Երեկ ԱԺ-ում քննարկվում էր «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու նախագիծը, որը խորհրդարան էին ներկայացրել պատգամավորներ Կարինե Աճեմյանը, Գալուստ Սահակյանը, Վահե Էնֆիաջյանը և Աղվան Վարդանյանը: Այս պատգամավորները առաջարկում են օրենքի գործողության ժամկետը երկարաձգել մինչև 2019թ. դեկտեմբերի 31-ը:
Հայաստանից դուրս գտնվող ՀՀ քաղաքացիները, ովքեր խուսափում են զորակոչից, համարվում են օրինախախտներ, նրանց նկատմամբ հարուցվում է քրեական գործ և հայտարարվում հետախուզում։ Այս օրենքի ընդունման նպատակն էր հնարավորություն տալ արտասահմանում ապրող ՀՀ այն քաղաքացիներին, ում 27 տարին լրացել էր, և ովքեր այլևս դուրս էին զորակոչային տարիքից, վճարել օրենքով սահմանված գումարը և ազատվել քրեական հետապնդումից: 2003թ. ընդունված և 2004թ.-ից գործողության մեջ մտած այս օրենքից օգտվել են 9147 քաղաքացիներ: Այս տարիների ընթացքում պետական բյուջե է մուտքագրվել 10 միլիարդը գերազանցող գումար: Ըստ խորհրդարանում ներկայացված վիճակագրության՝ ևս 12 հազար ՀՀ քաղաքացիներ, զինվորական ծառայությունից խուսափելու հիմքով գտնվում են հետախուզման մեջ, և օրենքի գործողության երկարացումը պետք է հնարավորություն տա նրանց վերադառնալ Հայաստան:
Պարզվում է, որ Հայաստան վերադառնալը այնքան էլ պարտադիր չէ, քանի որ առաջարկվող փոփոխություններով՝ իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը և հետախուզումը դադարեցնելու մասին դիմում կարող է ներկայացնել նաև լիազորված անձի միջոցով: Նախկինում այդ դիմումը պետք է ներկայացվեր անձամբ: Սա նշանակում է, որ Հայաստանին ոչ այնքան հետաքրքրում է այդ անձի վերադարձը Հայաստան, այլ նրա կողմից վճարվելիք գումարը: Այն որ գումարն առաջնային է, պարզ է դառնում նաև մեկ այլ փոփոխությունից․ եթե գործող օրենքով յուրաքանչյուր զորակոչի համար վճարվում էր 100 հազար դրամ, այս փոփոխություններով գումարի չափը կրկնապատկվում է՝ դառնալով 200 հազար, ստացվում է, որ ամբողջ ծառայության համար վճարվելիք գումարը կազմում է 3 մլն 600 հազար դրամ, քանի որ 18-ից մինչև 27 տարեկան ժամանակահատվածում կա 18 զորակոչ:
Օրենքը ԱԺ-ում ներկայացնող Կարինե Աճեմյանը փորձում էր ապացուցել, որ սա բարեսիրական օրենք է, որ բազմաթիվ ՀՀ քաղաքացիներ սպասում են այս օրենքի ընդունմանը, որ կարողանան տուն վերադառնալ: Պաշտպանության փոխնախարար Արտակ Զաքարյանը մի տեսակ սրտնեղված էր, որ նման օրենք է ընդունվում, քանի որ սա բանակից ազատվելու, զինծառայությունից խուսափելու օրինական հնարավորություն է ստեղծում: Բայց բոլորը կողմ են, որ օրենքը ընդունվի: Երևի հաշվել են, որ եթե այդ 12 հազար հետախուզվողները վճարեն այդ 3 մլն 600 հազար դրամը, ապա մոտ 80 մլն դոլարի չափ գումար է ստացվում: Այնքան էլ վատ չի, եթե ստացվի: Չնայած՝ «Ելք» խմբակցության անդամ Էդմոն Մարուքյանը կոչ էր անում ընդհանրապես հրաժարվել այդ գումարից, և կոչով դիմել այդ մարդկանց, ասելով, որ եթե նրանք իսկապես վերադառնան, ապա պետությունը պատրաստ է ներել նրանց: Ըստ Մարուքյանի՝ Հայաստանի համար ավելի կարևոր ու արժեքավոր են այդ մարդիկ, քան այն գումարը, որ նրանք պետք է վճարեն: Հասկանալի է, որ այդ մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը որևէ ցանկություն չունի վերադառնալ Հայաստան, և համաներումը ևս չի օգնի:
Ով պետք է օգտվի այս օրենքից: Այդ 12 հազարի մի մասի համար այս օրենքը կամ եղած, կամ չեղած: Խոսքը նրանց մասին է, ովքեր գտնվում են ԵՄ անդամ երկրներում կամ ԱՄՆ-ում, որպես փախստական հանձնվել են այդ երկրների իշխանություններին: Եթե նրանք ստացել են փախստականի կարգավիճակ, և մի մասն արդեն քաղաքացիներ են, նրանց ընդհանրապես այս օրենքը չի հետաքրքրում: Ճիշտ է, նրանք չեն կարող գալ Հայաստան, քանի որ հետախուզման մեջ են. Բայց հանուն նրա, որ կարողանան դա անել, հազիվ թե 6 հազար եվրոն գերազանցող գումար վճարեն: Այս օրենքը ավելի շատ վերաբերվում է Ռուսաստանում գտնվողներին, ովքեր չեն կարողանում դիմել պետական ատյաններ և քաղաքացիություն հայցել, քանի որ այդ դեպքում կպարզվի, որ նրանք հետախուզման մեջ են: Այդ մարդիկ ապրում են կիսալեգալ, աշխատում են հիմնականում առանց գրանցման: Արդյոք այդ մարդիկ պատրաստ են վճարել 7200 դոլար փրկագին, որպեսզի օրինականացնեն Ռուսաստանում իրենց կեցությունը: Մի մասը իհարկե կվճարի, բայց որ այս փոփոխության ընդունումից հետո մասսայական ներհոսք կսկսվի, կամ այդ 12 հազարը միանգամից կվազեն վճարելու այդ գումարը, և հաջորդ տարի երկրի բյուջեն 80 մլն դոլարի հավելյալ ներհոսք կունենա, իհարկե չի լինի:
Օդում կմնա մի այլ ավելի կարևոր հարց, այսպես կոչված՝ արդարության հարցը: Ենթադրենք երկու երիտասարդ խուսափել են զինծառայությունից, ապրում են Ռուսաստանում և որոշում են գալ Հայաստան; Նրանցից մեկը գումար ունի, և վճարելով այդ գումարը, ազատվում է քրեական հետապնդումից, իսկ մյուսը այդ գումարը չունի, և դատապարտվում է ազատազրկման: Ինչ է, ուզում ենք ասել, որ Հայաստանը աղքատների համար չէ, թե հերթական անգամ ուզում ենք ապացուցել, որ հարուստները ազատության մեջ են, իսկ աղքատները՝ բանտում:
