«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Ֆրանսիայի Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետ Կայծ Մինասյանը։
– Պարոն Մինասյան, Միացյալ Նահանգները, Եվրամիությունը և միջազգային մի շարք կազմակերպություններ ընդհանուր առմամբ դրական են գնահատել Հայաստանում անցկացված խորհրդարանական ընտրությունները։ Արդյոք համատարած ընտրախախտումները թույլ տալի՞ս են այս ընտրությունները առաջընթաց համարել։ Ինչպե՞ս ընդհանուր առմամբ կմեկնաբանեք առկա պատկերը։
– Մի քանի բան կուզենայի առանձնացնել. առաջին հերթին՝ մասնակցության չափը, 60 տոկոսը նշանակում է, որ կա հուսախաբություն, անտարբերություն, և վերնախավի, քաղաքական ուժերի ու հասարակության միջև եղած կապը կտրված է։ Իշխանությունները և քաղաքական ուժերը ստիպված են լինելու շտկել այդ իրավիճակը։
Երկրորդ՝ նույնիսկ եթե կային խախտումներ, իրականություն է, որ այս ընտրություններն ավելի լավ էին կազմակերպված, քան նախորդները։ Ուստի ԵՄ-ն, Միացյալ Նահանգները գոհ մնացին արդյունքներից՝ տեխնիկական առումով լավ կազմակերպված ընտրություններ էին։ Խախտումներ, իհարկե, եղել են, բայց հիմնականում ընտրություններից առաջ։ Թե՛ Հանրապետական կուսակցությունը և թե ՛ «Ծառուկյան» դաշինքն իրենց ներդրումն ունեն այդ խախտումների մեջ, այսինքն՝ միայն իշխանական ուժերը չեն պատասխանատու այդ խախտումների համար։ Այդ խախտումները այնքան մեծ չէին քանակով, եթե համեմատենք նախորդ ընտրությունների հետ։
Եվ երրորդ կետն այն է, որ ընտրություններն ավելի լավ կազմակերպված էին, համենայնդեպս՝ այնքանով, որքանով ուսումնասիրել են ամերիկացիներն ու եվրոպացիները՝ պետք է ասենք, որ իշխանություններն ուրիշ ճար չունեին, նրանք ստիպված էին ավելի լավ կազմակերպել այդ ընտրությունները։ Քանի որ Սերժ Սարգսյանն ամիսներ առաջ հայտարարել էր, որ պետք է իրավիճակը փոխվի, բարելավվի՝ այդ գործընթացի մեջ կար ընտրության կետը, որպեսզի ավելի լավ կազմակերպվի, և Հայաստանն ավելի վստահելի ներկայացվի աշխարհին: Փաստ է, որ գոնե տեխնիկական առումով ավելի շտկված ընտրություններ էին։
– Դուք էլ ասացիք, որ խախտումները հիմնականում եղել են ընտրություններից առաջ։ Արդյոք համատարած ընտրակաշառքի բաժանման պարագայում մենք կարո՞ղ ենք այս ընտրությունները մեկ քայլ առաջ համարել միայն նրա համար, որ տեղամասերում ամեն ինչ նորմալ է եղել։ Չէ՞ որ ընտրությունների արդյունքների վրա գումարն էական ազդեցություն է թողել։
– Ընդհանուր տեսություն պետք է ունենալ: Եվ կարևոր է, որ այս գործընթացը, որ կա Հայաստանում անկախությունից ի վեր, վերջանա: Ես ուրախ եմ, որ գոնե դա վերջացել է։ Այո՛, խախտումներ եղել են, դա սխալ է, պետք է կարողանալ դա էլ վերացնել։ Ես պարզապես կարծում եմ, որ այս անգամ այդքան մեծ խախտումներ չեն եղել։ Ես իրատես եմ և փոքր հույս ունեմ, որ ժողովրդի ու իշխանությունների միջև եղած կապը կվերականգնվի։
– Իսկ առկա պատկերը՝ ՀՀԿ-ն, «Ծառուկյան» դաշինքը, ՀՅԴ–ն և «Ելքը» Ձեզ փոփոխությունների հույս ներշնչո՞ւմ են, թե՞ կտեսնենք այն, ինչ նախորդ տարիների ընթացքում՝ այլ անվանումներով։
– Առաջինը՝ սպասելի էր, որ Հանրապետական կուսակցությունը կհաղթի, և «Ծառուկյան» դաշինքը երկրորդ տեղը կզբաղեցնի, որովհետև բոլոր սոցհարցումները, ուսումնասիրությունները հենց դա էին վկայում։ ՀՀԿ-ն առաջ բերեց նոր երիտասարդ դեմքերի՝ Վիգեն Սարգսյան, Արփինե Հովհաննիսյան կամ վարչապետ, որ մեծ հեղինակություն ունի․ սա խելոք մարտավարական քայլ էր։ Հանրապետական կուսակցության հաղթանակը հիմնականում այդ երեք անձերի շնորհիվ է և ոչ՝ Սերժ Սարգսյանի կամ Հանրապետական կուսակցության։ Այն, որ Ծառուկյանն այլևս ընդդիմադիր է, բավականին հետաքրիքր արդյունք գրանցեց, բայց իմ կարծիքով՝ այդ դաշինքը հին, օլիգարխների սիստեմ է ներկայացնում՝ Աբրահամյան, Ծառուկյան։ Ես որևէ նորություն չեմ տեսնում։ «Ելք»-ը ինձ համար մեծ անակնկալ էր, վերջիվերջո՝ նոր դաշինք, նոր կուսակցություններ, կան նոր դեմքեր, նոր պատգամավորներ են լինելու, դա լավ է, հույս է ներշնչում, որ ընդդիմությունը խորհրդարանում դրական գործունեություն կծավալի։ Հավանական է, որ Դաշնակցությունը կշարունակի կոալիցիոն կառավարությունը Հանրապետական կուսակցության հետ, նույնիսկ այն, որ ՀՀԿ-ն կարող է միայնակ կառավարություն ձևավորել, բայց ունի Դաշնակցության կարիքը գլխավորապես Սփյուռքի հետ հարաբերությունների համար։ Դաշնակցությունը այն միակ ուժն է, որ ներկայություն ունի թե՛ Սփյուռքում, թե՛ Հայաստանում և թե՛ Ղարաբաղում։ Սա Դաշնակցության համար կարևոր է՝ նոր համահայկական քաղաքական մշակույթ ստեղծելու համար։ Բայց այս ընտրությունների ամենամեծ պարտվող ուժը Լևոն Տեր-Պետրոսյանն է։
– Իսկ ինչո՞ւ պարտվեց, որովհետև հասարակությունը մերժե՞ց տարածքային փոխզիջումներով Արցախյան հարցի կարգավորումը։
– Այո, մերժեց։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վերջացած մարդ է, իր գաղափարներն արդեն ոչ ոք չի լսում։ Այդ մարդը կարծում է, որ Հայաստանը գտնվում է տակավին 1997 թվականում, և այդ փոքր արդյունքը հավաքելով՝ պարզ դարձավ, որ ոչ միայն իր հեղինակությունն է ընկել, այլև գաղափարները։ Մեկ ուրիշ պարտվողներն էլ Օհանյանը, Րաֆֆին և Օսկանյանն են։ Իրենց արդյունքը փոքր է, որովհետև հին սերունդը տեղ չունի։ Րաֆֆին, Օսկանյանը և Օհանյանը հին սերունդն են ներկայացնում։ Ես չեմ ասում, թե անկարող են, իհարկե՝ նրանք կարող մարդիկ են, բայց ընտրապայքարի իրենց ռազմավարությունը չհաջողվեց, որովհետև վերջին վայրկյանին շրջվեց։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանում սերնդափոխություն է իրականացվում։ Ես չեմ ասում, թե մենք այդ անձերի կարիքը չունենք, բայց գուցե այլ տիրույթում։
– Նորից վերադառնալով առաջին հարցին՝ Արևմուտքի կողմից ընտրությունների արդյունքների լեգիտիմացումը արդյոք պայմանավորված չէ՞ նաև առաջիկայում ստորագրվելիք ՀՀ–ԵՄ փաստաթղթի հետ։
– Այո, վստահաբար։ Իշխանությունների կողմից մարտավարական լավ քայլ էր, որ ընտրություններից առաջ իշխանությունները նախաստորագրեցին փաստաթուղթը։ Ուրիշ հարց էլ կա. այն, որ Արևմուտքը գոհ մնաց ընտրություններից հիմա քաջալերելու այսօրվա իշխանություններին Ղարաբաղի հարցում։ Այն, որ ՀՀԿ-ն հաղթեց՝ նշանակում է, որ ժողովուրդը պատրաստ է բանակցություններին, բայց ոչ զիջողական կեցվածքով։
– Ինչո՞ւ, իշխանություններն ինչ–որ մեկից պակա՞ս զիջող են։ Ժամանակին Կազանի փաստաթղթին են համաձայնել, հիմա Մադրիդյան սկզբունքների շուրջ են բանակցում։
– Այո, ճիշտ եք: Բայց երկու կարևոր հարց կա այստեղ: Հայաստանում տարբեր կարծիքներ կան Արցախի վերաբերյալ: «Ոչ մի թիզ հող»-ը՝ մի կողմից, տերպետրոսյանական կարծիքը՝ մյուս կողմից:
Երկրորդ՝ Մադրիդյան սկզբունքները պարզապես սկզբունքներ են, բայց գործի մեջ այլ հանգրվան կա։ Մինչև Ադրբեջանի իշխանությունները չորդեգրեն զիջումների քաղաքականություն, անկարելի է խոսել դրական արդյունքների կամ գործընթացի առաջընթացի մասին։ Թող իրենց բառապաշարում ունենան այդ զիջում բառը՝ նոր կխոսենք։
