Երբ խոսք է լինում ժայռափոր շինությունների մասին, ակամա հիշում ես Հորդանանում գտնվող Պետրան, որն իսկապես արժանի է իրեն բաժին հասած փառքին. Պետրան հիասքանչ է: Սակայն շատերը չգիտեն, որ այն միակ ժայռափոր շինությունը չէ։ Կան նման մի քանի այլ շինություններ, և դրանցից որոշները գեղեցկությամբ կարող են մրցել Պետրայի հետ: Ստորև ներկայացնում ենք 10 նման վայր, որոնց մասին դուք հավանաբար չեք լսել:
10. Գիլայի ժայռե բնակավայրեր
Գիլայի ժայռային բնակավայրերը գտնվում են Նյու Մեխիկոյից հարավ-արևմուտք: Մոգոլոն քաղաքակրթության մարդիկ այդ ժայռերում ապրել են մոտ 1275-1300 թվականներին: Թե ինչու են նրանք տեղափոխվել այդ ժայռային բնակավայրեր, մինչ օրս հայտնի չէ: Այս «տունը» բաղկացած է 46 սենյակից, որտեղ ապրել է մոտ 15 ընտանիք:
9.Բանդելիեր ազգային հուշարձան
Բանդելիեր ազգային հուշարձանը պուեբլո հնագույն ազգի` բնիկ ամերիկացիների պահպանված բնակավայրերից մեկն է: Նշված հուշարձանն այս ազգի կառուցած միակ բնակավայրը չէ: Հուշարձանը բաղկացած է բնակավայրից, հանդիսավոր շինությունից և ժայռապատկերներից:
8.Մեսա Վերդե
Մեսա Վերդեն գտվում է Մոնտեզումա շրջանում, Կոլորադոյի նահանգ: Բենդելիերի համալիրի նման այս հսկայական հուշարձանը բաղկացած է պուեբլո ցեղի բնակարաններից և գյուղերից:
7.Լիկիյան դամբարաններ
Լիկիյան դամբարանները գտնվում են թուրքական Դալյան քաղաքի մոտ: Դրանք կառուցվել են լիկիյացիների կողմից (Տրոյայի պատերազմի ժամանակ տրոյացիների կողմնակիցները): Նրանք ստիպված են եղել լքել Թուրքիան և հաստատվել Հունաստանում: Կաունոս հին առևտրական քաղաքի ավերակները ևս գտնվում են մոտակայքում:
6. Լալիբելա
Լալիբելան Եթովպիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող քաղաք է, որը փառաբանվում է ժայռերում կերտված իր հիասքանչ տաճարներով: Այն համարվում է Եթովպիայի սրբազան վայրերից մեկը: Տաճարն իր ոճով նման է Երուսաղեմի եկեղեցիներին, այդ իսկ պատճառով այն կարելի է թվագրել մ.թ.ա. 12-րդ դարով: Համալիրը բաղկացած է 13 եկեղեցուց:
5.Աբու-Սիմբել
Մ.թ.ա. 13-րդ դարում Ռամզես 2-րդ փարավոնը հրամայեց ժայռի մեջ տաճար կերտել, որպեսզի հավերժացնի իր և իր կնոջ հիշատակը: 1968 թվականին Ասուանի խորտակումը սպառնալիքի տակ դրեց համալիրի գոյությունը, այդ իսկ պատճառով այն տեղափոխվեց արհեստական բլրի վրա, որպեսզի հետագա սերունդները ևս տեսնելու հնարավորություն ունենան։ Մեր օրերում Աբու-Սիմբելը շարունակում է մնալ տեսարժան վայրերից մեկը:
4.Պետրա
Պետրան մ.թ.ա. 312 թվականին նաբաթենների կողմից ժայռի մեջ փորված քաղաք է: Ամենաբարդ շենքը Էլ-Խազնեն է` կառուցված հին հունական ճարտարապետության ազդեցությամբ:
3. Լունմեն
Լունմենը Բուդդայի և նրա աշակերտների քանդակների ապաստարանն է: Դրանք կերտված են քարանձավներում և ժայռերում` ուղղված դեպի Սյանշան և Լոնգմենշան չինական լեռները: Առաջին քանդակները ստեղծվել են մ. թ. 400-1100 թվականների ընթացքում: Քանդակները հիասքանչ են և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դրանք անվանել է «մարդկային գեղարվեստական ստեղծագործության հիասքանչ գործեր»:
2.Աջանտա
Աջանտայի քարանձավները գտնվում են Հնդկաստանի Մախարաշտրա նահանգում և բաղկացած են Բուդդայի 30 քանդակից:
1.Էլորա քարանձավներ
Էլորայի քարանձավները համաշխարհային ժառանգության հնդկական օբյեկտ են: Դա աշխարհում ստեղծված հիասքանչ գործերից մեկն է, որը գերազնացում է անգամ Պետրայի գեղեցկությունը: Քարանձավները ստեղծված են հինդուիստական, բուդդիստական և ջայինական ավանդույթներով՝ մ.թ. 5-10-րդ դարերում: Կրոններից յուրաքանչյուրի տաճարն աչքի է ընկնում իր յուրօրինակ գեղեցկությամբ: Տաճարները մեկը մյուսին նման չեն:
