Հայաստանում աշխատանքային տարիքի բնակչությունն ավելի արագ է աճում, քան հասցնում են նոր աշխատատեղեր ստեղծվել: Այս եզրակացությանն են եկել Համաշխարհային բանկի (ՀԲ) մասնագետները` ուսումնասիրելով մեր երկրի աշխատաշուկան: Այս միտումը նկատվել է վերջին ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի տարիներին` 2008-ից հետո:
Որպեսզի բնակչության թվի համեմատ պահպանվեր զբաղվածության 2008-ի մակարդակը, 2009-2015թթ. երկրում պետք է լրացուցիչ առնվազն 120 հազար աշխատատեղ ստեղծվեր: Մինչդեռ Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալները ցույց են տալիս, որ 2014-ի մարտի դրությամբ 2008-ի համեմատ ընդամենը 50 հազարով է ավելացել զբաղվածությունը: Այսինքն` մինչև 2015 թվականը Հայաստանին լրացուցիչ մոտ 70 հազար աշխատատեղ է պետք` հասնելու համար 2008թ. մակարդակի զբաղվածություն/բնակչություն հարաբերակցությանը:
Ընդ որում` այդ հարաբերակցությամբ, այսինքն` աշխատանքային ռեսուրսների համեմատ զբաղվածություն (աշխատատեղեր) ապահովելու մակարդակով Հայաստանը զգալիորեն զիջում է եվրոպական երկրներին: Եթե եվրոպական երկրների զբաղվածության ցուցանիշը միջինում 60% է, Հայաստանում այն 2008-ին կազմել է 53%, այժմ նվազել է` կազմելով 52.3%: Որպեսզի Հայաստանում զբաղվածության ցուցանիշը հասնի միջին եվրոպականին, մինչև 2015թ. անհրաժեշտ է 310 հազար լրացուցիչ աշխատատեղ:
Հիշեցնենք, որ այս կառավարության ծրագրում նոր աշխատատեղերի թվի վերաբերյալ կանխատեսումներ չկան, իսկ նախորդ կառավարության ծրագրում` այդ թիվը նշանակալի չէր և նախատեսված էր ապահովել մինչև 2017 թվականը: Մինչդեռ, ըստ ՀԲ-ի, «Հայաստանում զբաղվածության մակարդակը միջին եվրոպական մակարդակին հասցնելու դեպքում երկրի ՀՆԱ-ն կաճի մոտ 8 տոկոսով»:
Քանի որ նոր ստեղծվող աշխատատեղերի թիվը աշխատաշուկա մտնող երիտասարդների թվի համեմատ զգալիորեն պակաս է, երիտասարդների գործազրկության մակարդակով Հայաստանը ամենաանբարենպաստ երկրների շարքում է: Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների` 15-24 տարեկանների գործազրկության մակարդակն այսօր Հայաստանում ավելի քան 35% է, ընդ որում` գործազուրկ է քաղաքային բնակչության 15-24 տարեկանների ամեն երկրորդը: Մինչդեռ զարգացած երկրներում այդ ցուցանիշը միջինը 11% է, իսկ Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի մյուս երկրներում` 19%: Այսօր Հայաստանում գործազուրկ երիտասարդների ընդհանուր թիվը ավելի քան 61 հազար է:
Հայաստանի աշխատաշուկայի ու տնտեսության կարևոր խնդիրներից է այն, որ երկրում, ըստ ՀԲ-ի, բացակայում են փոքր, դինամիկ և աշխատատեղեր ստեղծող ձեռնարկությունները: Մինչև ճգնաժամը աշխատատեղերը հիմնականում ստեղծվում էին փոքր ընկերությունների շնորհիվ: Սակայն այսօր Հայաստանում քչերն են փորձում զբաղվել գործարարությամբ և հաջողության են հասնում շատ ավելի քչերը: «2012-ին անցկացված հարցման արդյունքները վկայում են, որ աշխատունակ բնակչության միայն 12 տոկոսն է երբևիցե փորձել զբաղվել գործարարությամբ, իսկ նրանցից միայն 6 տոկոսն է հասել հաջողության»,- ասվում է ՀԲ-ի հետազոտության մեջ:
Հետաքրիր է, որ ըստ ՀԲ-ի` չկա որևէ ապացույց, որ սոցիալական ծրագրերը, այդ թվում` ընտանեկան նպաստի ծրագիրը, մարդկանց հետ են պահում աշխատելուց: Մինչդեռ նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ժամանակին հայտարարել էր, թե նպաստների պատճառով Հայաստանում շատերը չեն ցանկանում աշխատել:
Հայաստանի աշխատաշուկայի գլխավոր առանձնահատկություններից է նաև այն, որ շատերը շարունակում են ցածր արտադրողականությամբ աշխատանք կատարել: Աշխատողների շուրջ կեսը զբաղված է գյուղատնտեսությունում, որտեղ դեռևս չի վերականգնվել ԽՍՀՄ տարիներին արձանագրված աշխատանքի արտադրողականության մակարդակը:
