– Առաջիկայում կայանալու է ԵԽԽՎ աշնանային նստաշրջանը, որի ընթացքում ամենայն հավանականությամբ Հայաստանի հարցը քննարկվելու է թե՛ մոնիտորինգի հանձնաժողովում, թե՛ այլ հանձնաժողովներում: Հաշվի առնելով ներքաղաքական վերջին զարգացումները, մասնավորապես` ՀԱԿ-իշխանություն երկխոսությունը, կարելի՞ է համարել, որ այդ ամենը որևէ կերպ կազդի Հայաստանի հարցի քննարկման շեշտադրումների վրա:
– Ըստ էության, ՀԱԿ-ը իշխանությանը հնարավորություն տվեց դեմքը փրկած դուրս գալ այն իրավիճակից, որը հենց իշխանությունն ինքն էր ստեղծել 2008թ. նախագահական ընտրությունների հետ կապված: Իշխանությունը, օգտագործելով այդ երկխոսությունը, կարող էր իր դեմքը փրկել թե՛ ներսում` հասարակության առջև, թե՛ դրսում: Սակայն իշխանությունն օգտագործեց միայն դրսի ֆակտորը` ներսում ոչ մի հարց չլուծելով, իշխանությունը փորձում է միջազգային կազմակերպություններին, տարբեր երկրների ցույց տալ, որ ինքը բոլոր խնդիրները` կապված անօրինականությունների և մարդու իրավունքների հետ լուծել է: Իհարկե, ԵԽԽՎ-ում ամեն ինչը հալած յուղի պես չի ընդունվում, և այն հարցերը, որոնք դրված են ԵԽԽՎ պահանջների մեջ` կապված Մարտի 1-ի դեպքերի բացահայտման, խոսքի ազատության հետ, դեռևս դրված են, քանզի դրանց մասին իշխանություններն այսօր չեն խոսում: Ճիշտ է, այսօր Հայաստանում այնքան քաղբանտարկյալ չկա, ինչպես էր երեք տարի առաջ, բայց քաղաքական հայացքների համար հետապնդումը շարունակվում է: Կարծում եմ` այս հարցերին ԵԽԽՎ-ն ուշադրություն կդարձնի:
– Իսկ այդ դեպքում, Ձեր գնահատմամբ, պաշտոնյաների ձերբակալությունները, որոնք իշխանությունը գնահատում է որպես առկա խնդիրների լուծման ճանապարհին արվող քայլեր, ի՞նչ են, ներքին փոփոխություննե՞ր չեն:
– Իշխանական հիմնական լծակները այսօր գտնվում են մի քանի ուժերի ձեռքում` ուժային-իրավապահ համակարգ, որտեղ կարելի է մտցնել նաև դատախազությունը, չնայած ոստիկանության և դատախազության միջև տարաձայնություններ կան, ֆինանսական-օլիգարխիկ համակարգը և կրիմինալը: Այս ուժերի միջև մրցակցություն է գնում Սերժ Սարգսյանի առջև ցույց տալու համար, թե ով ավելի կարևոր դեր կատարեց վերջինիս իշխանության բերելու գործում: Եվ տարբեր ժամանակներում այս ուժերից մեկն ավելի կարևոր դառնալով լկտիանում է, և այդ հանգամանքը ստիպում է նույն Սերժ Սարգսյանին իր կողքին գտնվող մյուս ուժերի միջոցով զսպել վերջիններիս: Եվ ահա դա է պատճառը, որ մենք հանկարծ տեսնում ենք, որ ինչ-որ պաշտոնյա է ձերբակալվում, հեռացվում պաշտոնից, նաև քրեական գործեր են հարուցվում:
– Երկխոսության այն ընթացքը, որ եղավ, և կոալիցիայի ու ՀԱԿ-ի պատվիրակությունները բանակցեցին աշխատանքային հանդիպումների շրջանակում, ինչպե՞ս կգնահատեք:
– Թվում էր, թե արտահերթ ընտրությունների պահանջը ֆանտաստիկ է, ինչպես նաև փոքր` համեմատած այն խնդիրների հետ, որ կան Հայաստանում: Սակայն իրականում բոլոր այն խնդիրները, որոնք հուզում են հասարակությանը, կարող են լուծվել միայն արտահերթ ընտրությունների պարագայում: Փաստացիորեն հասարակությունը ՀԱԿ-ի միջոցով իշխանություններին կոչ է անում փորձել ստեղծել նորմալ ընտրական համակարգ, պայմանավորվելով ընտրական կարգուկանոնի, ոչ թե տեղերի, շուրջ` գնալ արտահերթ և քաղաքակիրթ ընտրությունների` հասարակությանն ի վերջո ներգրավելով այդ պրոցեսի մեջ որպես հիմնական դերակատար: Սա, իհարկե, շատ դժվար է անել, որովհետև հասարակությունն արդեն չի հավատում, որ մեր երկրում ընտրությունների միջոցով հնարավոր է ինչ-որ բան փոխել, սակայն եթե ընդդիմությունն ու իշխանությունը միասին հայտարարեին, որ դա հնարավոր է և իրենք պատրաստ են գնալ դրան, ապա դա թույլ կտար հասարակությանը հավատալ, և դա կլիներ սկիզբը այն մոդելի, որի մասին երազում ենք շատերս: Արտահերթ ընտրությունները ցույց են տալիս երկու կողմերի, հատկապես իշխանության, պատրաստակամությունը գնալ այլ ճանապարհով` ցույց տալով, որ այն կառավարման ձևը, որ եղել է մինչ այդ, այժմ անընդունելի է: Եվ հենց այս պարագայում հասարակությունը կարող է հավատալ:
– Պարոն Իգիթյան, իսկ երկխոսության շարունակության հնարավորություն տեսնո՞ւմ եք:
– Իմ կարծիքով` երկխոսությունը միշտ էլ եղել է և կշարունակվի, բայց ոչ սեղանի շուրջ, քանզի ընդդիմության հայտարարություններին իշխանությունն այս կամ այն կերպ արձագանքել է: Ինչպես օրինակ` քաղբանտարկյալների հարցը, թեև չկար երկխոսություն, սակայն ՀԱԿ-ի հաջորդական քայլերը, ճնշումները բերեցին այն իրավիճակի, որ իշխանությունը արձագանքեց ու ազատ արձակեց քաղբանտարկյալներին: Այսօր Հայաստանն ունի շարժվելու երկու տարբերակ` քաղաքական պայքարի միջոցով անցկացվող արտահերթ ընտրություններ, որն իրենից ենթադրում է դասական պայքար` հասարակության բոլոր շերտերը ներկայացնող կուսակցությունների մասնակցություն: Իսկ եթե իշխանությունը չգնաց այդ առաջին տարբերակով և որոշեց պահպանել ներկայիս իրավիճակը, ապա չի բացառվում, որ իշխանության մեջ առկա տարբեր շերտերի միջև լինելու են որոշակի պառակտումներ և իշխանության թուլացում: Այս ուժերի պայքարը կլինի այն ժամանակ, երբ հասարակությունը ներգրավված չլինի այս գործընթացներին, իսկ եթե հասարակությունը դուրս գա անտարբերության մթնոլորտից և ինքը դառնա թելադրող, ապա ինչ կարող են անել օլիգարխները:
– WikiLeaks-յան հրապարակումների մասնավորապես այն հատվածները, որոնք վերաբերում են արտաքին քաղաքական հարցերին, Ձեր գնահատմամբ, ինչպե՞ս կարող են ազդել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վրա:
– Այդ հրապարակումներից ոչ այնքան հետաքրքիր, որքան զավեշտալի դրվագներ են պարզվում: Ստացվում է, որ պաշտոնյաները, որոնք ձևացնում են, թե գործում են օրենքով, իրենց կուսակցության ծրագրով, մի բան ասում են հասարակությանը, մի բան են ասում իրենց գործընկերներին, մի բան` Եվրախորհրդին, մեկ այլ բան` Ռուսաստանին և բոլորովին այլ բան` ԱՄՆ պաշտոնյաներին: Իմ կարծիքով` այդ մարդիկ մի քիչ սխալ են պատկերացնում կոմպլեմենտար քաղաքականություն կոչվածը: Այս ամենը ոչ միայն անթույլատրելի է, այլ նաև վտանգավոր, քանզի այդ մարդիկ պետություն են ներկայացնում, և պետությունը պետք է տանի բաց քաղաքականություն, միայն այդ դեպքում կարելի է հաջողության հասնել: Ցանկացած հարցում, ասենք` ԼՂ հարցում մենք պետք է ունենանք մեր հստակ դիրքորոշումը և այդ դիրքորոշումը պետք է հստակ արտահայտենք թե՛ Ռուսաստանում, թե՛ ԱՄՆ-ում, թե՛ Պարսկաստանում և թե՛ ցանկացած երկրում ու կազմակերպությունում: Ավելին` առաջին հերթին հասարակությանը պետք է տեսանելի և հասկանալի լինի պետության դիրքորոշումը: Սակայն մենք տեսնում ենք հակառակը, երբ պետական պաշտոնյաները նույնիսկ անձնական խնդրանքի ձևով խնդրում են Միացյալ Նահանգներին իրենց իշխանությունը պահելու համար որոշ քայլեր կատարել: Հստակ տարանջատում պետք է լինի, քանզի մի բան է, երբ պաշտոնյան նման զրույցներ է ունենում ներկայացնելով իրեն, իր կուսակցությունը կամ ինչ-որ կազմակերպություն, և մեկ այլ բան, երբ երկիր է ներկայացնում: Այդ կերպ պաշտոնյաները խոցելի դառնալով` խոցելի են դարձնում նաև երկիրը:
– Նույն WikiLeaks-ի հրապարակումներից տեղեկանում ենք, թե ինչպես է Սահմանադրական դատարանի անդամը, ԱԺ փոխխոսնակը ԱՄՆ դիվանագետին պատմում ներքին հարցեր և դրանով փաստում, թե ինչ ահաբեկված վիճակում են իրենք գտնվում: Պարոն Իգիթյան, արդյո՞ք այս հանգամանքը չափազանց վտանգավոր հարված չէ մեր ազգային անվտանգությանը:
– Անկախ WikiLeaks-ի հրապարակումներից, եթե դուրս գանք փողոց և խոսենք քաղաքացիների հետ, ապա նրանցից յուրաքանչյուրը կասի, որ մեր երկրում անկախ և տարանջատված չեն ոչ դատական, ոչ գործադիր, ոչ օրենսդիր իշխանությունները: Այնպես որ, մեզ պետք չէ կարդալ WikiLeaks-ը, որպեսզի հասկանանք, որ 2008թ. մարտի 1-ից հետո եղած բոլոր դատական գործերը շինծու էին, երբ հակասական ցուցմունքների հիման վրա որոշակի խումբ դատավորներ, որոնց իշխանությունը օգտագործում էր, անտրամաբանական դատավճիռներ էին կարդում: Այնպես որ, մեզ համար նորություն չէ, սակայն շատ ցավալի է, որ նույնիսկ Սահմանադրական դատարանի անդամի վրա, որն իբրև թե պաշտպանված պետք է լինի Սահմանադրությամբ և օրենքով, ճնշումներ են գործադրվում: Փաստն այն է, որ Հայաստանում ցանկացած մեկի վրա կարելի է ճնշում գործադրել, քաղաքացին այսօր Հայաստանում իրեն պաշտպանված չի զգում, որովհետև տեսնում է, որ նույնիսկ Սահմանադրությամբ պաշտպանվող պաշտոնյան պաշտպանված չէ: Ճիշտ է, առաջին հայացքից կարող է անընդունելի և ոչ բարոյական համարվել այն հանգամանքը, երբ պաշտոնյան այլ երկրից խնդրում է օգնություն, ինչ-որ ներքին հարցեր է պատմում, բայց իրականում կարելի է հասկանալ այդ մարդուն, քանզի պարզ է, որ ինքն իրեն անպաշտպան է զգում և չի բացառում, որ կարող է պատժվել իրեն տրված հրամանը կատարելիս ինչ-ինչ սխալ թույլ տալու դեպքում: Ընդհանուր տեռոր է Հայաստանում:
