ՀՀ ԱԻՆ Սեյսմիկ պաշտպանության հյուսիսային ծառայության տնօրեն, ակադեմիկոս Սերգեյ Նազարեթյանն այսօր անդրադարձել է Սպիտակի երկրաշարժին, դրանից հետո քաղած դասերին: Նրա խոսքով` Սպիտակի երկրաշարժը թեև չի համարվում աշխարհի ուժեղ երկրաշարժերից մեկը, սակայն այն ծանր հետևանքներ ունեցավ, 25.000 մարդ զոհվեց, 12 մլրդ դոլարի կորուստ ունեցանք:
Ըստ նրա`Սպիտակի ողբերգության հիմնական պատճառները շատ են, նախևառաջ՝ սեյսմիկ պաշտպանության բոլոր օղակներում կային լուրջ բացթողումներ և սխալներ: Պատճառների խումբը չորս խմբի բաժանելով`Սերգեյ Նազարեթյանը թվարկեց` առաջինը պատրաստվածության ոլորտն է. այն ժամանակ հատուկ երկրաշարժերին դիմակայելու համակարգեր չկային, թե’ հասարակությունը և թե’ իշխանությունները պատրաստ չէին, դրա համար էլ երկրաշարժի առաջին օրերին չկարողացան իրավիճակը վերահսկել: Այս ոլորտում, ըստ նրա, լուրջ քայլեր են արվել, և բավականին առաջընթաց կա, ԱԻՆ վարչություն, ինչպես նաև նախարարություն է ստեղծվել:
Հաջորդ կարևոր խնդիրը բնակչության և իշխանությունների նախապատրաստումն է, այստեղ թեև աշխատանքներ իրականացվել են, բայց դրանք բավարար չեն: Նրա խոսքով` ստեղծվել են օրենքներ, իրավական դաշտը սեյսմակայունության աշխատանքների կատարման համար կարգավորվում է, բայց պետք է ստեղծվեն ենթաօրենսդրական փաստաթղթեր:
Բացթողումներից մեկն էլ Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ սեյսմիկ վտանգի գնահատումն էր. մեկից երեք բալով թերագնահատված էր:
Նա կարևոր ձեռքբերում համարեց սեյսմիկ միկրոշրջանացման քարտեզի նախագծման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքները: Հայաստանի բոլոր քաղաքների համար կա այս քարտեզը, միկրոքարտեզը կազմվում է` ելնելով տեղի առանձնահատկություններից, որոնք դրվում են նախագծման հիմքում: Հիմա անցել են գյուղերի համար համապատասխան գլխավոր հատակագծերի կազմմանը:
Սերգեյ Նազարեթյանի խոսքով` սեյսմիկ ռիսկի գնահատման և նվազեցման ուղղությամբ վերջին հինգ տարիներին լուրջ տեղաշարժեր կան Հայաստանում: «Մենք ունենք բավականին լավ տվյալներ,13 քաղաքների համար գնահատված է ռիսկը թե՛ բազմաբնակարան, թե՛ մասնավոր տների վերաբերյալ»,- ասաց Սերգեյ Նազարեթյանը:
Նա նաև նշեց, որ երկու տարի առաջ հայ և ճապոնացի մասնագետների և հայերի օգնությամբ գնահատվել է Հայաստանի սեյսմիկ ռիսկը, պատկերը անհագստացնող է, քանի որ Երևանում 3500-ից ավելի շենքեր կան, որ սեյսմակայունության ուժեղացման կարիք ունեն, այդ հարցի լուծման համար պահանջվում է 15 միլիարդ գումար: Նա նաև նշեց, որ հատկապես խոցելի են դպրոցների շենքերը, 187 մարդ զոհվեց դպրոցներում Սպիտակի երկրաշարժից, Գյումրիում 2000 երեխա զոհվեց դպրոցներում:
Նրա խոսքով` խորհրդային շենքերն անորակ են կառուցված, չեն համապատասխանում սեյսմակայունության պահանջներին:
Կառավարությունը որոշում է ընդունել քաղաքի զարգացման ծրագրերում սեյսմակայունության խնդրին մեծ տեղ տալ:
Սակայն մասնագետի պնդմամբ, բնակիչները գիտակցաբար, թե անգիտակցաբար իրենց տներում թույլ են տվել այնպիսի ձևափոխումներ, որոնցով նպաստել են սեյսմակայունության նվազեցմանը:
«Գյումրիում շենքերի տասը տոկոսի փլուզման պատճառը բնակիչներն էին, պատեր էին քանդել, նկուղներ փոխել` չպատկերացնելով, որ իրենց համար սա կդառնա գերեզման»,- ասաց Սերգեյ Նազարեթյանը:
1994 թվականին ստեղծվեցին սեյսմակայունության շինարարության նախագծման նորմերը: «Սա լուրջ դեր խաղաց նոր կառուցված շենքերի սեյսմակայունության ապահովման համար»,- ասաց Ս. Նազարեթյանը:
Սակայն այս նորմերը գործեցին մինչև 2006 թվականը, ըստ դրանց` մինչև հինգհարկանի շենքերի կառուցում էր թույլատրվում, արգելվում էր բարձրահարկերի կառուցումը:
Նոր կառուցվող շինությունները, ըստ բանախոսի, հիմնականում անհամեմատելի բարձր որակ ունեն, խորհրդային տարիներին բացթողումները շատ են, մեր նորմերով նախագիծը պետք է փորձաքննություն անցնի. շինարարից անկախ որակի հսկիչը արդյոք հետևո՞ւմ է պահանջներին:
Ամենաբարձր որակի են Լինսի հիմնադրամի միջոցներով կառուցված 5000 շենքերը:
Սեյսմակայունության ապահովման համար պետք է խուսափել բարձրահարկերի կառուցումից:
Սերգեյ Նազարեթյանը նաև հավելեց, որ մոտ 1500 դպրոցի շենքեր կան, որոնց մեծ մասը սեյսմակայունության տեսակետից անմխիթար վիճակում են:
Անմխիրթար վիճակում է Աջափնյակ թաղամասը, նախագծողներն այս տարածքի երկրաբանությունը լավ չեն ուսումնասիրել: Գրունտները նստում են Աջափնյակում, շենքերը ոչ թե ցնցումներից են ճաքեր ստացել, այլ հիմքի անհավասրությունից: Այնտեղ կան երրորդ չորրորդ աստիճանի վթարայնության շենքեր:
Հայաստանում երկրաշարժի առավելագույն ուժգնության մակարդակը տասը բալն է, մեր տարածաշրջանում 1939 թվականին Երզնակայում է միայն եղել 11 բալ ուժգնությամբ երկարաշարժ:
