Ուկրաինական պատերազմն ու ճգնաժամը Հայաստանի ներքին կյանքում սրեց Ռուսաստան, թե Արևմուտք «դիսկուրսը»: Դրա ձևակերպումը կամ անվանումը իհարկե փոքր ինչ ընդհանրական, կոպիտ և պայմանական է, իսկ խնդիրը իրականում անշուշտ շատ ավելի լայն ու բազմազան է: Ուկրաինական իրադարձությունների «դիսկուրսի» մասնակիցները դիտարկում են ըստ իրենց քաղաքական ճաշակի կամ համակրանքի, կամ ըստ հակակրանքի: Իհարկե ոչ բացարձակ իմաստով, որովհետև կան նաև արժեհամակարգային, գաղափարական սկզբունքային դիտարկումներ: Սակայն, լայն իմաստով, այն ինչ տեղի է ունենում Ուկրաինայում, հայաստանյան արձագանքներում զգալիորեն «մերկացրեց» այդօրինակ հարցերի քաղաքական անբովանդակությունը:
Տարիներ շարունակ Հայաստանում քննարկումը հասցվել է հենց Արևմուտք, թե Ռոււսաստան, կամ ինչպես ընդհանուր բնորոշմամբ է՝ սև և սպիտակ տրամաբանության: Մինչդեռ, քաղաքական իրողությունները այդ ամենի միջակայքում ենթադրում են խիստ բազմերանգություն և բովանդակային մի շարք շերտեր, որոնք պահանջում են հարցադրման հիմնարար վերափոխում, թե բովանդակային, թե նաև մեթոդական իմաստով: Կա ոչ թե Արևմուտքի կամ Ռուսաստանի, այլ Հայաստանն ընտրելու խնդիր, այն Հայաստանը, որը պատկերացնում ենք: Եվ այստեղ հարց է առաջանում, ինչ Հայաստան ենք մենք պատկերացնում և որն է դրան տանող ճանապարհը: Չենք կարող չպատկերացնել Հայաստան, որն ապրում է այն կյանքով, ինչով օրինակ ապրում է Եվրոպան: Միաժամանակ սակայն, բաց, ազատ հասարակության ձևավորումը, կառուցումը, այն էլ բարդ աշխարհաքաղաքական պայքարի պայմաններում, լոկ ցանկությունների կամ ինչպես ասում են կախարդական փայտիկի խնդիր չէ: Այդ ճանապարհը ենթադրում է հսկայական խութեր, որոնց հարաբերակցությունը մեր ներուժի հետ այնպիսին է, որ պահանջվում է դրանք շրջանցելու, դրանք մաշելու համբերատարություն, իմաստնություն: Որովհետև խութերը շատ են, իսկ մեր ռեսուրսները՝ քիչ, և եթե ընտրվի այդ դիմադրությունը կոտրելով շարժվելու ճանապարհն ու մեթոդը, ապա վախենամ, թե մեր ուժն ու հնարավորությունն ավարտվի շատ ավելի արագ, քան մենք կհասցնենք կոտրել ճանապարհի բոլոր խութերը: Սրանք իհարկե պատկերավոր դիտարկումներ են, որոնց ներքո պետք է լինեն կոնկրետ քաղաքական քննարկումներ, քաղաքական բովանդակությամբ, քաղաքական ու քաղաքակրթական ասպեկտների մի կողմից զանազանմամբ, մյուս կողմից պատճառահետևանքային, մարտավարա-ռազմավարական փոխադարձության ու կապակցվածության հանգամանքների դիտարկումով: Այդ ամենի համար անհրաժեշտ է հասարակական-քաղաքական էլիտա, որը կունենա հանրությանն այդ քննարկումներին տանելու ինքնաբավություն, թե մտածողական և աշխարհայացքային, թե ֆինանսատնտեսական, ռեսուրսային առումով:
Հայաստանում չկա թե մեկը, թե մյուսը: Ամեն ինչ գործնականում հանգում է աշխարհաքաղաքական կոնյուկտուրային, եթե նույնիսկ գործողությունները կառուցվում են ամենաանկեղծ ու ազնիվ մղումներով: Բանն այն է, որ մղումները ազնիվ են, անկեղծ, իսկ ահա կոնյուկտուրան և դրա ձևավորման գործոններն ու հանգամանքները՝ ոչ: Մինչդեռ թելադրողը դրանք են, որովհետև ռեսուրսային առումով առավել ուժեղ են և ինքնաբավ: Հետևաբար, մեզանում քննարկում ասվածը ստացվում է անկեղծ անօգտակարություն՝ մեզ համար, և գրեթե բացարձակ կառավարելիություն՝ կոնյուկտուրան ձևավորող դերակատարների և գործոնների համար: Միջազգային քաղաքականության և անվտանգության մասշտաբի ճգնաժամերը անմիջապես բացահայտում են Հայաստանում քաղաքական մտքի, բովանդակության ինքնաբավության ճգնաժամը, որի հետևանքով հանրային արձագանքը մշտապես ուղղվում է դեպի երկու ծայրահեղություն: Կամ ուղղում են նպատակային:
