Արցախի նախագահը հայտարարել է Հայաստան-Արցախ ռազմա-քաղաքական գործակցության խորացման անհրաժեշտության մասին: Նա նշել է, թե այդպես է տեսնում Հայաստանի ու Արցախի ապագան: Հայաստանի ու Արցախի ապագայի հարցը հայկական պետականության առաջ կանգնած առանցքային հարցն է, որ պահանջում է քաղաքական բովանդակություն և դրա ձևակերպում, այնպես, որ այդ հանգամանքը դառնա Հայաստանի և Արցախի արտաքին քաղաքական աշխատանքի մաս: Հայաստանում սակայն այդ թեման պարբերաբար շրջանառելով տարբեր կերպ, այդուհանդերձ չի ստանում կոնկրետ բովանդակություն: Հայաստան-Արցախ ռազմա-քաղաքական գործակցության մասին խոսում են բոլորը, սակայն թերևս որևէ մեկը առարկայորեն չի ներկայացնում, թե ինչ է դա նշանակում, ինչպես պետք է ձևակերպվի, ինչ պետք է գրված լինի այդ խորը գործակցությունը ենթադրող փաստաթղթային բազայում, ինչպես պետք է այն ներկայացվի միջազգային հանրությանը, ինչպես պետք է տեղավորվի ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի շրջանակում:
Հայաստան-Արցախ ռազմա-քաղաքական դաշինքի մասին բարձր հայտարարվեց 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյայի օրերին, երբ Սերժ Սարգսյանը այդ պատերազմի երկրորդ օրը հանդիպում էր ԵԱՀԿ երկրների դեսպանների հետ: Պատերազմի դադարից հետո սակայն ռազմա-քաղաքական պայմանագրի հարցը մղվեց երկրորդ պլան և բոլոր հարցերին պատասխանում էին, թե աշխատանքը ընթանում է: Թավշյա հեղափոխությունից հետո վարչապետ Փաշինյանը ազդարարեց Հայաստան-Արցախ հարաբերության իրավա-քաղաքական ձևաչափի այսպես ասած արդիականացման կուրս, որ վարվում էր մի կողմից շփումների արարողակարգը միջպետական մակարդակի բերելով, մյուս կողմից ընդգծելով բանակցային սեղան Արցախի վերադարձի անհրաժեշտությունը:
2020 թվականի պատերազմից ամիսներ առաջ, Արցախի նախագահի երդմնակալության արարողությանը, որ տեղի ունեցավ Շուշիում, թե Նիկոլ Փաշինյանը, թե Արայիկ Հարությունյանը խոսեցին իրավա-պայմանագրային ինտեգրացիան խորացնելու անհրաժեշտության մասին: Բայց, դրանից հետո խորացան անվտանգային սպառնալիքները և բռնկվեց պատերազմը, ինչը բերեց արդեն լիովին նոր ռազմա-քաղաքական ստատուս-քվոյի: Ահա այդ պայմաններում արդեն խոսքը ոչ թե իրավա-քաղաքական ինտեգրացիայի խորացման, այլ ըստ էության Հայաստան-Արցախ գործակցության նոր ռազմավարական ձևաչափի մշակման մասին է:
Անկասկած է, որ նոր իրավիճակում Հայաստան-Արցախ գործակցությունը պետք է դառնա ավելի ու ավելի խորն ու համապարփակ: Ամբողջ խնդիրն այն է, թե որն է լինելու դրա բովանդակությունը թե ներքին իմաստով, թե արտաքին տիրույթում մատուցման և առաջմղման: Այստեղ է, որ հայկական քաղաքական դաշտը պետք է ձեռնամուխ լինի կոնցեպտուալ մոտեցումների մշակման և դրանք հանրային քննարկումների դաշտ բերելուն: Սակայն, դրա փոխարեն, հայաստանյան քաղաքական դաշտում առայժմ գերակայում է Արցախի հարցը մանիպուլյատիվ երանգներով խաղարկելու տրամադրվածությունը, ինչը գործնականում եղել է նախորդ՝ մոտ երեք տասնամյակի հայկական քաղաքական հիմնական զբաղմունքը:
