Իլհամ Ալիևը չորրորդ անգամ ընտրվել է Ադրբեջանի նախագահ՝ ապրիլի 11-ին կայացած ընտրություններում ստանալով ձայների 86․03 տոկոսը: Իսկ Հայաստանում ավարտին է մոտենում սահմանադրական բարեփոխումների և կառավարման նոր համակարգին անցնելու երրորդ՝ եզրափակիչ փուլը: Ազգային ժողովը նախորդ ամիս նախագահի պաշտոնում ընտրեց Արմեն Սարգսյանին, իսկ ավելի լայն լիազորություններով օժտված վարչապետի պաշտոնում խորհրդարանում մեծամասնություն կազմող կոալիցիան որոշել է առաջադրել ապրիլի 9-ին նախագահի իր լիազորությունները վայր դրած Սերժ Սարգսյանի թեկնածությունը, և եթե ներքաղաքական ֆորս-մաժորներ չլինեն, Սերժ Սարգսյանը, ամենայն հավանականությամբ, կմնա երկրի ղեկավարը, այլ կերպ ասած՝ Հանրապետության առաջին դեմքը: Իսկ դա նշանակում է, որ առաջիկա ամիսներին Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը հավասար պայմաններից են սկսելու բանակցությունները Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցի շուրջ:
Ամբողջ հարցն այն է, թե ներքաղաքական գործընթացների ավարտը որքանո՞վ կնպաստի բանակցությունների ակտիվացմանը, և կոնկրետ ի՞նչ հարցեր կքննարկեն կողմերը վերսկսված բանակցությունների ընթացքում: Իհարկե, դատելով վերջին ամիսներին կողմերի հնչեցրած դիրքորոշումներից՝ կարելի ընդհանուր առմամբ պատկերացնել, թե նրանցից յուրաքանչյուրն ինչ ակնկալիքներ ունի: Հայկական կողմը, վերջին երկու տարիներին շեշտը դրել է շփման գծում լարվածության թուլացման և անվտանգության ամրապնդման վրա, իսկ ադրբեջանական կողմը հույս ունի վերսկսել «սուբստանտիվ բանակցությունները», որոնցից նա մեկ ակնկալիք ունի՝ տարածքների վերադարձ: Արտգործնախարար Մամեդյարովը մարտի սկզբին հայտարարել էր, թե կողմերը որոշել են ընտրություններից հետո ավելի եռանդուն կերպով շարունակել բանակցությունները:
Այստեղ կա նաև մի նրբերանգ՝ հայկական կողմից բարձր մակարդակի հանդիպումներին կմասնակցի վարչապետ Սերժ Սարգսյա՞նը, թե՞ նախագահ Արմեն Սարգսյանը: Շատ փորձագետներ չեն բացառում, որ նորընտիր նախագահ Արմեն Սարգսյանը ևս կարող է մասնակցել բանակցություններին, ինչը պաշտոնական Երևանին մանևրելու հնարավորություն կտա:
Մերձավոր Արևելքի և Կովկասի հարցերի փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովը կարծում է, որ բանակցությունները կվերսկվեն մեկուկես-երկու ամսվա նախապատրաստական աշխատանքներից հետո: Հնարավոր է, որ ապրիլի վերջին կամ մայիսի սկզբին կհանդիպեն Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարները և կքննարկեն բարձր մակարդակի բանակցությունների ձևաչափն ու օրակարգը: Փորձագետն ամեն դեպքում կարծում է, որ բանակցություններում ինչ-որ առաջընթացի հասնելու համար պետք է ընդլայնել ձևաչափը և բանակցային գործընթաց վերադարձնել Լեռնային Ղարաբաղի իշխանություններին:
Տարասովն «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց. «Տրամաբանորեն պետք է ակնկալել, որ Ադրբեջանը ձգտելու է վերսկսել բանակցությունները, բայց իրական նախադրյալներ, պայմանավորվածություններ չկան: Նույնիսկ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն հայտարարեց, որ կողմերի միջև չկա վստահություն, կան ինչ-որ վիրտուալ առաջարկներ, նոր սցենարներ, բայց դրանց մասին ոչ ոք չգիտի: Իսկ մեր իմացածը այսպես կոչված՝ Մադրիդյան սկզբունքներն են, բայց ըստ էության, այդ սկզբունքների շուրջ բանակցություններ այդպես էլ չեն սկսվել, թեև դրանք ընդունվել են 2007 թվականին: Այս գործընթացում տեղի է ունենում մեթոդաբանական խզում: Բաքուն ու Երևանը իրենք չեն կարողանում պայմանավորվել, նրանք պատասխանատվությունը գցում են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վրա, անընդհատ սպասում են, որ ինչ-որ մեկն իրենց համար կմշակի կարգավորման սցենար: Եվ հիմա շատ դիվանագետներ հակված են այն մտքին, որ պետք է ընդլայնել բանակցությունների ձևաչափը և վերադարձնել Ստեփանակերտին բանակցությունների սեղանի շուրջ, և այդ դեպքում կարող են լինել տեղաշարժեր»:
Ալիևն ընտրություններից հետո հետաքրքիր արտահայտություն է արել՝ տարանջատելով հայ-ադրբեջանական կոնֆլիկտը ղարաբաղյան կոնֆլիկտից: Տարասովը կարծում է, որ այս տարանջատումը ճիշտ է. «Հայ-ադրբեջանական կոնֆլիկտը միջպետական բախում է, այս երկրները չունեն խաղաղ համաձայնագիր, իսկ ղարաբաղյան կոնֆլիկտն ամեն դեպքում բոլորովին այլ մոտեցում է, նույնիսկ եթե Ադրբեջանն այն համարում է իր ներքին խնդիրը, քանի որ Ղարաբաղը համարում է իր տարածքը»:
Իսկ ներկայիս ձևաչափով բանակցություններ հնարավոր են. «Առայժմ հայտնի չէ, թե արդյոք Հայաստանի նոր նախագահ Սարգսյանը լիազորություններ կունենա՞ բանակցություններ վարելու: Մենք գիտենք, որ Սերժ Սարգսյանը մասնակցել է բանակցություններին այլ կարգավիճակով և այլ լիազորություններով: Նա կվարի՞ բանակցություններ հայկական կողմից, եթե գլխավորի կառավարությունը, թե՞ դա կանի նախագահը: Այսպիսի նրբերանգներ կան: Եթե Հայաստանի նոր նախագահը հանդիպի Ալիևի հետ, պետք է ծանոթանա որոշ մանրամասների, նրբերանգների, որովհետև բանակցություններն ընթանում են փակ ռեժիմով, և նոր նախագահը շատ բաներ կարող է չիմանալ: Իսկ եթե մյուս Սարգսյանը վերադառնա բանակցություններին վարչապետի կարգավիճակով, ապա նա լավ գիտի գործընթացը և ծանոթանալու կարիք չունի»:
Արտաքին քաղաքականության, պաշտպանության և անվտանգության հարցերի փորձագետ Գրիգորի Տրոֆիմչուկն ասում է, որ ընտրությունները Հայաստանում, Ադրբեջանում և Ռուսաստանում ավտոմատ կերպով չեն ազդում ղարաբաղյան գործընթացի վրա, քանի որ իշխանությունները մնում են նույնը, և տարածաշրջանի խնդիրներն էլ պահպանվում են:
«Ընդհանուր առմամբ ոչինչ չի փոխվում: Խնդիրները մնում են նույնը, դրանք, ցավոք սրտի, գնալով խորանալու են: Դա վերաբերում է թե՛ Ղարաբաղին, թե՛ տարածաշրջանային և թե՛ աշխարհաքաղաքական խնդիրներին, որոնք անմիջականորեն ազդում են տարածաշրջանային գործընթացներին վրա: Այսինքն՝ ընտրությունները, ըստ էության, ոչինչ չեն փոխել, բայց ամրապնդել են իշխանությունը Ռուսաստանում, Հայաստանում և Ադրբեջանում: Ադրբեջանում առաջանում են տեխնիկական հարցեր Հայաստանում իշխանության նոր կոնֆիգուրացիայի նկատմամբ: Բանակցություններին Ադրբեջանից մասնակցող կառույցները հարց են բարձրացնում, թե կոնկրետ ո՞վ է Հայաստանից մասնակցելու բանակցություններին, ո՞վ է նստելու բանակցային սեղանի շուրջ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հետ: Դա կլինի կա՛մ վարչապետը, կա՛մ էլ Հայաստանի նոր նախագահը: Այս տեխնիկական դետալներն առայժմ հարցական են, բայց երբ այս տեխնիկական հարցերը լուծվեն, և որոշվեն Երևանի գլխավոր բանակցողները, ամեն ինչ կմտնի նույն հունի մեջ, բայց միտումներն ընդհանուր առմամբ վատանալու են: Պետք չէր ակնկալել, որ ընտրություններն ինքնին ինչ-որ բան կփոխեն բանակցություններում դեպի լավը: Ֆորմալ մասն իրականացված է, հիմա տեսնենք, թե ինչպես կզարգանան իրադարձությունները հետագայում», – «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում մեկնաբանեց Տրոֆիմչուկը:
