Նիկոլ Փաշինյանն իրավացի է, երբ խոսում է այն մասին, որ Հայաստանը պետք է կարողանա ապրել այս ռեգիոնում՝ առանց կողմնակի օգնության: Դա ըստ էության աքսիոմ է և ոչ միայն Հայաստանի, այլ ընդհանրապես ցանկացած երկրի համար: Հարցը տվյալ պարագայում այն է, թե ի՞նչ է նշանակում ապրել առանց կողմնակի օգնության, առանց օժանդակության: Եվ արդյո՞ք դա այն է, ինչի մասին պետք է խոսի պետության ղեկավարը և կառավարությունն ընդհանրապես: Դա պետք է լինի պետական խոսույթի առարկա՞: Թերևս՝ ոչ:
Որովհետև երբ այն դառնում է պետական խոսույթ, ապա դա հնարավորություն է տալիս առնվազն մի պետության Հայաստանի արտաքին գործընկերային ցանկացած բարձր մակարդակի հարաբերություն դիտարկել որպես «միջամտություն ռեգիոնի ներքին գործերին»: Խոսքը լոկ բառացի ձևակերպման մասին չէ, այլ ընդհանուր տրամաբանության: Այդ պետությունն Ադրբեջանն է, որը հետևողականորեն օգտագործում է այդպիսի առիթները՝ ձգտելով տորպեդահարել Հայաստանի արտաքին հարաբերությունները:
Երբ մենք պետական մակարդակով կիրառում ենք այդպիսի խոսույթ, Ադրբեջանին տալիս ենք Հայաստանի հետ առանձնահատուկ հարաբերություն զարգացնող ցանկացած երկրի մեղադրելու, այդ հարաբերության դեմ քարոզչություն ծավալելու «լեգիտիմ» առիթ և հնարավորություն: Այդպիսով, ըստ էության, Հայաստանը խոշոր հաշվով իր իսկ խոսույթով կաշկանդում է իր արտաքին հարաբերությունների միջավայրը: Անշուշտ, արտառեգիոնալ ուղղություններով արդյունավետ աշխատանքի գրավականը բնականաբար ռեգիոնալ միջավայրում մոր իրողությունների պայմաններում արդյունավետ և կայուն հարաբերությունների համակարգ ունենալն է:
Բայց նախ այստեղ Հայաստանը չէ այդ հարցում խնդիրների ու ռիսկերի պատասխանատուն և պատճառը: Իհարկե, կայունության գլխավոր շահառուն է, բայց Հայաստանի վարչապետի հրապարակային խոսույթը այնպիսին է, շոշափում է այնպիսի ասպեկտներ, որ կամա, թե ակամա, Հայաստանի վրա է բերում պատասխանատվություն, ըստ այդմ նաև ուղղակի, թե անուղղակի ճնշման հնարավորություն: Իսկ դա ոչ թե նպաստելու է ռեգիոնում ինքնուրույն հարաբերության կարողության զարգացմանը, այլ Հայաստանին ստիպելու է անընդհատ արդարանալ՝այդպիսով հայտնվելով հոգեբանական ծուղակում:
Մինչդեռ «տղա բերելն» ու գործընկերային, դաշնակցային հարաբերություններ կառուցելը դրանք տարբեր կատեգորիաներ են, և դրանց «համահարթեցումը» ոչ թե «ինքնուրույնության», այլ «մեղավորության» ճանապարհ է: Պետական ինքնուրույնության, ինքնիշխանության, սուբյեկտության ճանապարհն այլ ճանապարհ է, որը անցնում է գերազանցապես Հայաստանի ներքին կյանքի որակներով, բայց որոնց հիմքով նաև օժտվում է արտաքին գործընկերային ու դաշնակցային ամուր հանգրվաններով:
