Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը հանդես է եկել նոր կարգավիճակում: Այսուհետև նրան պետք է անվանել «արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդական»: Համենայն դեպս, սոցիալական X հարթակի գրառմամբ նա իրեն այդպես է ներկայացրել: Հաջիևի գրառման առիթն ԱՄՆ սենատոր Էդ Մարկի հարցազրույցն է, որտեղ նա ներկայացրել է Ադրբեջանի նախագահի հետ հանդիպմանը և Կլիմայի հարցերով խորհրդաժողովին ելույթի հիմնական թեզերը:
Հաջիևի գնահատմամբ՝ ամերիկացի սենատորն այնպես է ներկայացրել, որ հաճելի լինի հայկական լոբբիին և իր հերթին ներկայացրել է ԱՄՆ օրենսդիրներին Ադրբեջանի «պահանջները»: Այդ շարքում նա առաջինը շեշտել է «Ազատության աջակցության ակտի» 907–րդ ուղղումը, որ Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսն ընդունել է 1992 թվականին: Այդ օրենքը սկզբունքային է, քանի որ Ադրբեջանին ճանաչում է Լեռնային Ղարաբաղի դեմ պատերազմ սանձազերծող-ագրեսոր:
Երկրորդ բացահայտումը, որ Հաջիևն արել է, վերաբերում է ԼՂՀ նախկին նախագահներին և այլ պաշտոնյաներին: Ալիևի խորհրդականը պնդել է, որ նրանց կատարած հանցագործությունների հետաքննությունը հասնելու է տրամաբանական ավարտի, նրանք կանգնելու են դատարանի առջև: Հասկացվում է, որ ԱՄՆ օրենսդիրներն Ալիևի հետ հանդիպմանը ԼՂՀ նախկին նախագահների և մյուս պաշտոնյաների կալանքը վիճարկել են և առաջարկել, որ նրանք ազատ արձակվեն: Ուշագրավ է, որ Հաջիևը Ռուբեն Վարդանյանին առանձնացրել է և նրան անվանել «օլիգարխ»:
Հաջիևի երրորդ առարկությունը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության վերադարձի իրավունքին: Նրա մեկնաբանությամբ՝ ԼՂ հայերը կարող են վերադառնալ, եթե ընդունեն Ադրբեջանի քաղաքացիություն: Ընդ որում` նրանք այդ հարցով կարող են դիմել «միայն անհատապես»: «Դիմումը ենթակա է օրենսդրությամբ սահմանված կարգով քննության»,- ասել է Հաջիևը և ավելացրել, որ զուգահեռաբար պետք է ճանաչվի նաև Հայաստանից արտաքսված ադրբեջանցի արմատական բնակչության վերադարձի իրավունքը:
Կարելի է և պետք է Հաջևին հիշեցնել, որ միայն Բաքվից բռնատեղահանվել է 204 հազար հայ: Եվ նրանց վերադարձի իրավունքը ճանաչելի է: Ընդ որում՝ հայերը Բաքվում բնակվել են կոմպակտ, և Ադրբեջանի կառավարությունը պարտավոր է վերականգնել Հայկավան (Էմանիքենդ) քաղաքամասը: Այդ դեպքում Բաքուն պետք է Երուսաղեմի օրինակով բաժանվի երկու հատվածների:
Հաջիևը պետք է իրեն հաշիվ տա, որ անցյալ տարվա սեպտեմբերի վերջին ԼՂ հարյուր հազար հայ բնակչությունը ոչ թե խաղաղ պայմաններում անհատական «տեղափոխման» որոշում է ընդունել, այլ ենթարկվել է զանգվածային բռնատեղահանության և ունի կոլեկտիվ վերադարձի իրավունք: Ադրբեջանի նախագահի խորհրդականին հարկ է հասկացնել, որ ԼՂ հայ բնակչությունը պետականակիր սուբյեկտ է հանդիսացել և Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետության, և Ադր. ԽՍՀ սահմաններում և միջազգային իրավունքի տեսակետից շարունակում է ճանաչված լինել որպես ինքնորոշման իրավունքի սուբյեկտ:
Այդուհանդերձ, Հիքմեթ Հաջիևի լեզուն երկար չէր լինի, եթե անցյալ տարվա օգոստոս-սեպտեմբերին քաղաքական Ստեփանակերտը գտնվեր արժանապատիվ բարձրության վրա և հասներ ԼՂ հայ արմատական բնակչության անվտանգության, քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների երաշխավորմանը: Այդ հնարավորությունը, ցավոք, մսխվել է:
Իսկ անցած մեկ տարուց ավելի ժամանակահատվածում ի՞նչ է արել Ստեփանակերտի քաղէլիտան: Գործնական քաղաքականության առումով՝ ոչինչ, որովհետև Բաքվի, Ադրբեջանի իշխանությունների հետ կոմունիկացիա հաստատելու ոչ քայլ չի ձեռնարկել: ԱՄՆ սենատորները և կոնգրեսականները, Եվրախորհրդարանը, ԵԽԽՎ-ն, իրավապաշտպան միջազգային կառույցներն իրենց հայտարարություններով, ընդունած բանաձևերով հնարավորություն են ստեղծում, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղի ընտրված ներկայացուցիչները խնդիրները Բաքվի հետ քննարկելու սառնասրտություն, կամք և հետևողականություն ցուցաբերեն: Ստեփանակերտը շարունակում է լռել: Ինչո՞ւ:
