«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է տնտեսագետ Մովսես Արիստակեսյանը
-Պարոն Արիստակեսյան, հաջորդ տարի ծրագրված է ներդնել առողջության համապարփակ ապահովագրության համակարգ: Նախագծով պահվելու է աշխատավարձի 6 տոկոսը, որից երեք տոկոսը գործատուն է վճարելու, երեքը՝ աշխատողը: Պատրա՞ստ ենք արդյոք այս համակարգի ներդրմանը:
–Միջազգային պրակտիկայում ընդունված է, որ այդ համակարգը պարտադիր բնույթ ունի: Պարտադիր, որպեսզի յուրաքանչյուր ոք մտածի իր առողջապահական կարիքի համար: Յուրաքանչյուր մարդ, դեռ չծնված, անգամ սաղմնավորումից սկսած՝ ունի դրա կարիքը, և կներեք, անգամ մահանալուց հետո այդ կարիքը կա, և պետք է այդ կարիքը հոգա ինչ-որ մեկը: Եվ հենց այդ ինչ-որ մեկը առաջին հերթին պետք է լինի մարդն ինքը և իրեն սոցիալական պետություն հռչակած յուրաքանչյուր պետություն: Եվ ահա այդ սկզբունքն է երկար ժամանակ գործել զարգացած եվրոպական երկրներում, ինչքան էլ շուկայական են եղել հարաբերությունները, ինչքան էլ որ գործել են պետական բյուջեից ֆինասնավորվող առողջապահական համակարգերը, ինչքան էլ կամավոր բժշկական ապահովագրության սխեմաները, պարտադիրը եղել է և եղել է մշտապես գերակա վիճակում: Առողջապահության ֆինանսական հոսքերում պարտադիր բժշկական ապահովագրությունը արևմտաեվրոպական շատ երկրներում մեծ մասնաբաժին ունեն առողջապահական ֆինանսական հոսքերում:
-Պետք է այն լինի պարտադի՞ր, թե համապարփակ:
–Պետք է ասել, որ պարտադիրն իր մեջ կրում է այնպիսի էլեմենտ, որ յուրաքանչյուր ոք ստիպված է լինելու զբաղվել իր ամենաթանկ կապիտալով՝ առողջությամբ: Եվ որպեսզի դրա նկատմամբ չլինի անփույթ, լինի խնայողաբար, որպեսզի ի վերուստ իր ծնվելու օրվանից տրված առողջությունը կարողանա պահպանել մինչև իրեն այս երկրում սահմանված ժամկետը ապրելուն, պարտադիր ապահովագրությունը հենց այն էլեմենտն է, որ յուրաքանչյուրը պետք է մասնակցի իր առողջության հետ կապված ծախսերին: Այդ մասնակցությունն էլ նրան կմղի, որ ինքը կանխարգելի տարբեր հիվանդությունները, կարողանա մշտապես հետևել իր առողջությանը, որպեսզի հետագա հիվանդանալու պարագայում առաջացած ծանր ֆինանսական ծախսերը ինքը չկրի, որը իր և իր ընտանիքին սնանկացման եզրին կբերի: Մենք անփույթ ենք, տարիներ շարունակ չենք զբաղվում մեր առողջությամբ, չենք կարողանում առողջ ապրելակերպ վարել, հետո երբ հասնում է ժամանակը, հիվանդանում ենք, սկսում ենք տուն վաճառել, որ կարողանանք ծախսերը հոգալ: Եվ դրա համար պետք է լինի պարտադիր, որ մենք մեր եկամուտից ամեն ամիս մասամբ կատարենք մեր առողջությունը ապահովագրելու համար, որ կարողանանք ծախսերը փոխհատուցել, որոնք շատ թանկ ենք և որոնք թակելու են յուրաքանչյուր մարդու դուռը:
Պետք է լինի պարտադիր, որ այդ գործընթացին նվիրված լինեն հասարակության բոլոր անդամները: Եվ պետք է այս համակարգում գործի համերաշխության սկզբունքը, որ հարուստը պետք է վճարի աղքատի համար, որ զբաղվածը պետք է վճարի չզբաղվածի համար, առողջը պետք է վճարի հիվանդի համար, և վերջապես շատ կարևոր է, որ երիտասարդը պետք է վճարի տարեցի համար: Սա համերաշխության չորսաստիճան համակարգ է, որում և համերաշխություն է կնքվում հասարակության բոլոր անդամների միջև և անտեղի վեճեր չեն լինում, ինչպես այսօր կան, երբ շատերն ասում են, թե ինչու ես աշխատեմ, իմ եկամուտից տոկոս վճարեմ, որ ուրիշն օգտվի: Սա մարդասիրության և համերաշխության համակարգ է, և յուրաքանչյուր ոք պետք է մեկը մյուսին օգնի, որպեսզի կարողանանք մեզ վերահաս ծանր իրավիճակից դուրս գանք: Ի դեպ, ցավով պետք է ասեմ, որ երբ Առողջապահության պարտադիր բժշկական ապահովագրության հայեցակարգը քննարկվում էր ֆինանսների նախարարությունում, նախարարության խորհրդի շատ մասնակիցներ ագրեսիվ տրամադրությամբ դեմ էին քննարկում այս հայեցակարգին: Եվ այս քառաստիճան համակարգը նրանց երբևէ չմտահոգեց, որ սոցիալական պետությունում պետք է այդ համերաշխությունը տիրի:
Դեռ 95թվականին պատրաստ էր այդ օրենքի նախագիծը: Նախարարը՝ Բաբլոյանը, այդ օրենքը տարել էր նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մոտ, և չգիտես ինչպիսի քաղաքական հաշվարկներից ելնելով այդ օրենքը չստորագրեց: Այնուհետև մեր աշխատանքային խումբը, որը ես էի ղեկավարում, 2000-ին մշակեց այդ հայեցակարգը և հայեցակարգն արդեն իսկ պատրաստ էր ընդունվելու, բայց քաղաքական տարբեր մղումներից ելնելով՝ հայեցկարգը այդպես էլ չընդունվեց, չդարձավ ռազմավարություն, օրենք: 1999թվականին պետական բյուջեն սեկվեստորի ենթակելու առիթով իրավիճակը ծանր էր, և առողջապահական բյուջեն կրճատվեց: Եվ պետական բյուջեից հատկացված տասը միլիարդից մեկ միլիարդը կրճատեցին: Իհարկե, խնդիր կա, որպեսզի համակարգը լինի ֆինանսապես կայուն, և լինեն պարտադիր հոսքեր, որպեսզի այն կարողանա աշխատել:
-Առողջապահական համակարգը որքանո՞վ է պատրաստ այսօր իրականացնելու այս ծրագիրը:
-Դրա համար անհրաժեշտ է, որպեսզի մշակված և հաստատված լինեն բոլոր բժշկատնտեսագիտական ստանդարտները, պրոտոկոլները, որոնք բոլորը շատ կարևոր գործիքներ են, որպեսզի յուրաքանչյուր հիվանդության արժեքը ճիշտ հաշվարկվի, ճիշտ գնահատվի: Չկա պետական կառավարման այնպիսի համակարգ, որ կարողանա կարգավորել այդ կարևոր սոցիալական ապրանքի գները: Շատ կարևոր է, որպեսզի պետությունը, ի դեմս առողջապահության նախարարության, կարողանա կարգավորել մատուցվող ծառայության գները և վերահսկողություն սահմանել դրանց նկատմամբ:
Սովորաբար 5-7 տոկոսի սահմաններում է լինում ապահովագրության վճարի չափը: Այստեղ էլ այս համակարգը պետք է լինի մոնոպսոնիկ, ոչ թե տարբեր ընկերություններ իրականացնեն ապահովագրությունը, այլ կոնկրետ մեկը: Պարտադիր բժշկական ապահովագրության ապահովագրավճարների որոշման ժամանակ շատ կարևոր է, որ լուրջ փոփոխություն կատարվեն Հարկային օրենսգրքում: Այն ժամանակ, երբ եկամտահարկը և պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարները միացվեցին իրար և սանդղակով գանձվեց 21-ից մինչև 36 տոկոս, դրա մեջ մտած էր սոցիալական ապահովագրության վճարը, որն այն ժամանակ ուղղվում էր կենսաթոշակային ապահովությանը և թե որոշակի առողջապահական ծրագրերին: Հիմա պետք է վերաիմաստավորել եկամտահարկը, որը հիմա կա և որն արդեն իսկ նախանցած տարվանից համահարթ տարբերակով է հարկվում, պետք է վերադառնալ պրոգրեսիվ հարկահանության և պետք է պրոգրեսիվ կերպով հարկվեն եկամուտները, որ կարողանանք արդար մոտեցումը պահպանել, այլապես հիմա խտրական մոտեցում կդիտարկվի:
