Հայաստանի ներկայիս քաղաքական քննարկումներում, թեև նաև ընդհանրապես վերջին երկու-երեք տարիներին, և հատկապես Պուտինի, այսպես ասած, վերադարձից հետո, տարածված բաժանում կա այն մասով, որ Սերժ Սարգսյանն Արևմուտքի «մարդն» է, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանը՝ Ռուսաստանի, և որ Սարգսյանին Արևմուտքն է ուզում պահել իշխանության, իսկ Քոչարյանին էլ իշխանության է ուզում բերել Ռուսաստանը՝ Հայաստանի արևմտյան ընթացքը կանխելու համար:
Սա, իհարկե, իրավիճակի զգալիորեն պայմանական բնորոշումն է, բայց, ընդհանուր առմամբ, կա հենց այդ ընկալումը: Իրականում, խնդիրը, թերևս, այլ է և Սերժ Սարգսյանի ու Ռոբերտ Քոչարյանի այդ բաժանումը փոքր-ինչ արհեստական է, մտացածին և կտրված է իրականությունից: Անշուշտ, նկատելի է, որ Սերժ Սարգսյանն իր քաղաքական ծրագրերի պաշտպանությունը սկսել է փնտրել առավելապես Արևմուտքում, թեև անկասկած փորձելով պահել նաև Ռուսաստանի բարյացակամության համար անհրաժեշտ նշաձողը, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանն էլ իր քաղաքական ծրագրերի պաշտպանությունը փորձում է գտնել Մոսկվայում: Սակայն դա գործընթացի, թերևս, մակերեսային, առերևույթ հարթությունն է, իսկ խորքում, ըստ ամենայնի, կատարվում է այլ բան և այդտեղ արդեն չկա Սերժ Սարգսյանի կամ Քոչարյանի ռուսամետության կամ արևմտամետության խնդիր: Այստեղ խնդիրը Հայաստանի իրավիճակի և համաշխարհային գործընթացների տրամաբանության հարաբերակցությունն է: Այդ հարաբերակցությունը Հայաստանի իշխանությունից պահանջում է քաղաքական վեկտորը թեքել դեպի Արևմուտք: Թեև քաղաքական դասերի կամ խմբերի մակարդակով այդ թեքման, և ընդհանրապես որևէ թեքման հիմքում միշտ լինում է իշխանական կամ խմբակային-կուսակցական շահը, այդուհանդերձ այդ շահը ձևավորվում է ընդհանուր քաղաքակրթական համատեքստում՝ ներառելով շատ ավելի լայն և հիմնարար հարցեր, քան իշխանական կամ կուսակցական շահը:
Ի վերջո, որքան էլ առօրյայում երկրի կառավարումը իրականացվել և իրականացվում է այդ շահի գերակայությամբ, այդուհանդերձ ընդհանուր պետական ընթացքում անգամ այդ նեղ շահերը ձևավորվում են որոշակի աշխարհաքաղաքական համատեքստում: Իսկ այդ համատեքստում ներկայումս գերակա է արևմտյան վեկտորը, քանի որ չնայած տոտալ ճգնաժամին, ամենից կենսունակ մեխանիզմը պետությունների կառավարման և հասարակությունների կազմակերպման արևմտյան քաղաքակրթական մեխանիզմն է: Հետևաբար, պետական քաղաքականության վեկտորի Հայաստանի իշխանության ընտրությունը պայմանավորված է հենց դրանով:
Արևմտյան աշխարհաքաղաքական գործոնն անհամեմատ ազդեցիկ է և աշխարհի հանգուցային տարածաշրջաններում հաջողությամբ առաջ է մղում իր ծրագրերը: Հետևաբար, Հայաստանի համար առնվազն ռազմավարական անմտություն կլինի այդ ընթացքին հակադրվելն ու ճամբարավորվելը: Դա ամենևին չի նշանակում ճամբարավորվել ընդդեմ Ռուսաստանի: Դա կլինի ոչ պակաս ռազմավարական անմտություն: Խոսքն ընդամենը Ռուսաստանի շահի համար Արևմուտքի դեմ չճամբարավորվելն է, քանի որ Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմավարական շահերն այստեղ էական հակասության մեջ են: Այդ իրավիճակը շատ բարդ է Հայաստանի համար, հղի թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական բարդություններով, ինչին մենք, ի դեպ, նաև ականատես ենք լինում: Սակայն Հայաստանի համար այլընտրանք չկա և հարկավոր է ինտենսիվացնել Արևմուտքի հետ հարաբերությունը և համարժեք արձագանքել աշխարհաքաղաքական երկարաժամկետ իրողություններին, առավել ևս, որ Հայաստանը դրանցում ունի առանձնահատուկ նշանակություն ոչ թե մանրադրամի, այլ գործընկերոջ իմաստով:
Հայաստանն իր մարդկային պոտենցիալով ամենից կենսունակն է տարածաշրջանում թե՛ թուրք-ադրբեջանական էքսպանսիան արժեքային, քաղաքակրթական մակարդակում զսպելու, թե՛ ընդհանրապես հարավկովկասյան տարածաշրջանում առաջատար տեխնոլոգիական երկիր դառնալու համար: Ի վերջո, թուրք-ադրբեջանական էքսպանսիոն մտադրությունների դիմաց պետք է դրվեն ոչ միայն զորքեր, այլ արժեքներ, տեխնոլոգիա, քաղաքակրթություն: Այս հարցերն են ներկայումս հանդիսանում արևմտյան վեկտորի և Հայաստանի պետական քաղաքականության երկարաժամկետ մերձեցման հիմքերը, և դրանց չարձագանքելը Հայաստանի որևէ իշխանության համար կարող էր լինել կատարյալ անմտություն:
Եվ այս տեսանկյունից Ռուսաստանն էլ հասկանում ու գիտակցում է ինչն է խնդիրը: Դրանով է պայմանավորված այն, որ Մոսկվան չնայած Հայաստանի որոշակի բեկումներին և թեքումներին, չի ձեռնարկում երկրում ապակայունացման և իշխանափոխության միտված քայլեր: Մոսկվան հասկանում է, որ իր մրցակիցը Հայաստանում ոչ թե անձերն են ու խմբերը, այլ ժամանակը: Այդ տեսանկյունից, Ռուսաստանի համար Ռոբերտ Քոչարյանը կարող է լինել ներքաղաքական ազդեցության, Սերժ Սարգսյանի հետ հարաբերությունների պարզաբանման գործոն կամ գործիք, սակայն Մոսկվան երբեք չի ձգտի Քոչարյանին բերել իշխանության` հասկանալով, որ դա հիմնարար խնդրի լուծում չէ, և Ռոբերտ Քոչարյանն ինքը իր կառավարման տարիներին վկայել է, որ պատրաստ է Արևմուտքի հետ ամենասերտ հարաբերության և դրա կարևորությունը գիտակցում է թեկուզ անձնական շահերի կտրվածքում, որոնք որքան էլ հակասեն պետական և հասարակական շահին, ի վերջո չեն կարող լիովին դուրս լինել և առանձին գոյություն ունենալ դրանց ուղեծրից դուրս: Եվ երևի թե անհրաժեշտ է ներիշխանական հարաբերությունները դիտարկել խորքային այդ կտրվածքով, ոչ թե բավարարվել միայն մակերեսային իրադարձությունների և ընկալումների դիտարկմամբ:
