Սահմանադրական փոփոխությունների թափ հավաքող գործընթացում երբեմն ուղղակի, երբեմն անուղղակի, բայց էական ուղեկցող թեմաներից մեկը Ռոբերտ Քոչարյանի դիրքորոշումն է այդ գործընթացի հանդեպ: Բացատրությունն այն է, որ Քոչարյանը հավակնում է վերադառնալ նախագահի պաշտոնին, սակայն կառավարման մոդելի փոփոխությունը ըստ էության փակում է այդ ճանապարհը: ՀՀԿ խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար Վահրամ Բաղդասարյանը հայտարարում է, որ չի կարծում, թե Քոչարյանը «ոչ»-ի ճանապարհով կփորձի վերադառնալ քաղաքականություն, նա ունի դրա այլ հնարավորություններ:
Ռոբերտ Քոչարյանը իր նախագահական պաշտոնավարումից հետո այդպես էլ ոչ մի անգամ հստակ չներկայացրեց իր քաղաքական ծրագրերի և հավակնությունների շրջանակը՝ մշտապես փորձելով թարմ պահել անորոշ մի ինտրիգ: Առավելագույն հստակությունն այն է եղել, երբ Քոչարյանը հայտարարել է, որ իր վերադարձը կախված է որոշ հանգամանքներից: Այսինքն՝ նա չի բացառել, որ վերադառնալու ցանկություն այնուհանդերձ ունի: Ահա այս ֆոնին, հասարակական ընկալում կա, որ 2018-ի նախագահական ընտրություններին Քոչարյանը կարող էր անել իր վերադարձի փորձը՝ նկատի առնելով, որ Սերժ Սարգսյանը իր թեկնածությունը չի կարող առաջադրել: Եվ որպեսզի Քոչարյանը փորձի հնարավորություն չունենա, Սերժ Սարգսյանը նախաձեռնում է կառավարման մոդելի փոփոխություն և նախագահի լիազորությունները էապես նվազեցնում:
Քոչարյանն ինքը ուղղակիորեն դեմ հանդես չի եկել այս փոփոխություններին, թեև տարբեր առիթներով ասել է, որ դրանց կարիքը այսօր չկա: Փոխարենը այդ փոփոխություններին կոշտ դեմ է հանդես գալիս Վարդան Օսկանյանը, որը փետրվարյան իրադարձություններից հետո թողեց ԲՀԿ-ն և այնտեղ համարվում էր Ռոբերտ Քոչարյանի շունչը, նրա ամենավստահելի զինակիցներից մեկը քաղաքական դաշտում: Մի քանի օր առաջ տեղեկություն տարածվեց, որ Վարդան Օսկանյանն ԱՄՆ դեսպանի հետ զրույցում, մի ընդունելության ժամանակ, հերքել է կուսակցություն բացելու մասին խոսակցությունները: Սա նշանակում է, որ Ռոբերտ Քոչարյանը մտադիր չէ, այսպես ասած, համակարգված պայքար նախաձեռնել սահմանադրական բարեփոխումների դեմ: Պայմանավորվածություննե՞ր են եղել Սերժ Սարգսյանի հետ, թե՞ Ռոբերտ Քոչարյանը պարզապես անիմաստ ու անհեռանկար է համարել նմանօրինակ պայքարը, եթե չի միանում Գագիկ Ծառուկյանը, եթե չի միանում ՀՅԴ-ն, դժվար է ասել: Սակայն Ռոբերտ Քոչարյանի որոշումը զուտ ռացիոնալության տեսանկյունից ամենևին զարմանալի չէ:
Քոչարյանն իսկապես չունի համակարգված քաղաքական պայքարի ռեսուրս անգամ ներիշխանական առումով: Զուտ այն, որ նա այդպես էլ որևէ կերպ որևէ հստակ մեսիջ չհղեց իշխանական որևէ թևի, արդեն իսկ նրա հանդեպ առաջացրեց ներիշխանական անվստահություն: Քոչարյանը այդպես էլ հստակ չհայտարարեց, որ ունի այս կամ այն քաղաքական պլանը: Իսկ դա իշխանության ներսում ընկալվեց որպես թուլություն: Մինչդեռ սկզբնական շրջանում, երբ նա նոր էր թողել իշխանությունը, իշխանական համակարգում մեծ էր դժգոհությունը Սերժ Սարգսյանից և կարոտախտը քոչարյանական ժամանակների հանդեպ: Ռոբերտ Քոչարյանը, սակայն, չգեներացրեց այդ դժգոհությունը անհրաժեշտ հստակությամբ, փոխարենը Սերժ Սարգսյանը կարողացավ «վարժեցնել» համակարգն իրեն, և արդյունքում ներհամակարգային դժգոհության վրա Սերժ Սարգսյանի դեմ խաղ կառուցելը Ռոբերտ Քոչարյանի համար դարձավ ավելի ու ավելի դժվար, և այսօր այն կախված է ուղղակիորեն կա՛մ Սերժ Սարգսյանի որևէ կոպտագույն վրիպումից և սայթաքումից, կա՛մ արտաքին քաղաքական կենտրոնների որևէ որոշումից: Երկու պարագայում էլ կարծեք թե չկան նման զարգացումները հնարավոր կամ հավանական համարող շոշափելի նախադրյալներ:
Եվ այս պայմաններում Ռոբերտ Քոչարյանի համար քաղաքականություն վերադարձի, այն էլ՝ «ոչ»-ով վերադարձի հնարավորությունները իսկապես նվազագույնի են հասնում, և երկրորդ նախագահը այդ տեսանկյունից հրաժարվելով ակտիվ նախաձեռնություններից, ըստ էության ռացիոնալ է գնահատում իրավիճակը: Խնդիրն այն է, որ հանրային աջակցությունը Քոչարյանի պարագայում ուղղակի զրոյական է՝ զուտ միայն Մարտի 1-ն անգամ հաշվի առնելով: Ավելին՝ ինչքան էլ երկրորդ նախագահը ակտիվ լինի, կա մի սահման, որից այն կողմ նա կաշկանդված է՝ ոչ մի քաղաքական միավոր չի ցանկանում ուղղակի անվանական առնչություն ունենալ նրա հետ, քանի որ հստակ պատկերացնում են հասարակական վարկանիշի բացակայությունը և հարվածը, որ կարող են ստանալ այդ դեպքում: Այսինքն՝ Ռոբերտ Քոչարյանը իսկապես փակուղային վիճակում է քաղաքականություն վերադարձի առումով, և այս պարագայում իրապես անհամարժեք կլինեն նրա նախաձեռնությունները, և երկրորդ նախագահին ըստ ամենայնի կմնա փորձել Սերժ Սարգսյանի հետ պայմանավորվածությունների գալ նոր իշխանական համակարգում իր կապիտալային անձեռնմխելիության կամ անվտանգության հարցերի շուրջ:
Խնդիրն այստեղ հանգում է նրան, որ ահա այս հարցում Ռոբերտ Քոչարյանը կարող է ընտրել տարբեր մարտավարություն: Մի դեպքում նա կարող է պարզապես ուղղակիորեն բանակցության մեջ մտնել Սերժ Սարգսյանի հետ, մյուս դեպքում նա Սերժ Սարգսյանին կարող է փորձել բերել իր հետ բանակցության գործընթացի դեմ ստվերային, կուլիսային նախաձեռնությունների միջոցով, որոնք ի զորու չեն լինի, իհարկե, տապալել սահմանադրական գործընթացը, բայց կարող են գլխացավանք լինել Սերժ Սարգսյանի համար: Այս դեպքում, սակայն, շատ բան կախված է, իհարկե, նրանից նաև, թե Սերժ Սարգսյանն ինչքան լուրջ կվերաբերվի այդ գլխացավանքին և կփորձի ուղղակի պայմանավորվել ու խուսափե՞լ դրանից, թե՞ դիտարկել աշխատանքային խնդիր՝ փորձելով առանց պայմանավորվելու լուծել այդ խնդիրը հընթացս:
Այն, որ Վահրամ Բաղդասարյանը հայտարարում է, որ Քոչարյանն ունի քաղաքականություն վերադառնալու այլ հնարավորություններ՝ «ոչ»-ից բացի, կարծեք թե հուշում է, որ պայմանավորվածության նախատրամադրվածություն Սերժ Սարգսյանի մոտ առկա է, պարզապես նա երևի թե ցանկանում է, որ Քոչարյանը հարցնի առաջինը, թե «վերադարձի» ինչ հնարավորություններ կան:
Լուսանկարը` Yerevan.Today-ի
