«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Էքսպերտ» ամսագրի արտաքին քաղաքական հարցերով հատուկ թղթակից, ռուսաստանցի վերլուծաբան Գևորգ Միրզայանը:
– Պարոն Միրզայան, ամեն անգամ, երբ հայ-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում իրավիճակը սրվում է, զոհեր ենք ունենում՝ ինչպես երեկ, երբ ադրբեջանական սահմանագոտու հարավարևելյան ուղղությամբ՝ Արարատում, տեղակայված զորամասերից մեկի պահպանության տեղամասի մարտական հենակետում երկու զինծառայող զոհվեց: Հարց է առաջանում ՀԱՊԿ-ի գործառույթների վերաբերյալ: Այս դեպքում խոսքը ՀՀ և ոչ ԼՂ անվտանգության մասին է, ինչը մշտապես որպես ՀԱՊԿ պասիվության փաստարկ է բերվում: Ինչո՞ւ է ՀԱՊԿ-ը լռում, ո՞րն է ՀԱՊԿ-ի առաքելությունը Հայաստանում:
– Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ցածր ինտենսիվության հակամարտություն է, որը չի ենթադրում սահմանին մշտական բնույթ կրող թեժ բախումներ՝ բոլորը հասկանում են, որ լայնամասշտաբ պատերազմ չի լինի: Արտաքին ուժերի միջամտությունն այս դեպքում կհանգեցնի ծանր բախումների, այսինքն՝ հակամարտությունն ավելի մեծ մասշտաբներ կստանա: Բոլորն են այսօր հասկանում, որ Ադրբեջանն այսօր չի հարձակվի Հայաստանի վրա, քանի որ դա նրան որևէ մեկը թույլ չի տա՝ ոչ Ռուսաստանը, որը ռազմական բազա ունի Հայաստանում, և ոչ էլ Արևմուտքը, քանի որ Ադրբեջանում մեծ գումարներ են ներդրել. կարևոր գազատարներն Արևմուտք են գնում Ադրբեջանով: Այսինքն՝ Ալիևը հստակ հասկանում է, որ նա ունի որոշակի սահմաններ, որոնց շրջանակներում կարող է միայն դրսևորել իրեն:
– Շաբաթը մի քանի անգամ ստացվում են տեղեկություններ սահմանին զոհերի մասին, և դրանք միայն պաշտոնական տեղեկություններն են, նշանակում է՝ բախումներ կան սահմանի վրա, վտանգված է Հայաստանի անվտանգությունը: Այստեղ ե՞րբ պետք է գործեն ՀԱՊԿ նորմերը:
– Ինչպե՞ս եք ցանկանում, որ ՀԱՊԿ-ը միջամտի իրավիճակին: ՀԱՊԿ-ը գործում է մի քանի պատճառներով՝ Միջին Ասիայի երկրների պաշտպանություն՝ Հարավից և Հայաստանի պաշտպանություն՝ Ադրբեջանի միջամտությունից: Ըստ էության, իր այդ առաքելությունը ՀԱՊԿ-ն իրականացնում է, այսինքն՝ երաշխիք, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև լայնամասշտաբ պատերազմ չի լինի, կա: Իսկ այն, ինչ այսօր է տեղի ունենում հայ-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում, ինքնին հակամարտության հետևանքն է: Այսինքն՝ ՀԱՊԿ-ը կարող է ինչ-որ հայտարարությամբ հանդես գալ, բայց դա լինելու է այնպիսի բնույթի հայտարարություն, որ կողմերը չպետք է բռնություն կիրառեն, այսինքն՝ ՀԱՊԿ-ը չի կարող կտրուկ կեպով Ադրբեջանին մեղադրել սահմանային միջադեպերի մեջ, քանի որ սահմանային միջադեպերը տեղի են ունենում երկու կողմերի մեղքով. սա օրենք է: Իսկ ՀԱՊԿ-ի առաքելությունը ՀՀ-ին պաշտպանելն է, բայց պետք է հասկանալ նպատակի համապատասխանությունը նպատակի իրագործման համար ներդրվող գործիքներին: Եթե այսօր ՀԱՊԿ-ը կտրուկ կանգնի Հայաստանի կողքին, դա կշրջվի հենց Հայաստանի դեմ, քանի որ Ադրբեջանի համար կարևոր է ուժերի հավասարակշռությունը, և ցանկացած փոփոխության դեպքում Ալիևը կձգտի ուժերը հավասարակշռել՝ միգուցե ավելի ռազմատենչ հռետորաբանությամբ, տարբեր միջոցներով, ռազմականացմամբ, իսկ Հայաստանին դա պե՞տք է: Հայաստանին պետք է, որ Ալիևն իրեն հանգիստ զգա, կարծի, թե ունի տեսական հնարավորություններ ԼՂ-ն խաղաղ ճանապարհով վերցնելու: Որքան երկար նա այդպես մտածի, այնքան Հայաստանի համար պարզ կլինի ապրելը հետագայում: Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակը, եթե ամերիկացիներն իրանցիների հետ պայմանավորվեն, Ադրբեջանի համար քաղաքական իրավիճակը չափազանց կվատթարացնի և, կոպիտ ասած, նույնիսկ ժամանակ չի լինի ԼՂ-ի մասին մտածելու: Պետք է պարզապես նստել ու հանգիստ զգալ, բաց չթողնել:
– Հայաստանյան շատուշատ գործիչների, հասարակության մեծ մասին անհանգստացնում է նաև ՌԴ քաղաքականությունը ԼՂ հակամարտության հարցում և այն, որ ՌԴ-ն շարունակում է զինել Ադրբեջանին՝ հանդիսանալով Հայաստանի ռազմավարական գործընկերը, զենքով զինում է նրանց, որոնց թիրախը, ենթադրաբար, պետք է լինեն հայերը: Ի՞նչ քաղաքականություն է սա:
– Շատ ճիշտ քաղաքականություն է: Ռուսաստանը այս հակամարտությունում պարտավոր չէ Հայաստանի կողմից լինել: Այսինքն՝ Ռուսաստանը հստակորեն ունի ազգային շահեր և, ինչպես ցանկացած երկիր, որը ցանկանում է շահույթներ ստանալ, միջին դիրքորոշում է զբաղեցնում: Ռուսաստանն աշխատում է և Ադրբեջանի, և Հայաստանի հետ: Եթե Հայաստանը բոնուսներ տրամադրեր Ռուսաստանին, ապա միգուցե Ռուսաստանը Հայաստանի կողմը բռներ, բայց դրա իմաստն այսօր չկա: Հայաստանի համար դրական է, որ Ռուսաստանն իր կողմը չի բռնում, քանի որ դա կփոխեր տարածաշրջանում ուժային հավասարակշռությունը՝ սպառնալիքի տակ դնելով տարածաշրջանային անվտանգությունը: Ռուսաստանը երաշխավորում է Հայաստանի անվտանգությունը, ռուսական ռազմաբազան Հայաստանում երաշխավորում է ՀՀ անվտանգությունը: Դա ամենագլխավորն է: Ռուսաստանը զինում է Ադրբեջանին ու գումար է աշխատում, բայց հարց է նաև՝ ո՞ւմ դեմ է զինում. ոչ թե Հայաստանի, այլ Իրանի դեմ: Երբ Հայաստանում պահանջում են, որպեսզի Ռուսաստանը Հայաստանի կողմը բռնի, դա Ռուսաստանին նյարդայնացնում է, քանի որ միջազգային հարաբերություններում այդպես չեն անում:
– Հայաստանը եվրասիական ինտեգրացիոն պրոյեկտներին միանալու ճանապարհին է, սակայն կան պայմաններ ԼՂ հարցով: Այդ հարցն ինչո՞ւ է բարձրանում, եթե Հայաստանը, ինչպես նշեց Սերժ Սարգսյանը, այդ միություններին չէր պատրաստվում միանալ ԼՂ-ի հետ միասին: Ինչպե՞ս եք պատկերացնում այս հարցի լուծումը. միակողմանի զիջումնե՞ր՝ ի վնաս Հայաստանի:
– Բնական է, որ այս հարցը բարձրացվում է, քանի որ խոսքն առևտրաշրջանառության մասին է: Եթե Հայաստանը միանա ՄՄ-ին ԼՂ-ի հետ բաց սահմանով, ապա դա մի ուղի է, որով հնարավոր է ՄՄ մտցնել ապրանքներ առանց մաքսազերծման: ՀՀ-ի անդամակցությունն այդ պրոյեկտներին ԼՂ-ի հետ նշանակում է, որ ՌԴ-ն, Բելառուսը և Ղազախստանը ճանաչում են Հայաստանի գերիշխանությունը ԼՂ-ի նկատմամբ: Սա որևէ մեկին անհրաժեշտ չէ: Դա կդառնա դիվանագիտական սկանդալ: Ուստի Նազարբաևը դրեց այս հարցը: Ի դեպ, Հայաստանից շատ բան չի պահանջվում. ես բացասական վերաբերմունքի պատճառ չեմ տեսնում Նազարբաևի՝ լիովին հասկանալի ու իրավաչափ պնդումների նկատմամբ, այդ մարդը չի ցանկանում միջամտել՝ այդքան բան: Ես որպես լուծում պատկերացնում եմ հետևյալը. ֆորմալ սահման մի կողմից՝ Հայաստանի, մյուս կողմից՝ ԼՂ-ի ու Լաչինի միջանցքի միջև: Դրվում է սահման, դրվում է գործընթաց, դրվում են տարիֆներ, լիովին ֆորմալ բան՝ ինչպես Հյուսիսային Կիպրոսի դեպքում: Որևէ ստուգում, որևէ այլ գործողություն տեղի չի ունենում, պարզապես ձևակերպում:
