Կառավարության նիստում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել է Եվրամիության հայտարարությունը, որտեղ ընդգծվում է 1991 թվականի սահմանագիծը: Նա ասել է, թե խոսքը հայկական ԽՍՀ և ադրբեջանական ԽՍՀ միջև գոյություն ունեցած վարչական սահմանագծի մասին է, որը 1991 թվականի Ալմա Աթայի հռչակագրով վերածվել է պետական սահմանի:
«ԵՄ-ն արձանագրել է, որ այդ սահմանագիծը պետք է հարգվի: Դրանում ընդգծվում է նաև այդ սահմանագծից երկու կողմերի ԶՈՒ հետքաշումն ապահով հեռավորության վրա՝ որպես իրադրության կայունության հուսալի երաշխիք:
Հայաստանը պատրաստ է գնալ նման միջոցի Հայաստան-Ադրբեջան 1991 թվականի սահմանային գծի ողջ երկայնքով: Մենք մեր պատրաստակամությունը հայտնում ենք 2021 թվականից, և նման գործողությունը բխում է Պրահայի քառակողմ և Սոչիի եռակողմ պայմանավորվածությունների տրամաբանությունից»,- ասել է Նիկոլ Փաշինյանը:
Քարտեզագետ և աշխարհագրագետ Ռուբեն Գալիչյանը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց, որ 1991 թվականի սահմանագիծը Խորհրդային Հայաստանի սահմանն է, որը մենք և Ադրբեջանն ընդունել ենք և դրանով էլ անկախացել ենք:
«Մինչև վերջերս էլ դա խնդրո առարկա չէր, բայց Ադրբեջանը, ոտքի տակ տալով իր ստորագրած քարտեզները, առաջ է եկել Հայաստանի տարածքով, գրավել է Հայաստանի սուվերեն տարածքից շուրջ 150-200 քառակուսի կիլոմետր և հիմա ուզում է սահմանագծումանի այդ տեղով, որտեղ իր դիրքերը նոր է դրել: Ադրբեջանը քարտեզները կեղծում է և կեղծ քարտեզ է ցույց տալիս: Եվ այդպես քարտեզ կեղծելով ուզում են առաջ գալ, բայց դա հնարավոր չի լինի: Նիկոլ Փաշինյանի՝ երկու կողմից զորքերի հայելային հետքաշման և ազատ տարածք թողնելու վերաբերյալ առաջարկը, շատ լավ բան է, բայց էս դեպքում հնարավոր չէ դա անել, որովհետև սահմանը շատ դեպքերում անցնում է բուն ճանապարհի վրայով, այսինքն՝ բանուկ մայրուղին Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանն է: Եթե 100-200 մետր դատարկ թողնենք ամեն կողմից, այդ ճանապարհները չեն օգտագործվի: Օրինակ՝ սահմանն անցնում է Շուռնուխ գյուղի միջով, եթե գյուղի երկու կողմերում սահման դրվի, պետք է տները դատարկվեն, գյուղացիները հեռանան, և ահագին դաշտեր կկորցնենք այդ տեսակետից»,-ասաց Գալիչյանը:
Քարտեզագետը նշեց, որ ճիշտն այն է, որ սահմանի երկայնքով փշալար քաշվի և սահմանապահ լինի, բայց առաջին հերթին Ադրբեջանը պետք է լքի իր գրաված տարածքները Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից:
1991 թվականի սահմանային գիծը նշվում է Տավուշում Բերքաբերը, Բաղանիստ, Այգեպարը, Պառավաքարը, Բերդավանը: Գալիչյանի խոսքով՝ այդ բոլորը Հայաստանի տարածքում են: Այս առումով, ըստ նրա, մտահոգություն չկա, քանի որ այն քարտեզներով, որոնք վավերացրել ենք, դրանք մեր տարածքում են:
«Բերքաբերի սահմանն, օրինակ, ջրամբարի սահմանով է անցնում: Այդպես ապրում էին մարդիկ, երկու կողմից գնում էին ձուկ բռնելու: Հիմա եթե ցանկանանք 100 մետր այս կողմից, 100 մետր այն կողմից հետ քաշվենք, դա հնարավոր չի լինի անել: Ազատ տարածքներում դա հանգիստ կարող ես անել, բայց երբ այգիներ են, դաշտեր են, անգամ գյուղեր են, այդտեղ հնարավոր չէ այդ գործն անելը, պետք է ուրիշ ճանապարհ գտնել: Սահմանազատումը հենց դրա համար պետք է արվի»,-ասաց նա:
Այնուամենայնիվ, ըստ քարտեզագետի, սահմանազատման արդյունքը կերևա 20-30 տարի հետո:
«Այսօրվա վիճակով եթե մենք սահմանազատում ու սահմանագծում սկսենք Ադրբեջանի հետ, այն տարածքները, որ Ադրբեջանը գրավել է, կհաշվի իրենը, որովհետև իր զինվորն այսօր այդտեղ է կանգնած: Մենք իրավունք չունենք սահմանազատում և սահմանագծում սկսելու մինչև Ադրբեջանը չթողնի մեր տարածքները: Եվ եթե ՀԱՊԿ-ը մեր դաշնակիցն է, ՀԱՊԿ-ի պարտականությունն է Ադրբեջանին դուրս հանել այդ գրաված տարածքներից»,-ասաց քարտեզագետը՝ հավելելով, որ 1991-ի սահմանը Խորհրդային սահմաններն են, բայց եթե ուզենք սահմանագծում անել, պետք է հաշվի առնել, որ Հայաստանից տարիների ընթացքում շուրջ 1400-1500 քառակուսի կիլոմետր տրվել է Ադրբեջանին, դրանք ապօրինի են տրվել, դրանք պետք է վերադարձվեն Հայաստանին. այդ տարածքները տրվել են Ադրբեջանին, որ այդտեղ Կարմիր Քրդստան հիմնադրեին և դրա համար արոտավայր են տվել: Այդ ծրագիրը չեղարկվեց, բայց արոտավայրերը պահեցին իրենց: Բաներ կան, որ, Գալիչյանի խոսքով, իրավաբանական խնդիրներ են, որ պետք է լուծվեն, բայց դրանք հեշտ լուծվող հարցեր չեն, տարիներին տքնաջանն աշխատանքի կարիք ունեն:
