Լիսկայի հաղթական վերադարձը Սյունիք համընկավ մի խորհրդանշական տարեթվի հետ: Մոտ 20 տարի առաջ, ավելի ճիշտ՝ 18 տարի առաջ, այս օրերին Հայաստանը փոթորկվում էր նախագահական ընտրությունների արդյունքներից:
1996 թվականի նախագահական ընտրություններն անկախ Հայաստանի համար ըստ էության առաջին ընտրություններն էին, քանի որ 1991 թվականի ընտրություններն ավելի շատ ԽՍՀՄ-ի վերջին ընտրություններն էին: Եվ քանի որ վերջինն էին, այդ իսկ պատճառով էլ երևի թե եղան առաջին արդար ընտրությունները խորհրդային տոտալիտարիզմից հետո: Իսկ անկախ Հայաստանի առաջին ընտրությունները ըստ էության վերականգնեցին կեղծիքը, սակայն առավել ցինիկ կերպով, վերականգնեցին բռնությամբ և դաժանությամբ:
Եվ այս ամենն ըստ էության տարբեր աստիճանային վայրիվերումներով շարունակվում է առ այսօր և կշարունակվի դեռ երկար ժամանակ, ինչի վկայությունն է հենց Լիսկայի խորհրդանշական վերադարձը առաջին կեղծված ընտրությունների, կարելի է ասել, 18-րդ տարելիցին:
Լիսկայի վերադարձը սովորական կադրային իրադարձություն չէ հակասահմանադրական ճանապարհով հաստատված և առ այսօր իշխող համակարգի համար: Սա հանգրվանային, շրջադարձային իրողություն է, որը տեղի է ունենում միևնույն ժամանակ, այսպես ասած, մի հայտարարված հեղափոխության քրոնիկայի շրջանակներում: Առաջին հայացքից է թվում, թե Լիսկան և Հայաստանում մեկնարկած հանրահավաքային գործընթացը հակադիր, տարբեր դիրքերում, տարբեր բովանդակությամբ գործընթացներ են: Իրականում այդ գործընթացները միմյանց փոխլրացնող են, այսպես ասած՝ կոմպլեմենտար գործընթացներ են, որովհետև ըստ էության երկուսի հիմքում էլ ռեաբիլիտացիան է՝ հասարակության, քաղաքացիների, ժողովրդի դեմ գործված հանցագործությունների ռեաբիլիտացիան:
Մի տեղում՝ Գորիսում, Լիսկայի տան դիմաց կատարված սպանությունն է, մյուս տեղում՝ Մարտի 1-ի սպանությունները, Մարտի 1-ի դաժանությունները և դրանք արդարացնողները: Մեկը հաղթական վերադարձով վերադառնում է իշխանություն, մյուսը հաղթականորեն վերադառնում է ոչ իշխանություն կամ ընդդիմություն: Տարբերությունը կարգավիճակներն են, բովանդակությունը չէ:
Ու ահա այս առումով է, որ տեղի է ունենում շատ խորհրդանշական և ըստ էության՝ շատ սինխրոն մի բան: Մարդիկ, որոնք հասարակության, պետության հանդեպ զանազան ծանրության, սակայն միևնույն հետևանքով հանցանքներ են գործել, ռեաբիլիտանում են՝ ով ինչպես կարող է: Եվ ըստ էության ակնհայտ է, որ մեկի ռեաբիլիտացիան օգնում է մյուսին, ու սա իրապես փոխադարձ գործընթաց է, որովհետև ակնհայտ է, որ առանց մեկի ռեաբիլիտացիայի, մյուսինն անհնար էր լինելու կամ լինելու էր արդեն չափազանց դժվար:
Մինչդեռ ներկայումս մենք տեսնում ենք, թե ինչքան հեշտ է այդ գործընթացը բոլորի համար, ու ինչքան հեշտանում է այդ համակարգային ռեաբիլիտացիան տարբեր կարգավիճակներով և նույն բովանդակությամբ, այնքան բարդանում է պետության և հասարակության իրավիճակը:
