Դեկտեմբերի 31-ի ելույթում Իլհամ Ալիեւը քառասունչորսօրյա պատերազմի խորհրդանիշ «երկաթե բռունքը» հասցեագրեց ամբողջ աշխարհի ադրբեջանցիների միասնությանը: Վստահաբար կարելի է ասել՝ արտահերթ ընտրությունների քարոզչությունն արդեն անոնսավորված է: Բայց, երեւում է, Իլհամ Ալիեւն այդ առաքելությունն անձամբ չի ստանձնի: Դա կանեն նրա «մրցակիցները»: Ովքե՞ր են նրանք: Երկուսը խորհրդարանի պատգամավոր են՝ Ֆազիլ Մուստաֆան եւ Գուդրեթ Հասանգուլիեւ, մյուսն ինքնառաջադրված Ֆուադ Ալիեւն է, չորրորդը՝ Էլշադ Մուսաեւը:
Քաղաքական ի՞նչ ուղղություն են ներկայացնում նախագահի թեկնածուները՝ կարելի է դատել նրանց ներկայացրած կուսակցությունների անվանումներից: Ֆազիլ Մուստաֆան առաջադրվել է «Մեծ ստեղծում» կուսակցությունից, Էլշադ Մուսաեւ՝ «Մեծ Ադրբեջան»-ից, իսկ Գուդրեթ Հասանգուլիեւը՝ «Միասնական Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ»-ից: ԿԸՀ-ն հայտնել է, որ Ֆազիլ Մուստաֆան եւ Գուդրեթ Հասնագուլիեւը բավարարել են օրենքի պահանջը, նրանց ներկայացրած ձեւաթղթերը վավեր են: Նրանք կգրանցվեն նախագահի թեկնածու եւ կմասնակցեն ընտրություններին:
Ըստ էության, հենց նրանք էլ կքարոզեն ամբողջ աշխարհի ադրբեջանցիների միասնականություն եւ Իլհամ Ալիեւի շուրջ կստեղծեն տարածաշրջանային եւ միջազգային հեղինակություն վայելող պետական գործչի աուրա: Ներքաղաքական կյանքում Ալիեւը նման օգնության կարիք չունի. իշխանությունը վերահսկում է պետական-հանրային կյանքի բոլոր ոլորտները, սոցիալական բողոքի ամենաչնչին դրսեւորումներն իսկ տեղում ճնշվում են, մամուլը, հեռուստատեսությունը, անգամ սոցիալական մեդիան գտնվում է հատուկ ծառայությունների հսկողության տակ:
«Մեծ Ադրբեջանի» կամ «ամբողջական Ադրբեջանի» քարոզչությունը միայն արտաքին նշանակություն ունի: Ալիեւը, սակայն, այն փաթեթավորում է քաղաքական ընդդիմախոսության տեսքով: Մի կողմից դա հարեւան երկրներին զգուշացում է, մյուս կողմից՝ սեփական իշխանությունը միջազգային դերակատարներին որպես «ամենաընդունելի» ներկայացնելու ազդակ: Տարածաշրջանում եւ աշխարհում իրավիճակը չափազանց բարդ է: Ոչ ոք ժողովրդավարության, մարդու եւ էթնիկ փոքրամասնությունների իրավունքների վրա կենտրոնանալու ժամանակ եւ ցանկություն չունի:
Ալիեւն ամենահարմար պահն է ընտրել, որպեսզի տարածաշրջանի երկրներին, միջազգային ազդեցիկ դերակատարներին ներկայացնի «մեծ» կամ «միասնական Ադրբեջանի» քաղաքական նախագծի հնարավորությունը: Շատ հավանական է, որ նրա «մրցակիցներին» կարտոնվի այդ քարոզչությամբ զանգվածային հանրահավաքներ կազմակերպել եւ որպես հանրային պահանջ՝ «ճնշում գործադրել»: Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման «սկզբունքների» նոր գեներացիան վկայում է, որ Ալիեւն այդ գործոնը ծառայեցնելու է առավելագույնը ստանալու նպատակին:
Հարավային Կովկասի հարեւան երկու ազդեցիկ երկրները՝ Ռուսաստանը եւ Իրանը, պատերազմի մեջ են: Ադրբեջանական մենթալիտետը երկուսին էլ թշնամի է ընդունում: Ալիեւը գերխնդիր ունի՝ թոթափել Մոսկվայից կախվածությունը: Ազգի առաջնորդ նա կճանաչվի միայն այն դեպքում, երբ ռուսական զորախումբը կհեռանա: Իհարկե, ընտրություններից հետո Արեւմուտքը հերթապահ հայտարարություններ կհնչեցնի, բայց գործնականում ամեն ինչ կանի, որպեսզի Բաքուն հնարավորինս սեղմ ժամկետներում «մնաս բարով» ասի Մոսկվային:
Ալիեւի «աշխարհաքաղաքական նախագիծը» Ադրբեջանի՝ որպես ռեգիոնալ «տերության» կայացումն է: Ո՞վ է աջակցում դրան կամ ո՞վ կաջակցի վաղը, կամ առհասարակ աջակցություն կլինի՞՝ բարդ է նույնիսկ ենթադրություն անել: Անհավանական չէ, որ նա կարող է «մեծ խաղը» տանուլ տալ: Բայց իրերի ներկա դրությամբ դա նվազ հնարավոր հեռանկար է թվում:
