«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Հայաստան-Եվրամիություն հարցերով փորձագետ, միջազգայնագետ Արմենակ Մինասյանցը:
– Պարոն Մինասյանց, Ձեր ելույթում նշեցիք, որ Արևելյան գործընկերությունն առաջին հերթին մենթալիտետի փոփոխություն է: 3,5 տարի Հայաստանը բանակցեց Ասոցացման պայմանագրի և Խորը ու համապարփակ առևտրի գոտու պայմանագրի շուրջ: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչը սխալ կատարվեց, որ այդ մենթալիտետի փոփոխությունը տեղի չունեցավ, որովհետև եթե տեղի ունենար, ապա պետք է հասարակական ընդվզում բարձրանար սեպտեմբերի 3-ի որոշումից հետո: Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞ւ չկարողացանք ամբողջությամբ այդ փաթեթն իրականացնել:
– Եվրոպական միությունը, որպես այդպիսին, այնպիսի կառույց է, որը երբևիցե որևէ նախապայմաններ, որևէ տեսակի արժեքներ չի պարտադրում: Եվրոպական միությունը մշտապես առաջարկում է այդ արժեքները ինտեգրել ձեր ներպետական կյանքում, ձեր քաղաքացիական կյանքում: Այդ ենթատեքստում ես իսկապես նմանատիպ դիտարկում կատարեցի: Ես կարծում եմ, որ ոչ միայն ինչ-որ մեկի մեղավորությունն է, որովհետև, որպես այդպիսին, իհարկե, ինչ-որ մեկի մեղավորության չափաբաժինը կա: Դա առաջին հերթին քաղաքացիական հասարակության, յուրաքանչյուր քաղաքացու խնդիրն է, որովհետև մենք ստացանք մի գործընթաց, երբ քաղաքական երկխոսությունները շատ կտրուկ տեմպերով զարգանում էին, սակայն այդ ողջ գործընթացները դուրս էին մնում քաղաքացիական հարթակից: Այսինքն՝ մեր քաղաքացիների հետ չէր տարվում համապատասխան աշխատանք: Չեմ ուզում ասել, որ դա քարոզի նման մի բան պետք է լիներ, բայց չէր տարվում ագիտացիայի պես մի բան, որով քաղաքացիները իրազեկվեին, թե ինչ է իրենից ենթադրելու Ասոցացման համաձայնագիրը, թե ինչ է իրենից ենթադրելու Եվրոպական միության հետ ազատ առևտրային գոտին, ինչպիսի օգուտներ է բերելու մեր ձեռներեցներին, ինչպիսի օգուտ և աճ է բերելու մեր տնտեսությանը: Արդյունքում ունեցանք այն, ինչ ունեցանք:
Սեպտեմբերի 3-ին կայացվեց մի որոշում, որը, որպես այդպիսին, չասեմ՝ անարձագանք մնաց, բայց, համենայնդեպս, ստացավ շատ կոտրտված բնույթի արձագանք մեր հասարակության ու քաղաքացիների կողմից: Մի մասը ի սկզբանե չհասկացավ որոշման լրջությունը, մյուս մասն էլ հասկացավ, իրեն վատ զգաց, բայց չմեկնաբանեց, բողոքի դուրս չեկավ, ինչպես դա եղավ Ուկրաինայի դեպքում: Բայց, որպես այդպիսին, արձագանքի պակասն ու բացակայությունը նաև քաղաքացիական հասարակության ու կազմակերպությունների աշխատանքի բացթողումն է:
– Այսօր Եվրոպական միության դեսպանը Հայաստանում նշեց, որ ԵՄ-ն Հայաստանի հետ վարում է շրջանակավորման վարժություն: Դուք հարաբերությունների սահմանները որքա՞ն եք պատկերացնում, երբ Հայաստանը միանում է Եվրասիական տնտեսական միությանը:
– Իհարկե, չեմ ցանկանա պարոն դեսպանի խոսքը մեկնաբանել, քանի որ պարզապես մասնագիտական տեսանկյունից ճիշտ չի լինի նրա խոսքը մեկնաբանել: Բայց նշեմ այսպես՝ Եվրասիականը տնտեսական միություն է՝ իր իսկ անվանման բաղկացուցիչ հատվածն էլ է դա հուշում է, ԵՄ-ն, որպես այդպիսին, սկսել է իր գործառույթները 1950-ականներին՝ որպես տնտեսական միություն, միայն ներկայումս է, որ նա արդեն նաև քաղաքական միություն է: Կարևոր է առանձնացնել քաղաքական հարթակն ու տնտեսականը: Մենք հստակ հարց չենք բարձրացնում ԵՄ անդամակցության հեռանկարի վերաբերյալ: Դա շատ ավելի լուրջ հանձնարարություն է, որը Հայաստանն իր վրա է վերցնում: Այն է՝ ժողովրդավարական հաստատությունների բարեկարգում իրականացնել: Այն է՝ եվրոպական մոդելին ու կառուցվածքին բնորոշ ինստիտուտների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների սահմանում, մարդու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանություն, դատական համակարգի անկախացում, իրավունքի գերակայություն: Իհարկե, չենք մոռանում նշել նաև հումանիտար հատվածը: Այսինքն՝ որպես այդպիսին, հսկայական սեկտոր կա, որը քաղաքական հարցերը թեև չի շոշափում, բայց այս սեգմենտների շուրջ, իհարկե, հնարավոր է Եվրոպական միության հետ զարգացնել հարաբերություններ: Պարզապես պետք է ճիշտ հասկանալ, հանձնառությունը պետք է երկու կողմից լինի: Հանձնառությունը միայն այնպես չէ, որ ԵՄ-ն իր բարի կամքը արտահայտել է, և դրա հիման վրա կառուցվելու են հարաբերությունները: Հարաբերությունները շատ ավելի երկար գործընթաց են, և, որպես այդպիսին, Հայաստանի կողմից ևս անհրաժեշտ է պատրաստակամություն՝ այդ ուղղությամբ աշխատելու համար:
– Պարոն Մինասյանց, Հայաստանի կողմից փաստորեն եղավ, Հայաստանը փաստորեն առաջարկեց վավերացնել Ասոցացման համաձայնագրի միայն քաղաքական մասը: Ի՞նչ եք կարծում՝ կարո՞ղ է լինել Ասոցացման համաձայնագրի միայն քաղաքական բաղադրիչ՝ պարզապես այլ պայմանագրի ներքո:
– Այն պահին, երբ հայկական ու եվրոպական կողմերը հստակեցնեն իրենց դիրքորոշումները, թե պատկերավոր ասած՝ որտեղ է լինելու համագործակցության և գործակցության սահմանը, այդ պահին մենք իրոք կկարողանանք խոսել՝ արդյոք մենք ունե՞նք նմանատիպ համաձայնագիր կնքելու հնարավորություն, թե՞ ոչ: Բայց, իհարկե, երկու կողմերից փոխադարձ աշխատանք տարվում է, և բավականին քննարկումներ են ընթանում: Հուսանք, որ մոտ ժամանակներս մենք կունենանք որևիցե քննարկվող առաջարկ:
– Եթե որոշվի լուրջ փաստաթուղթ ունենալ ԵՄ-ի հետ, ըստ Ձեզ՝ Եվրասիական միությունում, որտեղ մենք գիտենք, թե եվրասիական երկրները ինչ արժեքային համակարգ ունեն, Հայաստանը կկարողանա՞ գնալ Ձեր նշած համամարդկային արժեքների ճանապարհով:
– Հնարավոր է, որովհետև նախ և առաջ՝ Դուք նշեցիք, որ արժեքային համակարգով մենք կտրականապես տարբերվում ենք ԵՏՄ երկրներից, և դա է լինելու մեր հիմնական ուժը նաև այս կառույցում:
