Պառավաքար գյուղում, որը Տավուշի մարզի սահմանամերձ գյուղերից մեկն է, երեկ վիրավորվել է 38-ամյա բնակիչ: Նա վիրավորվել է ադրբեջանցիների արձակած կրակոցից՝ խաղողի այգում աշխատելիս: Բարեբախտաբար, նրա կյանքին վտանգ չի սպառնում: Եվ այն, որ չի եղել մարդկային կորուստ, ըստ էության, թուլացնում է հասարակության ուշադրությունը տեղի ունեցածի հանդեպ: Այսինքն՝ մենք, այսինքն՝ այսպես ասած երևանյան հասարակությունը կամ սահմանից հեռու հասարակությունը սահմանամերձ բնակավայրերի հանդեպ ուշադրությունը կամա, թե ակամա պայմանավորում ենք մարդկային կորուստով: Եթե կա մարդկային կորուստ, ապա մեր բոլորի ուշադրությունն ու էմոցիաները այնտեղ են՝ սահմանին: Երբ այդ կորուստը չկա, բարեբախտաբար, մեր ուշադրությունն էլ թույլ է, գրեթե բացակա:
Ինչ խոսք, եթե փոքր-ինչ կոպիտ արտահայտվենք, ապա թող սահմանին կորուստներ չլինեն, և թող մեր ուշադրությունն էլ բացակայի այնտեղից: Սակայն հասկանալի է, որ սա չափազանց պարզունակ ու մակերեսային մոտեցում է: Իսկ խնդիրը միայն մարդկային կորուստները չեն: Խնդիրն այն կենսապայմաններն են, որ ունեն սահմանին ապրող մարդիկ, և նրանք պետք է երևանյան հասարակության ուշադրության կենտրոնում լինեն ոչ թե միայն ողբերգական զարգացումների արդյունքում, այլ իրենց կենսապայմաններով, անգամ եթե ոչ մի կրակոց էլ չկա և ոչ մի վիրավոր էլ չկա: Չէ՞ որ կա վտանգը՝ վտանգը կախված այդ սահմանամերձ գյուղերի գլխին, և կա այդ գյուղերը պահելու խնդիրը, մարդկանց այդ գյուղերում պահելու խնդիրը, և պահելու կենսապայմաններով, ոչ թե հայրենասիրական կենացներով և բարոյահոգեբանական «խաբսերով»:
Եվ այստեղ մենք գալիս ենք կոնկրետ իրավիճակին՝ մարդը կյանքը վտանգելով աշխատել է խաղողի այգում և ողջ է մնացել երջանիկ պատահականությամբ: Իսկ ի՞նչ անի նա, որտե՞ղ աշխատի, ինչպե՞ս իրացնի իրեն որպես մարդ: Մի կողմ թողնենք դեռ ընտանիք պահելու խնդիրները: Ի վերջո, մարդը կենդանի է, երբ կարողանում է իրացնել իրեն, նա կյանքի մոտիվացիա ունի, երբ կարողանում է իրացնել իր ստեղծագործական կարողությունները որևէ ոլորտում՝ լինի արվեստ, գիտություն, բանվորություն, թե սպորտ:
Ինչպե՞ս են իրենց ստեղծագործական պոտենցիալն իրացնում Հայաստանի սահմանամերձ գյուղերի բնակիչները, այսինքն՝ ինչպե՞ս են նրանք իրենց լիարժեք մարդ զգում: Եվ հնարավո՞ր է արդյոք, որ նրանք իրենց լիարժեք մարդ, Հայաստանի հասարակական օրգանիզմի, պետական օրգանիզմի լիարժեք մաս չզգալով, մնան իրենց բնակավայրերում, ունենան կենսական խթաններ և մոտիվացիաներ: Գործնականում՝ ոչ: Նրանց պահում են ընդամենը էմոցիաները, որոնք մի օր կարող են սպառվել, որովհետև դրանք կենսունակ են, երբ զարգանում են մարդկային ֆիզիկական կյանքի լիարժեք ընթացքին զուգահեռ:
Հայաստանի սահմանամերձ բնակավայրերում խախտված է այդ ներդաշնակությունը: Խախտված է այդ գյուղերի բնակիչների կենսագործունեության միջավայրը, փոխարենը պետությունը նրանց համար չի ապահովել կենսագործունեության լիարժեք նոր միջավայր, նրանց չի ներկայացրել այլընտրանքներ: Նույնիսկ ուշադրության առարկա իսկ չէ այս հարցը, քանի որ բոլորն ընդամենը կենտրոնացած են առավելագույնը սոցիալական հոգածության վրա, ընդամենը խնամակալության ռեժիմի վրա՝ այն դեպքում, երբ մենք պետք է մեկընդմիշտ հիշենք, որ սահմանամերձ գյուղերում ապրում են և պետք է ապրեն լիարժեք մարդիկ, որոնք ունեն ոչ միայն խնամքի, այլ լիարժեք ինքնիրացման խնդիր, և հենց դա կարող է լինել նրանց կենսունակության առանցքային հենքը, որը պետք է ապահովել իբրև ազգային անվտանգության կարևոր հրամայական:
Լուսանկարը` galatv.am-ի
