«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է հրապարակախոս, թատերագետ Արա Նեդոլյանը։
– Արա, ըստ էության պատմության մեջ առաջին անգամ ամբողջ տարածաշրջանում տեղի է ունենում իշխանություն և ընդդիմություն երկխոսություն, ինչը բնավ միանշանակ չի ընդունվում հասարակության կողմից: Որպես արվեստագետ` այս ամենում տեսնո՞ւմ եք, արդյոք, ռացիոնալ հատիկ:
– Այս երկխոսությունը հարկադրված, ուրույն երևույթ է քաղաքական մշակույթում, քանի որ երբ գործում է ընտրություններով իշխանություն ձևավորելու մեխանիզմը (ինչպես օրինակ` Թուրքիայում), նման երկխոսության կարիք բնավ չի առաջանում, իսկ երբ չի գործում, ինչպես արաբական աշխարհում կամ հետսովետական տարածքում, ապա գործը հասնում է ապստամբա-առճակատային զարգացումներին: Հայաստանի դեպքն այստեղ իսկապես որ արդիականության մեջ ուրույն է, հիշեցնում է ԽՍՀՄ փլուզման փուլում սոցիալիստական ճամբարի բռնապետության ապամոնտաժման պրոցեսը: Տարօրինակ կարծիք է հայտնվում, որ սա երկխոսություն չէ, քանի որ ընդդիմությանը չի հետաքրքրում իշխանության կարծիքը կյանքի մասին, բնավ չի հետաքրքրում, հետաքրքրում է բռնազավթված իշխանությունը խաղաղ հանձնելու մեխանիզմի մշակումը:
– Արա, ըստ էության սա քաղաքականության նահա՞նջ է, թե՞ քաղաքական ճգնաժամի հաղթահարման ուրույն փորձ:
– Քաղաքականության նահանջը հաճախակի կատարվում է հենց ապստամբության պայմաններում, երբ հարկադրաբար հերոսանում են ուժային տիպի, զենք վերցրած մարդիկ, այն դեպքում, եթե ապստամբությունը հասնում է զենքի կիրառման: Այս երկխոսությունը, հիմքեր շոշափելով ազատ ընտրությունների համար, իրենից ներկայացնում է հենց իշխանափոխության առավել կոնստրուկտիվ ձևը, առավել քաղաքականը և մարդկանց անհանգստացնում է ոչ թե սա քաղաքականություն է, թե ոչ, այլ մի այլ հարց՝ սա հեղափոխությո՞ւն է, թե՞ ոչ:
– Սա կարո՞ղ ենք, արդյոք, համարել մշակութային հեղափոխություն, նոր քաղաքական մշակույթ: Իսկ գուցե այս ամենը թվացյալ է, և ոչինչ էլ իրականում չի՞ կատարվում` բացի պարզ հաշվարկներից:
– Այո՛, սա սահմանադրական հեղափոխության կարևոր մասն է, իշխանափոխությունը, եթե դիտենք դա իբրև սահմանադրական կարգի հաստատման տարր և ոչ ինքնանպատակ, այժմ իրականացվում է հենց այս երկխոսության միջոցով, և իշխանափոխությունը կատարվում է, բանակցությունների ձևով արտահայտվում է երկիշխանության, կամ իշխանությունը փոխանցելու կարգավիճակը: Սա ինձ համար անվիճելի է, մենք կարող ենք մեզ հարց տալ միայն՝ իշխանափոխությունը բերելո՞ւ է սահմանադրական հեղափոխությանը, թե՞ ոչ: Այդ հեղափոխությունը ոչ թե ավարտվում է, այլ նոր միայն սկսում է իշխանափոխության պահից, և այստեղ կարևոր է լինելու հասարակության ակտիվ մասնակցությունը, անգամ՝ հասարակության ճնշումը նորընտիր, լեգիտիմ իշխանությունների վրա, որ այդ հեղափոխությունը իսկապես կատարեն և ոչ թե բավարարվեն ձեռք բերած իշխանությունով: Այդ ժամանակ, կարծում եմ, կառողջանան հարաբերությունները հասարակության տարբեր շերտերի միջև, որովհետև այսօր զգալի մի շերտը կատարում է նույն սխալը՝ համարում է, որ հնարավոր է լինել ընդդիմության ընդդիմություն, և դրանով չծառայել, փաստացի, ներկայիս իշխանություններին: Իշխանափոխությունից հետո այդ շփոթության հնարավորությունն այլևս չի լինելու:
– Իշխանություն փոխանցելու կարգավիճակ որտե՞ղ եք տեսնում, բոլորը խոսում են երկու կողմերի թուլացման մասին, հասարակությունն ինչպե՞ս հավատա պրոցեսներին, երբ դրանք բաց չեն:
– Իշխանությունը մասնակցում է խաղաղ իշխանափոխությանն ուղղված բանակցություններին, դրանով իսկ արդեն կատարում է այդ իշխանափոխությունը, իրեն մնացել է որոշել միայն բանակցությունների պատասխանատու, հաջող է անցկացնում և հասնում խաղաղ իշխանափոխությանը, իրեն՝ կոալիցիայի կուսակցություններին, դրանով իրավունք է «գնում» հետագայում էլ մասնակցել քաղաքական կյանքին, կամ անպատասխանատու է անցկացնում և արդյունքում ստանում ոչ խաղաղ իշխանափոխություն, որից հետո ՀՀԿ-ԲՀԿ-ները հայտնվում են օրենքից դուրս, քաղաքական դաշտից դուրս, կորցնում են ապագայի հնարավորությունը: Իսկ ինչ վերաբերում է երկխոսության բաց չլինելու խոսակցություններին, նախ` բանակցությունների այլ առարկա, վերոնշվածից բացի, պարզապես գոյություն չունի, սկզբունքորեն չունի, իսկ բանակցությունների տեխնիկական մանրամասները ինձ, օրինակ, առանձնապես չեն հետաքրքրում, բայց ամեն դեպքում Կոնգրեսն առաջարկել էր դրանք անցկացնել ուղիղ եթերում:
– Արա, այս ամենը կարելի՞ է, արդյոք, համարել երկիրը ճգնաժամից դուրս բերելուն միտված իշխանության և ՀԱԿ-ի քայլեր: Եվ արդյո՞ք այս իշխանությունը նման քայլերի երբևէ պատրաստ է:
– Ինչպես ասում էր Ճապոնիայի կայսրը, երբ հռչակում էր երկրի անվերապահ կապիտուլյացիան Երկրորդ համաշխարհայինում՝ «մենք պետք է պատկերացնենք անպատկերացնելին և դիմանանք անդիմանալիին»: Հիմա մեր ինքնակոչ «իշխանությունները»՝ բանակցությունների միջոցով իրենց ու իրենց կողմնակիցներին ընտելացնում են անդիմանալիին՝ իշխանությունը հանձնելուն: Ասեմ, սակայն, որ ազատ ընտրությունների պայմաններում, իմ գնահատմամբ, նրանք կարող են մոտ 30 տոկոս ձայների հույս ունենալ: Դա է լինելու իրենց մխիթարական «պրիզը», իրենց հնարավորությունը շարունակելու գոյատևել Հայաստանի քաղաքական դաշտում, եթե, կրկնում եմ, այս բանակցությունները անցկացնեն պարտաճանաչ ու բարեհաջող:
– Իսկ եթե հանկարծ ավելի՞ ձայն ունենան, քան 30 տոկոս:
– Կլինի հաճելի անակնկալ իրենց համար և տհաճ` մեզ համար:
– Իսկ, այնուամենայնիվ, կլինե՞ն արտահերթ ընտրություններ:
– Կարծում եմ` սա է Կոնգրեսի անվերապահ պահանջը: Իսկ եթե դա տեղի չունենա, ուրեմն՝ երկխոսությունը կձախողվի իշխանության մեղքով, և իշխանափոխությունը կսկսի կորցնել իր խաղաղ բնույթը…
