Հայաստան-ԵՄ շրջանակային նոր համաձայնագրի շուրջ բանակցության ավարտի մասին հայտարարությունը անկասկած ընթացիկ քաղաքական շրջափուլի հազվադեպ լուսավոր և հեռանկարային կետերից մեկն է, որը միարժեք ենթակա է ողջույնի: Այդուհանդերձ, շրջանակային նոր համաձայնագրի շուրջ թե բանակցության, թե դրա ավարտի մասին հայտարարության իմաստով, որ հնչեց Սերժ Սարգսյանի՝ Բրյուսել կատարած այցի ընթացքում, ուշադրության է արժանի հանգամանքը, որ գործընթացը եղել է հասարակության համար փակ:
Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները, որոնց, ըստ էության, պետք է ծառայի Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագիրը, այն պարզ պատճառով, որ հենց նրանք են Հայաստանի Հանրապետության իրական տերերը, իրական Հայաստանի Հանրապետությունը, բանակցության ամբողջ ընթացքում ունեցել են զրոյական տեղեկատվություն: Գործնականում հասկանալի է, որ կարևորագույն քաղաքական փաստաթղթերը բանակցվում են ոչ հրապարակավ, և դրանցում եղած կամ շոշափվող բովանդակությունն ամբողջությամբ չէ, որ կարող է լինել հրապարակման ենթակա, առնվազն ընթացիկ ռեժիմով հրապարակման:
Այդ տեսանկյունից անկասկած է, որ Հայաստան-ԵՄ շրջանակային նոր համաձայնագիրն էլ կարող էր և թերևս իր իսկ ծանրակշռության շահից ելնելով պետք է ունենար բովանդակություն, որը ենթակա չէ հրապարակման, այսինքն՝ շոշափում է իսկապես լրջագույն խնդիրներ, որոնց շուրջ պետք է բանակցել առանց ավելորդ աղմուկի: Բայց խնդիրն այն է, որ Հայաստան-ԵՄ շրջանակային նոր համաձայնագրի շուրջ բանակցությունը մեկամյա ընթացքում ըստ էության չի ունեցել բաց կողմ, կողմ, որը քաղաքացիների համար կլիներ տեսանելի, հասկանալի, ընկալելի: Դրանով համաձայնագիրը միմիայն կարող էր ուժեղանալ, գործընթացը կարող էր միմիայն ամրանալ՝ դուրս լինելով լոկ իշխանության մենաշնորհից: Վերջիվերջո, նաև հենց այդ «մենաշնորհային» բնույթն էր պատճառը, որ Ասոցացման շուրջ բանակցությունը ավարտվեց տապալումով, թեև կրկին հայտարարվել էր բարեհաջող ավարտի մասին, և կողմերը ողջունել էին ավարտի այդ փաստը: Պատմությունը, ինչպես հայտնի է, ունի կրկնվելու հատկություն և, որպես կանոն, կրկնվում է իբրև ֆարս:
Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունը Հայաստանի համար, Հայաստանի քաղաքացու զարգացման և անվտանգության հեռանկարի համար չափազանց կարևոր հարաբերություն է՝ ֆարսի ռիսկի ենթակա լինելու համար: Հետևաբար առնվազն առկա է հարցադրման հիմք, թե արդյո՞ք ներկայիս գործընթացը իր՝ ըստ էության եզրափակիչ փուլում օժտվել է, ապահովված է մինչև տրամաբանական ավարտի հասնելու համար անհրաժեշտ երաշխիքային, ապահովագրական մեխանիզմով՝ ի տարբերություն նախկին գործընթացի: Թե՞ հույսը կամ ակնկալիքը այն է, որ չկան նախկինում խնդրահարույց կետեր, որոնք կառաջացնեին Ռուսաստանի դժգոհությունը: Միաժամանակ առկա է նաև հարցը, թե արդյո՞ք բանակցային գործընթացում ըստ էության դիտորդի, այն էլ, մեղմ ասած, շատ քիչ բան տեսնող դիտորդի կարգավիճակում գտնվող հանրությունը կարող է ակնկալել շրջանակային համաձայնագրի թիվ մեկ շահառուի կարգավիճակ գործնականում, թե՞ շրջանակային համաձայնագրի հիմնական դիվիդենդը լինելու է ոչ թե քաղաքացիական, այլ քաղաքական, և այն շահելու է ոչ թե քաղաքացին, այլ ընդամենը իշխանությունը:
Սրանք հարցեր են, որոնք էապես պայմանավորում են գործընթացի հեռանկարային արդյունավետությունն ու տեսլականը: Հայաստանի քաղաքացին, Հայաստանի պետականությունը մի անգամ արդեն բավական թանկ վճարել է, ըստ էության, հանրության լուսանցքում գտնվելու և ամեն ինչ իշխանության խոսքին կամ կամքին հանձնած լինելու համար: Դրա՝ անգամ համեմատաբար փոքր ծավալի կրկնությունը կթողնի առավել ծանր հետևանք: Մինչդեռ Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունից Հայաստանի քաղաքացին ակնկալում է արդյունք, ընդ որում՝ երկարաժամկետ և խորքային արդյունք:
