Պարտության մեղավորը կրկին կլինի հասարակությունը

Հայաստանյան երկու հզոր կուսակցությունների՝ ՀԱԿ-ին և ՀԺԿ-ին, երեկ հաջողվեց Ազատության հրապարակում «ոչ»-ի քարոզչության շրջանակներում հրավիրված հանրահավաքին հավաքել մոտ հազար մարդու: Հավաքվածներին համոզում էին, որ պետք է գնալ ընտրատեղամասեր և «ոչ» քվեարկել սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեի ժամանակ, որ «ոչ» ասելով սահմանադրական փոփոխություններին՝ իրենք «ոչ» են ասում նաև Սերժ Սարգսյանի ռեժիմին:

Հանրահավաքի կազմակերպիչներին ակնհայտորեն չի բավարարում իրենց հավաքած մարդկանց քանակը: Ադյոք դա խոսո՞ւմ է այն մասին, որ «ոչ»-ի կողմնակիցներն այնքան քիչ են, որ նույնիսկ Ազատության հրապարակը հնարավոր չէ լցնել: Իհարկե, նման բան մտածելու համար պետք է բացարձակ կտրված լինել իրականությունից: Ընդհակառակը՝ երկրում դժվար է գտնել մարդկանց, ովքեր պատրաստ են քվեարկել հօգուտ սահմանադրական փոփոխությունների:

Խնդիրն այն չէ, որ հանրությունը դեմ է կառավարման խորհրդարանական համակարգին կամ համարում է, որ կառավարման կիսանախագահական համակարգն ավելի արդյունավետ է գործում, և իմաստ չունի այն փոխել: Մարդկանց Սահմանադրության տեքստը ընդհանրապես չի հետաքրքրում, նրանք դժգոհ են իրենց կյանքից, և այդ դժգոհությունը կապում են իշխանությունների վատ աշխատանքի, երկրի նյութական բարիքները միայն իշխանության փոքր խմբի կողմից յուրացնելու և ավելի լայն զանգվածներին չքավորության մեջ պահելու մեջ:

Նույն այդ հասարակությունը, սակայն, չի հավատում ոչ միայն նրան, որ «ոչ» ասելով սահմանադրական բարեփոխումներին՝ հնարավոր է ազատվել գործող իշխանությունից, այլ չի հավատում նաև, որ իրեն «ոչ» քվեարկելու կոչ անող ուժերը կարող են ղեկավարել համաժողովրդական շարժումը և այն հասցնել հաղթական ավարտի: Հանրությունը 2003թ. սկսած արդեն մի քանի անգամ այդ ուժերի կոչով դուրս է եկել փողոց, սակայն, ի վերջո, համոզվել է, որ դա չի կարող հանգեցնել ո՛չ իշխանությունների փոփոխության և ո՛չ էլ իր վիճակի բարելավման:

Հիմա իրավիճակը նույնությամբ կրկնվում է: ՀԱԿ խմբակցության ղեկավար Լևոն Զուրաբյանն ասում է, որ եթե «ոչ» քվեարկողների թիվը լինի 70-80 տոկոս, ապա իշխանությունները չեն համարձակվի կեղծել, կամ եթե նույնիսկ կեղծեն էլ, ապա, միևնույն է, «ոչ»-ը կհաղթի, քանի որ այդքան շատ չեն կարողանա կեղծել: Ովքե՞ր պետք է կեղծեն ընտրությունները՝ Ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովները, որտեղ ՀԱԿ-ը և «Ժառանգությունը» ունեն սեփական ներկայացուցիչներ, և այդ ներկայացուցիչներն է, որ պետք է պայքարեն ընտրակեղծիքների դեմ:

Արամ Մանուկյանն ասում է, որ իրենք հանձնաժողովների լրացումը կատարել են, միայն այն տեղերում հանձնաժողովի անդամներ չեն նշանակել, որտեղ ընտրողների թիվը փոքր է՝ 5-10 մարդ, և դրանց արդյունքը էական ազդեցություն չի կարող ունենալ: Բայց իրականությունն այն է, որ ՀԱԿ-ի և «Ժառանգության» տեղերը հանձնաժողովներում զբաղեցրել են ՀՀԿ-ի և ԲՀԿ-ի ներկայացուցիչները: Դա անվիճելի փաստ է, և դա ավելի ակնհայտ կդառնա քվեարկության օրը, երբ որևէ ընտրատեղամասից ՀԱԿ հանձնաժողովի անդամները խախտման վերաբերյալ որևէ արձանագրություն չեն կազմի, բայց «այո»-ն մեծ տարբերությամբ կհաղթի: Լևոն Զուրաբյանը և ՀԱԿ մյուս ներկայացուցիչները կհամոզվեն, որ ոչ մի 70-80 տոկոս էլ չկա, և ստիպված կլինեն արձանագրել, որ հասարակության ոչ թե 80, այլ 55 տոկոսը դեմ քվեարկեց, իշխանություններն էլ մի քիչ կեղծեցին, և ստացվեց 45 տոկոս: Մի խոսքով՝ մեղավորը էլի հասարակությունը կլինի:

Եթե Զուրաբյանը կամ Արամ Մանուկյանը իսկապես պայքարում են ընտրակեղծիքների դեմ և ուզում են փաստել, որ իշխանությունը կեղծում է հանրաքվեի արդյունքները, ապա դրա համար կա պարզագույն միջոց: Իրենք կարող են դառնալ հանձնաժողովի անդամ և իրենց օրինակով ցույց տալ, որ այնտեղ, որտեղ իրենք եղել են հանձնաժողովի անդամ, անձնուրաց պայքարել են ընտրակեղծիքի դեմ, և «ոչ»-ը հաղթել է, իսկ «այո»-ն հաղթել է միայն այնտեղ, որտեղ կեղծիքի դեմ պայքար չի եղել: Բայց նրանք երբեք նման բան չեն անի, որովհետև ավելի հեշտ է հրապարակներում ելույթ ունենալ և մեղադրել իշխանությանը կեղծիքի համար՝ չունենալով դա ապացուցող որևէ տվյալ կամ ապացույց, քան այդ ապացույցը նվաճել պայքարով:
ՀԱԿ-ը իր հաջորդ հանրահավաքը կազմակերպում է դեկտեմբերի 3-ին, իսկ դեկտեմբերի 7-ի հանրահավաքում արդեն ամփոփելու են հանրաքվեի արդյունքները: Դժվար չէ պատկերացնել, թե ինչպիսին են լինելու այդ արդյունքները և որքան մարդ է հավաքվելու այդ արդյունքների ամփոփմանը:

Իշխանությունները ևս սկսել են ավելի ադեկվատ գնահատել իրավիճակը, և հասկանալ, որ միայն վարչական ռեսուրսի գործադրմամբ հնարավոր չէ մարդկանց տանել ընտրատեղամասեր: Եվ եթե սկզբում որոշում կար ընտրակաշառք չբաժանել, ապա այժմ գոնե Երևան քաղաքի մասով պարզ է, որ ընտրակաշառք այնուամենայնիվ բաժանվելու է: Արդեն կազմվում են համապատասխան ցուցակներ, և շրջանառվում է ընտրակաշառքի հնարավոր չափը՝ 5-20 հազար դրամի սահմաններում:

 

Լուսանկարը` PAN Photo-ի