«Երկրում պառլամենտական վերահսկողության բացակայությունը, ավտորիտար ռեժիմի հաստատումն էին դարձել պատճառ, որ ուժային կառույցները մարտի 1-ին օգտագործվեցին իբրև մահակ ներքին քաղաքական գործընթացների համար»,- իր ելույթում այսօր հայտարարել է Պաշտպանության և անվտանգության հարցերի խորհրդարանական մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածու, «Իմ քայլը» դաշինքի պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանը:
Պետք է նկատել, որ Քոչարյանի դիրքորոշումը համարժեք է, մանավանդ որ նա անհրաժեշտություն է համարում, որպեսզի ոստիկանությունն ու ԱԱԾ-ն դառնան նախարարություններ։ Ի դեպ, այս հարցում հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուն ըստ էության կրկնում է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության հիմնական թեզը ու հակառակը՝ նրան առաջադրած «Իմ քայլը» խմբակցությունը կարծես մտադիր չէ գոնե այս փուլում հրաժարվել սուպերվարչապետական համակարգից։
Թերևս արժե մի փոքր հետ գնալ ու հիշել, որ ժամանակին Ռոբերտ Քոչարյանը միտումնավոր իջեցրեց ոստիկանության ու ԱԱԾ-ի ինստիտուցիոնալ մակարդակը՝ այդպիսով «ջրելով» այն իրավիճակը, որը գոյություն ուներ Հոկտեմբերի 27-ից հետո։ Բացի դրանից՝ երկրորդ նախագահը այդպիսով ուժային կառույցների ողնաշարը դուրս դրեց խորհրդարանական վերահսկողությունից՝ իր անձնակենտրոն իշխանությունը դարձնելով ամբողջական։ Նույն ավանդույթները շարունակեց Սերժ Սարգսյանը՝ անգամ այն բանից հետո, երբ 2015-ին իբրև թե Հայաստանը մոտեցնում էր եվրոպական չափանիշներին՝ սահմանադրական փոփոխություններով ներդնելով խորհրդարանական համակարգը։
Անցած խորհրդարանում անձնակենտրոն իշխանության միտումների դեմ հետևողականորեն պայքարում էր «Ելք» խմբակցությունը ու թվում էր՝ թավշյա հեղափոխությունից հետո Նիկոլ Փաշինյանի առաջին քայլերից մեկը պետք է դառնար սուպերվարչապետական մոդելից հրաժարվելը։ Սակայն եթե կառավարության առաջարկած կառուցվածքային բարեփոխումների նախագծում ոստիկանությունն ու ԱԱԾ-ն մնում են վարչապետին ենթակա կառույցներ, ապա ոչ մի ռեֆորմ էլ տեղի չի ունենում, և Հայաստանում ինստիտուցիոնալ մակարդակում շարունակում է գործել ավտորիտար ռեժիմ ու միշտ առկա Մարտի 1-ի կրկնության ռիսկ։
Չի կարելի ավտորիտարիզմի վերացման հույսը դնել միայն իշխանության կամ նրա առաջին դեմքի «բարության» վրա, որովհետև բարությունը, ի վերջո, քաղաքական կատեգորիա չէ ու որևէ երաշխիք չկա, որ գործող իշխանությունը միշտ «բարի» կլինի, կամ՝ առավել ևս, որևէ մեկը չի կարող երաշխավորել հաջորդ իշխանության «բարությունը»։
Խորհրդարանական համակարգում ոստիկանությունն ու ԱԱԾ-ն չեն կարող գործել ԱԺ վերահսկողությունից դուրս, հակառակ պարագայում չափազանց մեծ է իշխանության ուժային ռեսուրսը չարաշահելու ռիսկը։ Ի դեպ, այդպիսի բան արդեն եղել է, երբ Երևանի ավագանու ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ «Իմ քայլը» դաշինքի առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը մեկտեղեց քաղաքական ու վարչական ռեսուրսները և հանրահավաքային հարթակից հանձնարարություններ տվեց ԱԱԾ տնօրենին ու ոստիկանության պետին։ Նման վարքագիծն աղերս չունի ժողովրդավարության հետ, ու եթե ինստիտուցիոնալ մակարդակում չլուծվի ոստիկանության ու ԱԱԾ-ի կարգավիճակի ու խորհրդարանին վերահսկելի լինելու հարցը, ապա Հայաստանում ժողովրդավարությունն ամենևին էլ անշրջելի չէ։ Հետհեղափոխական առաջին ընտրությունների լեգիտիմությունը վկայակոչելն առնվազն լուրջ չէ, որովհետև այս ընտրությունների պարագայում իշխանության ռեսուրսը նրա բարձր վարկանիշն էր։ Տարիներ անց կարող է այդպես չլինել, ու բարձր վարկանիշ չունեցող իշխանությունը կարող է «հիշել» ուժային կառույցների մասին ու դարձյալ ամեն ինչ կպտտվի հետ՝ խորտակելով նաև դեռ չկայացած ընտրական համակարգը։
