«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության նախագահ, ՀՀ ԱԺ «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանին Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատում ընդունել է Լորդերի պալատի նորընտիր խոսնակ Լորդ Ֆովլերը։ Մարուքյանը Մեծ Բրիտանիայում է գտնվում այդ երկրի ԱԳՆ-ի հրավերով, և Լոնդոնում մի շարք հանդիպումներ է ունեցել քաղաքական, փորձագիտական շրջանակների հետ: Երբ ուսումնասիրում ենք նորընտիր ԱԺ գործունեությունը, ապա դժվար չէ նկատել, որ Մարուքյանն առայժմ միակն է գործող խորհրդարանում, ով փորձում է, այսպես կոչված, այլընտրանքային դիվանագիտություն իրականացնել: Ընդ որում, խոսքը ոչ այնքան ձևի, որքան` բովանդակության մասին է:
Մեծ Բրիտանիայում Էդմոն Մարուքյանը ներկայացրել է տեսակետներ, որոնք արմատապես տարբեր են այն դիրքորոշումներից, որոնց կրողը պաշտոնական Երևանն է: Մինչ այդ էլ` ԼՀԿ նախագահը նամակով դիմել էր ԵՏՄ կոլեգիայի նախագահ Տիգրան Սարգսյանին: Ի տարբերություն ԵՏՄ-ին հասցեագրված իշխանությունների ներբողների` ընդդիմադիր պատգամավորը քննադատել էր կառույցը, խոսել էր այն պրոբլեմների մասին, որոնք այն հարուցում է Հայաստանի և հայաստանցիների համար: Սրանք այլընտրանքային մոտեցումներ, ի վերջո` այլընտրանք ձևավորելու լուրջ հայտ են: Հայաստանում իրական այլընտրանքի հիմնական առանձնահատկությունը հենց իշխանությունից տարբերվող արտաքին քաղաքական պատկերացումներ ունենալն է:
Իհարկե, այստեղ առաջանում է երկու սկզբունքային խնդիր:
Առաջինն այն է, թե Մարուքյանի վարքագիծն ինչքանով է տարածվում «Ելք»-ի վրա, արդյո՞ք դաշինքում կիսում են իրենց գործընկերոջ արտաքին քաղաքական պատկերացումները, թե՞ Էդմոնն արտահայտում է միայն իր կուսակցության մոտեցումները:
Մյուս հարցն ավելի սկզբունքային է և վերաբերում է Էդմոն Մարուքյանի նախաձեռնությունների ինստիտուցիոնալիզացիային: «Ելք» դաշինքը կամ Էդմոն Մարուքյանը պետք է խորհրդարանական հարթակն ու ամբիոնն օգտագործեն այլընտրանքը կապիտալացնելու համար: Ակնհայտ է, որ ԵՏՄ-ից Էդմոն Մարուքյանը դրական պատասխան չի ստանալու, համենայնդեպս, չի ստանալու այնպիսի պատասխան, որ նրան բավարարի: Տրամաբանական է, որ «Ելք»-ը պետք է նախաձեռնի ԵՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու գործընթաց, եթե կարծում է, որ այդ կառույցում Հայաստանը զարգացման հեռանկար չունի: Հակառակ պարագայում` կոնտրաստ կառաջանա խորհրդարանական ընդդիմության խոսքի և գործի միջև: Իհարկե, կարող են հակափաստարկ բերել, թե նման նախաձեռնությունն անիմաստ է խորհրդարանական այսօրվա մեծամասնության պարագայում, որը, միևնույն է, տապալելու է «Ելք»-ի առաջարկը:
Սակայն եթե առաջնորդվենք այս տրամաբանությամբ, անիմաստ է առհասարակ «Ելք»-ի ներկայությունը խորհրդարանում, որովհետև ցանկացած պարագայում, ինը պատգամավորով հնարավոր չէ ազդել խորհրդարանական քվեարկության պատկերի վրա: Անկախ քվեարկության պատկերից` «Ելք»-ը պետք է հանդես գա ԵՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու նախաձեռնությամբ: Սա իրական այլընտրանքի հայտ կլինի, որը ռացիոնալ օրակարգով կմիավորի հասարակության այն հատվածին, որը Հայաստանի զարգացման բանալին տեսնում է արևմտյան զարգացման մոդելով: Մյուս կողմից` խորհրդարանական այդ նախաձեռնությունը միջազգային հանրության համար կհստակեցնի այն ուժին, որին կարող են համարել հայաստանյան գործընկեր: Այս դեպքում Հայաստանում ավելի իրական կլինի որակական փոփոխությունների հեռանկարը:
Մյուս կողմից` ԵՏՄ-ից դուրս գալու նախաձեռնությունը, անկախ արդյունքից, կստիպի, որպեսզի Մոսկվայում ավելի հարգալից վերաբերեն Հայաստանին: Փորձը ցույց է տալիս, որ Կրեմլում ավելի հարգալից են վերաբերել իրենց այն գործընկերներին, ովքեր արժանապատիվ կեցվածք են որդեգրել:
