Հայաստանի հասարակությունը շարունակում է ակտիվորեն քննարկել ու արձագանքել Իսրայելի նախկին նախագահ, 92-ամյա Շիմոն Պերեսի ելույթին, որ նա օրեր առաջ ունեցել էր Ուկրաինայում: Պերեսը խոսել էր Իսրայել պետության ստեղծման մասին՝ պատմելով, թե ինչպես է պետություն ունենալու երազանքը կայացել, իրականություն դարձել փոքրիկ անապատի վրա, շրջապատված հակառակորդներով: Այդ պետությունն այժմ աշխարհի առաջատարներից մեկն է:
Հայաստանի հասարակության ուշադրությունը Պերեսի ելույթի հանդեպ միանգամայն հասկանալի է: Ոչ այն պատճառով, որ մենք ճակատագրով շատ նման ենք հրեաներին: Դա ընդամենն առերևույթ տպավորություն է: Միայն ցեղասպանության ենթարկված ազգ լինելը դեռ ճակատագիր կամ նմանություն չէ: Ընդհանրապես, ճակատագիրը պատմությունը չէ, այլ ապագան՝ ապագայի ուրվագծերը, որ կան յուրաքանչյուր ազգի, հանրության առաջ: Եվ այդ իմաստով մենք բոլորովին նման չենք և հենց այդ նման չլինելն է, որ Հայաստանի հասարակության ուշադրությունը բևեռել է Պերեսի ելույթի վրա:
Եթե մենք լինեինք նման, ապա մենք կունենայինք մեր Պերեսները, կունենայինք մեր ելույթները, որոնց վրա կկենտրոնանար աշխարհը: Մենք դա չունենք, որովհետև չունենք նմանություն, ու այդ պատճառով էլ մենք տարվել ենք Պերեսի հիրավի նշանակալից ելույթով: Մենք չունենք մեր ապագան, չենք տեսնում, չենք պատկերացնում մեր ապագան, միաժամանակ մենք կորցնում ենք մեր պետականության անցյալում ուշադրության արժանի արժեքներն ու երևույթները, մեր անցյալում ավելի ու ավելի ընդգծվում է այն, ինչի համար հպարտանալն անհնար է, իսկ ամաչելը՝ անխուսափելի: Դա արդեն մեր անցյալն էլ չէ, այլ ներկան: Եվ ինչն ավելի վտանգավոր է՝ արդեն երևի թե նույնիսկ ապագան:
Պերեսի ելույթը շատ պատահաբար ու ակամայից ախտորոշել է մեր պետականության անցնող քառորդ դարը, ակամայից, առանց Հայաստանի մասին ոչ մի բառ ասելու մեր առաջ դրել մեր օրգանիզմում տեղի ունեցածը, պարզորոշ ցույց տվել, թե ինչպես են մեր հիվանդ մանրէները, բակտերիաները աստիճանաբար ոչնչացրել օրգանիզմի առողջ հատվածները, աստիճանաբար չեզոքացրել այդ հատվածները, իսկ հետո նաև ձեռնամուխ եղել առողջության չեզոքացմանը: Բայց ավելի կարևոր է ոչ թե այն, թե ինչ ենք մենք մտածում Պերեսի հիանալի ելույթի մասին, այլ թե ինչ ենք մենք մտածում այդ ելույթից հետո մեր մասին: Դա է կարևորը, ու առայժմ դա է անտեսանելի, չշոշափվողը:
Ինչ ենք մենք մտածում «մերոնցե մասին՝ հայտնի է, դեռ Պերեսի ելույթից առաջ էր հայտնի, թե ինչ ենք մենք մտածում «մերոնցե մասին: Բայց ի՞նչ ենք մտածում մեր մասին այդ ելույթից հետո: Ահա դա է կարևորը, որ առայժմ չի նշմարվում: Ու կարևորը ընդհանրապես, ոչ թե կոնկրետ դեպքում: Ինչ ենք մենք՝ որպես հասարակություն, մտածում մեր մասին, որն է մեր ինքնագնահատականը, որքանով է այն հիմնավոր, ռացիոնալ, համարժեք: Այս հարցի մասին մենք քիչ ենք մտածել, գրեթե չենք մտածել, սակայն մտածել ենք ընկալել մեզանում սերմանված արհեստական սնապարծությունն ու սնափառությունը, որը բացի մեզ առավել կառավարելի և ենթակա դարձնելուց, ոչ մի այլ բան չի տվել, որևէ այլ խնդրի լուծելուն չի նպաստել՝ լինի մեծ, թե փոքր խնդիր:
Պերեսի ելույթը մեզ պետք է ստիպի մտածել մեր մասին, ինչ ենք մենք, որքանով ենք մենք համարժեք այն մարտահրավերներին, որ կանգնած են մեր առաջ՝ որպես հասարակություն, որպես երկրի, պետության իրական տեր և պատասխանատու: Որքանով ենք մենք մեզ իրապես համարում այդպիսին, որքանով ենք մենք ուզում լինել այդպիսին՝ լինել իրական տեր: Չէ՞ որ դա նշանակում է ստանձնել ուրեմն իրական պատասխանատվություն իրավիճակի ու ապագայի, երազանքի կամ դրա բացակայության համար:
