Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի վերափոխման տոնը Հայ Առաքելական եկեղեցու՝ Տիրամորը նվիրված տաղավար տոներից է, որը նշվում է օգոստոսի 15-ին մոտ կիրակի օրը: Այն կենցաղում առավել հայտնի է «Խաղողօրհնեք» անունով:
Ըստ կրոնական ավանդության Աստվածամայրը խաղաղ մահ է ունեցել, ննջել և երկինք է փոխադրվել, կամ ինչպես տոնի անունն է՝ վերափոխվել է:
«Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ազգագրագետ Սամվել Մկրտչյանն ասաց, որ տոնի ընդհանուր համատեքստում առանձնանում են ուխտագնացությունները, մատաղներն ու հատկապես խաղողի օրհնման արարողությունները:
Ինչպես փաստեց ազգագրագետը, տոնի հիմքում ընկած է հեթանոսական-բնապաշտական ծեսը, որն առնչվում է ավանդական Նավասարդի և բերք ու պտղի առատությունն ապահովող հավատալիքների հետ:
Ինչ վերաբերում է խաղողն օրհնելու արարողությանը, ապա հայերն այս միրգը դասել են ազնվագույն մրգերի շարքին: Քրիստոնեության ընդունումից հետո Աստծո որդին ևս նմանեցվել է խաղողի որթի, իսկ պատարագի արարողակարգի գինին պատրաստվել է խաղողից։ «Տոնը հատկապես տարածած էր այգեշատ շրջաններում: Այգետերերն ամենաընտիր խաղողը, թաշկինակների մեջ կապած, տանում էին եկեղեցի, որպեսզի քահանան օրհներ»,- ասաց ազգագրագետը:
Այգետերերը հավատում էին, որ իրենց տարած խաղողն օրհնելով՝ օրհնվում են նաև այգիները, և բերքն առատ է լինում:
Սամվել Մկրտչյանն ասաց նաև, որ առաջ տոնը հենց այգիներում էր նշվում, քահանան մի ձեռքին մկրատը, մյուսին՝ խաչը այցելում էր եկեղեցու կամ տվյալ տարածքի մեծահարուստի այգիները և հենց այնտեղ էլ կատարում խաղողի օրհնության արարողությունը. «Խաղողից բաժին էին հանում նաև թռչուններին, որոնց համար օրհնված ողկույզները կախում էին աղբյուրների կամ խաչքարերի վրա: Խաղողօրհնեքի պատարագի ավարտից հետո սովորաբար գյուղացիներն ամանները շարում էին եկեղեցու բակում և միասին համտեսում օրհնված խաղողը»:
Նա նաև նշեց, որ յուրաքանչյուր բնակավայր ուներ Տիրամորը նվիրված սրբատեղի, և տոնին մարդիկ ուխտագնացություններ ու մատաղներ էին անում այդ սրբավայրերում: Սովորաբար մարդիկ զոհաբերում էին ուլ, ոչխար և աքլոր: Այս օրն ուխտագնացություններ էին կատարվում հատկապես այն եկեղեցիներ, որոնք կրում էին Սուրբ Աստվածածնի անունը:
