դա ակնհայտ դարձավ Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի արարողությունների նախորդ գիշերը: Եվ դա այնպիսի բան էր, որ դու չէիր տեսնի հետխորհրդային երկրում:
Ամերիկյան ռոք խումբը, որի անդամները հայեր են, System of a Down-ը կամ SOAD-ը, որ արդեն սկսել էր Wake Up the Souls («Արթնացեք հոգիներ») շրջագայությունը, համերգ տվեց Երևանում: Հարավային Կալիֆոռնիայի երաժիշտները հիմնականում երգեցին անգլերեն, և կային մի քանի հայերեն երգեր, որ իրոք արթնացրին շատ հոգիներ:
«Ես ինձ լավ զգացի, երբ խմբի լիդերը Ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչման համար պայքարող թուրքերին անվանեց հերոսներ»,- Daily Beast-ին ասել է մի երիտասարդ թուրք կին, ով եկել էր Երևան 100-ամյա տարելիցի արարողություններին մասնակցելու:
Հորդառատ անձրևը թափվում էր Հայաստանի, Վրաստանի, Իրանի, Սիրիայի, Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի դրոշներով խմբի ֆանատների վրա: Բայց վատ եղանակը չվախեցրեց Հանրապետության հրապարակում՝ Երևանի սրտում հավաքված հազարավոր ունկնդիրներին: Պաշտոնական տվյալները հայտնում են, որ ավելի քան 50 հազար մարդ կար թաց հրապարակում:
«Ոչ Պուտինը, ոչ Օբաման, ոչ էլ այլ քաղաքական գործիչներ չեն կարող երբևէ դիպչել մեր սրտերին ու հոգիներին ավելի, քան SOAD-ը արեց անցած գիշեր»,- ասում է ՀԱՀ-ի 20-ամյա ուսանող Կարեն Հովհաննիսյանը: «Այդ համերգը արդեն Հայաստանում լեգենդ է դարձել, և ես հույս ունեմ մեր երկրի սահմաններից դուրս նույնպես»:
Հաջորդ օրը միջազգային պատվիրակներն ու քաղաքական գործիչները՝ ներառյալ Պուտինը և Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը, Ծիծեռնակաբերդում միացան հիշատակի արարողությանը: Ռուսաստանի նախագահը, ով, հայերի կարծիքով, ազդում է իրենց երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականության վրա, արտահայտեց իր անկեղծ կարեկցանքը «մարդկության ամենասարսափելի ողբերգություններից մեկի» զոհերի հանդեպ:
Արարողության ժամանակ Պուտինն իր ելույթում նշեց, որ Ռուսաստանը էական դեր է խաղացել Հայաստանի ժամանակակից պատմության մեջ. «Հայերի նկատմամբ իրականացված բռնության միջազգային դատապարտումը ռուսական դիվանագիտական ջանքերի արդյունք է»,- ասաց Պուտինը:
Բայց շատ հայ երիտասարդներ գտնում են, որ դա զիջողականություն է իրենց կողմից: Նրանց դուր չի գալիս, երբ ռուսները կամ այլ ազգ իրենց վերաբերվում են որպես թույլ կամ կախյալ ազգի: «Մենք՝ հայերի երիտասարդ սերունդը, մեր քաղաքական առաջնորդներից շատ հեռու ենք,- ասում է 26-ամյա Արթուր Մանուկյանը:- Մենք ցանկանում ենք լինել բաց հայացքների տեր, լավ կրթված և ազատ: SOAD-ի այցելությունը մեծ եղբոր աջակցության նման է: Համերգի վերջում, SOAD-ի անդամները խոնարհվեցին Հայաստանի նկատմամբ իրենց ունեցած հարգանքից և սիրուց»:
